توافق نفتی جدید میان دولت آمریکا و دولت موقت ونزوئلا به یکی از جنجالی‌ترین پرونده‌های اقتصادی و سیاسی  تبدیل شده است؛ توافقی که دونالد ترامپ آن را بزرگ‌ترین قرارداد نفتی تاریخ  توصیف کرده، اما مخالفان ونزوئلایی،  کارشناسان و حتی برخی سیاستمداران آمریکایی آن را اقدامی برای انتقال کنترل ثروت نفتی ونزوئلا به آمریکا و تثبیت حکومتی می‌دانند که مشروعیت آن به عنوان دولت دست‌نشانده ترامپ زیر سوال قرار دارد.
بر اساس جزئیات منتشرشده، توافق جدید به یک شرکت تحت کنترل آمریکا امکان می‌دهد در ۱۷ میدان نفتی ونزوئلا فعالیت کند میادینی که مجموع ذخایر آنها بیش از ۶۵ میلیارد بشکه برآورد می‌شود. بر اساس گزارش‌های منتشرشده، طرف آمریکایی حدود ۵۵ درصد کنترل عملیاتی ساختار جدید را در اختیار خواهد داشت و قرارداد برای چند دهه ادامه خواهد داشت. 
اهمیت این رقم زمانی روشن‌تر می‌شود که بدانیم ونزوئلا با حدود ۳۰۳ میلیارد بشکه ذخایر اثبات‌شده نفت، بزرگ‌ترین ذخایر نفتی جهان را در اختیار دارد. به این ترتیب، منتقدان می‌گویند موضوع صرفاً یک قرارداد سرمایه‌گذاری معمولی نیست، بلکه مسئله اصلی، تغییر مناسبات مالکیت و کنترل بر یکی از بزرگ‌ترین منابع انرژی جهان است. 

توافقی که در سایه مداخله آمریکا متولد شد

حساسیت درباره این قرارداد فقط به مفاد نفتی آن محدود نمی‌شود. توافق در شرایطی منعقد شده که ساختار سیاسی ونزوئلا پس از عملیات نظامی آمریکا در ژانویه ۲۰۲۶ و بازداشت نیکلاس مادورو به‌شدت تغییر کرده است.
دلسی رودریگز اکنون ریاست دولت موقت ونزوئلا را بر عهده دارد دولتی که از سوی واشنگتن حمایت می‌شود. به همین دلیل، مخالفان توافق می‌پرسند چگونه دولتی که بدون برگزاری انتخابات و در شرایط مداخله مستقیم آمریکا شکل گرفته، می‌تواند قراردادی چندده‌ساله درباره بزرگ‌ترین دارایی ملی ونزوئلا امضا کند؟
روزنامه فایننشال تایمز گزارش داده که این توافق در سراسر طیف سیاسی ونزوئلا با مخالفت روبه‌رو شده است؛ از مخالفان سیاسی گرفته تا برخی چهره‌های قدیمی جریان چاویستی. منتقدان خواستار شفافیت درباره مبنای حقوقی قرارداد و نقش شرکت ملی نفت ونزوئلا شده‌اند. 

اعتراض خیابانی به فروش نفت ونزوئلا

اعتراض‌ها در کاراکاس نیز نشان داد که مسئله فقط اختلاف میان سیاستمداران نیست.
گزارش‌های منتشرشده از برگزاری تجمع‌هایی در پایتخت ونزوئلا حکایت دارد که معترضان در آنها افزایش نقش آمریکا در صنعت نفت کشور را محکوم کردند. مخالفان می‌گویند ونزوئلا نباید پس از سال‌ها تحریم و فشار خارجی، اکنون منابع نفتی خود را در اختیار همان قدرت خارجی قرار دهد که سال‌ها برای تغییر ساختار سیاسی این کشور تلاش کرده است.
واکنش مردم در شرایطی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند که بسیاری از شهروندان ونزوئلا هنوز آثار بحران اقتصادی و فرسودگی زیرساخت‌ها را در زندگی روزمره خود احساس می‌کنند.
روزنامه واشنگتن‌پست در گزارشی از کاراکاس، واکنش شهروندانی را منعکس کرده که معتقدند رهبران فعلی کشور ممکن است منابع نفتی را در ازای حفظ قدرت سیاسی خود در اختیار آمریکا قرار داده باشند.
یکی از شهروندان به این روزنامه گفته است که رهبران ونزوئلا ممکن است با دادن نفت به آمریکا به دنبال حفظ قدرت باشند و تأکید کرده که منابع کشور باید برای مردم ونزوئلا مورد استفاده قرار گیرد، نه نخبگان فاسد. 

قرارداد استعماری منتقدان چه می‌گویند؟


مخالفان توافق از عباراتی مانند «تاراج منابع ملی»، «استعمار نو» و «غارت ثروت ونزوئلا» استفاده کرده‌اند.
روزنامه فرانسوی لوموند نیز در گزارشی درباره تحولات صنعت نفت ونزوئلا، شرایط جدید را تحت عنوان کنترل «نواستعماری» آمریکا بررسی کرده و به نگرانی‌ها درباره از دست رفتن استقلال اقتصادی ونزوئلا اشاره کرده است.
بر اساس این گزارش، اگرچه تولید نفت ونزوئلا از حدود ۵۰۰ هزار بشکه در روز در سال ۲۰۲۰ به حدود ۱.۲ میلیون بشکه در روز در نیمه نخست سال ۲۰۲۶ افزایش یافته، اما بسیاری از شهروندان هنوز بهبودی در زندگی خود احساس نمی‌کنند. هم‌زمان، مشکلات زیرساختی، قطعی برق و آلودگی‌های نفتی همچنان ادامه دارد.
از نگاه منتقدان، پرسش اساسی این است: اگر صنعت نفت قرار است بازسازی شود، چرا کنترل بخش بزرگی از ذخایر باید به آمریکا منتقل شود؟


حتی مخالفان مادورو نیز قرارداد را زیر سؤال برده‌اند


نکته قابل توجه در ماجرای اخیر این است که مخالفت با قرارداد فقط از سوی حامیان مادورو یا جریان چاویستی مطرح نشده است.
چهره‌هایی از مخالفان سیاسی حکومت پیشین نیز نسبت به توافق ابراز نگرانی کرده‌اند. آنها ضمن انتقاد از عملکرد حکومت مادورو، تأکید دارند که مخالفت با مادورو به معنای موافقت با واگذاری منابع ملی به آمریکا نیست.
فایننشال‌تایمز گزارش داده است که چهره‌هایی از مخالفان ونزوئلا خواستار شفافیت و رعایت قانون اساسی شده‌اند و معتقدند دولت موقت نباید درباره آینده منابع نفتی کشور بدون یک روند سیاسی و انتخاباتی مشروع تصمیم‌گیری کند. در واقع، شکاف مهمی در میان مخالفان ونزوئلا شکل گرفته است: آیا می‌توان با حکومت مادورو مخالف بود و هم‌زمان با واگذاری کنترل نفت ونزوئلا به آمریکا نیز مخالفت کرد؟
بخشی از مخالفان پاسخ مثبت می‌دهند.
ریکاردو هاوسمان، اقتصاددان ونزوئلایی و استاد دانشگاه هاروارد، از جمله منتقدان برجسته توافق است.
او این توافق را «شرم‌آور» توصیف کرده و گفته است که ونزوئلایی‌ها آن را مشروع نخواهند دانست و شرکت‌های بزرگ نفتی آمریکا نیز ممکن است به دلیل تردید درباره دوام سیاسی قرارداد، آن را جدی نگیرند.
هاوسمان همچنین درباره صلاحیت دولت موقت دلسی رودریگز برای امضای چنین قراردادی تردید کرده و گفته است که این دولت از مشروعیت و اختیار قانون اساسی لازم برای تعهد دادن به منابع نفتی کشور برخوردار نیست.
این استدلال یکی از مهم‌ترین نقاط ضعف توافق است:اگر حکومت فعلی در آینده با برگزاری انتخابات آزاد جای خود را به دولت دیگری بدهد، آیا دولت بعدی خود را ملزم به اجرای قراردادی چندده‌ساله خواهد دانست؟


آمریکا چه چیزی به دست می‌آورد؟


برای واشنگتن، توافق جدید تنها یک قرارداد اقتصادی نیست.
آمریکا به دنبال بازسازی صنعت نفت ونزوئلا، افزایش عرضه نفت در بازار جهانی و کاهش فشار قیمت انرژی در داخل آمریکاست. ترامپ نیز صراحتاً بر اهمیت افزایش تولید نفت ونزوئلا برای بازار آمریکا تأکید کرده است.
از سوی دیگر، این توافق نفوذ آمریکا را بر کشوری که در سال‌های گذشته روابط نزدیکی با چین، روسیه و ایران داشت، به‌شدت افزایش می‌دهد.
بنابراین منتقدان معتقدند واشنگتن هم‌زمان سه هدف را دنبال می‌کند:نفت، نفوذ ژئوپلیتیکی و حذف رقبای خارجی از بازار انرژی ونزوئلا.
به همین دلیل، مخالفان توافق آن را بخشی از بازگشت سیاست سنتی آمریکا برای اعمال نفوذ بر منابع طبیعی آمریکای لاتین می‌دانند. گاردین نیز گزارش داده است که منتقدان، این توافق را مشابه الگوهای تاریخی کنترل خارجی بر منابع طبیعی در کشورهای آمریکای لاتین و خاورمیانه می‌دانند. 

نگرانی از شکل‌گیری یک الیگارشی نفتی

یکی دیگر از محورهای انتقاد، نقش برخی فعالان اقتصادی نزدیک به ساختار قدرت ونزوئلاست.
فایننشال‌تایمز از فعالیت یک تاجر و مدیر انرژی ونزوئلایی به نام الخاندرو بتانکورت در جذب سرمایه‌گذاران برای قرارداد جدید خبر داده و به سابقه جنجالی او و پرسش‌هایی درباره قراردادهای بدون مناقصه و پرونده‌های مربوط به سوءاستفاده مالی اشاره کرده است. این موضوع نگرانی دیگری ایجاد کرده است: اینکه آیا توافق جدید واقعاً برای بازسازی اقتصاد ونزوئلاست یا اینکه تنها ائتلاف تازه‌ای از سرمایه‌داران آمریکایی و نخبگان اقتصادی ونزوئلا را شکل می‌دهد؟
به بیان دیگر، منتقدان می‌پرسند اگر درآمد نفتی در نهایت به جای توسعه عمومی، وارد شبکه‌ای از شرکت‌های خصوصی، نخبگان سیاسی و سرمایه‌گذاران خارجی شود، چه تفاوتی میان این وضعیت و مدل‌های قبلی فساد نفتی وجود خواهد داشت؟
انتقادها تنها در ونزوئلا شنیده نمی‌شود.
برخی نمایندگان دموکرات کنگره آمریکا توافق را زیر سؤال برده‌اند. سناتور تیم کین آن را اقدامی در ابعاد بسیار بزرگ فساد توصیف کرده و سناتور کریس ون هولن نیز گفته است که نیروهای آمریکایی برای دستیابی به نفت ونزوئلا به خطر افتاده‌اند و این قرارداد در نهایت به نفع میلیاردرها خواهد بود.
حتی برخی متحدان جمهوری‌خواه ترامپ نیز درباره مشروعیت سیاسی قرارداد پرسش‌هایی مطرح کرده‌اند.
این مسئله نشان می‌دهد که اختلاف بر سر توافق، فقط اختلاف میان طرفداران مادورو و طرفداران آمریکا نیست؛ بلکه موضوع به پرسشی بنیادی‌تر درباره مالکیت منابع طبیعی یک کشور و حق دولت موقت برای واگذاری امتیازهای بلندمدت تبدیل شده است.