به گزارش ایرنا، لرستان سرزمین چشمهها، رودخانهها و سرچشمههای پرآب زاگرس سالهاست نام خود را با تولید ماهیان سردآبی و قزلآلا در کشور گره زده است و اکنون با تولید سالانه حدود ۴۵ هزار تن انواع آبزیان، فعالیت بیش از ۷۰۰ مزرعه پرورش ماهی و برخورداری از ظرفیتهای گسترده آبی و اقلیمی یکی از بازیگران اصلی صنعت آبزیپروری ایران به شمار میرود.
روند رشد تولید از حدود ۱۶ هزار تن در یک دهه گذشته تا بیش از ۴۰ هزار تن امروز نشان میدهد شیلات در لرستان دیگر یک فعالیت حاشیهای نیست بلکه به یکی از مزیتهای جدی اقتصادی و سرمایهگذاری استان تبدیل شده است.
در چنین شرایطی این استان مستعد در حال عبور از مرحله تمرکز سنتی بر ماهیان سردآبی و ورود به عرصهای با ارزش افزوده بالاتر است که در آن ماهیان خاویاری، فرآوری، برندینگ(تجاریسازی)، صادرات و تکمیل زنجیره ارزش افق تازهای پیش روی اقتصاد آبزیپروری استان گشودهاند.
تنوع دمایی از مناطق سردسیر شمالی تا مناطق گرمسیر جنوبی، منابع آبی گسترده و تجربه موفق تولید ماهی این استان را برای پرورش گونههای متنوع از قزلآلا و سالمون تا فیلماهی و دیگر ماهیان خاویاری، مستعد کرده است.
این تحول زمانی اهمیت بیشتری پیدا میکند که بدانیم ظرفیت تولید ماهیان پرورشی لرستان به گفته مسئولان در صورت تامین سرمایهگذاری و زیرساختهای لازم قابلیت افزایش تا ۵۰ هزار تن و حتی در افقهای بلندمدتتر بهرهگیری از ظرفیتهای بسیار بالاتر را دارد.
از سوی دیگر تجربه سالهای اخیر نشان داده است توسعه کمی تولید به تنهایی کافی نیست و آینده شیلات استان به میزان موفقیت آن در تکمیل زنجیرههای تکثیر، تولید خوراک، فرآوری، بستهبندی، سردخانه، برندینگ(تجاریسازی) و صادرات گره خورده است که هرچه بیشتر در داخل استان شکل بگیرند سهم بیشتری از ارزش افزوده را در اقتصاد لرستان نگه خواهند داشت.
در این میان صنعت خاویار میتواند یکی از مهمترین پیشرانهای مرحله جدید توسعه شیلات لرستان باشد، صنعتی که به سرمایهگذاری بلندمدت و دانش فنی نیاز دارد اما در مقابل محصولی با ارزش افزوده و ظرفیت صادراتی بالا تولید میکند.
لرستان اکنون با پنج مزرعه فعال ماهیان خاویاری و پنج مجتمع در دست ساخت، برنامه افزایش ظرفیت و ورود به مقیاسهای بزرگتر تولید را دنبال میکند که در صورت تحقق میتواند جایگاه این استان را در نقشه تولید ماهیان خاویاری کشور بهطور محسوسی تغییر دهد.
با این حال تبدیل شدن به قطب خاویار تنها با افزایش تعداد مزارع محقق نخواهد شد و پرسش اصلی این است که آیا لرستان میتواند محصولی را که در آبهای این استان پرورش مییابد از مرحله تامین بچهماهی و خوراک تا فرآوری، بستهبندی، برندسازی و صادرات در داخل مرزهای خود مدیریت کند؟
پاسخ به این پرسش سرنوشت یک صنعت نوپا اما پرظرفیت را تعیین خواهد کرد که اگر حلقههای مفقوده آن تکمیل شود میتواند در کنار قزلآلای سردآبی، خاویار لرستان را به نامی تازه در بازارهای داخلی و جهانی تبدیل کند.
مدیرکل شیلات لرستان با تشریح آخرین وضعیت پرورش ماهیان خاویاری در استان می گوید: در حال حاضر پنج مزرعه و مجتمع پرورش ماهیان خاویاری در استان فعال است و با تکمیل پنج مجتمع در حال ساخت ظرفیت اسمی تولید به حدود یکهزار تن افزایش خواهد یافت و لرستان میتواند به یکی از قطبهای اصلی تولید ماهیان خاویاری کشور تبدیل شود.
کیارش بیرانوند روز شنبه در گفتوگو با خبرنگار ایرنا اظهار کرد: توسعه آبزیپروری بهویژه پرورش ماهیان خاویاری طی سالهای اخیر به یکی از محورهای مهم سرمایهگذاری در بخش شیلات لرستان تبدیل شده است و تلاش میکنیم با استفاده از ظرفیتهای آبی و اقلیمی استان زنجیره تولید این محصول ارزشمند را توسعه دهیم.
وی افزود: لرستان به دلیل برخورداری از منابع آبی، روانآبهای قابل توجه، میانگین بارندگی مناسب و شرایط دمایی متنوع ظرفیت بسیار خوبی برای توسعه پرورش ماهیان خاویاری دارد و در صورت تکمیل طرحهای در دست اجرا جایگاه آن در تولید این محصول در کشور به شکل محسوسی ارتقا خواهد یافت.
پنج مزرعه ماهی خاویاری با ظرفیت اسمی ۵۰۰ تن
مدیرکل شیلات لرستان درخصوص وضعیت فعلی واحدهای پرورش ماهیان خاویاری استان عنوان کرد: در حال حاضر پنج مزرعه و مجتمع در این حوزه فعال است که مجموع ظرفیت اسمی آنها حدود ۵۰۰ تن برآورد میشود.
بیرانوند ادامه داد: ظرفیت واقعی تولید این واحدها در شرایط فعلی حدود ۱۹۰ تن است و تلاش میشود با افزایش بهرهوری، تامین سرمایه در گردش و تکمیل زیرساختها فاصله میان ظرفیت اسمی و تولید واقعی کاهش یابد.
وی بیان کرد: سال گذشته حدود ۳۸ تن گوشت ماهیان خاویاری و ۸ تن خاویار در لرستان تولید شده که نشاندهنده حرکت تدریجی از یک استان تولیدکننده ماهیان سردآبی به سمت تولید گونههای با ارزش افزوده بالاتر است.
پنج مجتمع جدید در راه است
مدیرکل شیلات لرستان با اشاره به طرحهای در دست اجرا بیان کرد: پنج مجتمع پرورش ماهیان خاویاری نیز در استان در حال ساخت یا توسعه است که پیشرفت فیزیکی آنها بین ۳۰ تا ۷۰ درصد است.
بیرانوند میزان سرمایهگذاری زیرساختی مورد نیاز و انجامشده در این طرحها را حدود ۲.۱ همت عنوان کرد و افزود: با تکمیل این طرحها ظرفیت اسمی تولید ماهیان خاویاری استان به حدود یکهزار تن افزایش پیدا میکند.
وی با اشاره به طرحهای بزرگ در جنوب استان گفت: یکی از مهمترین ظرفیتهای جدید در این زمینه طرحهای شهرستان رومشکان است که در قالب برنامه توسعه اقتصادی استان دنبال میشود.
به گفته وی در ماههای اخیر اجرای یک طرح بزرگ پرورش ماهیان خاویاری در منطقه رماوند رومشکان مطرح شده که سرمایهگذاری آن حدود یکهزار میلیارد تومان و ظرفیت پیشبینیشده آن تا ۲ هزار تن اعلام شده است.
رومشکان، پلدختر و کوهدشت؛ سه کانون مهم توسعه خاویاری
بیرانوند با اشاره به پراکندگی جغرافیایی طرحهای خاویاری در لرستان اظهار کرد: در برنامه توسعه هفتم، آبزیپروری جنوب استان به دلیل گرمای هوا و برخورداری از منابع آبی فراوان مورد توجه قرار گرفته است.
وی افزود: شهرستانهای جنوبی لرستان بهویژه پلدختر و رومشکان ظرفیت مناسبی برای توسعه ماهیان خاویاری دارند و در بخش شمالی استان نیز ظرفیتهایی برای توسعه این صنعت وجود دارد.
مدیرکل شیلات لرستان ادامه داد: در کنار این مناطق طرحهای پرورش ماهیان خاویاری در شهرستانهایی مانند کوهدشت نیز در حال توسعه است و این پراکندگی میتواند زمینه شکلگیری یک زنجیره تولید گسترده در استان را فراهم کند.
لرستان ظرفیت تبدیل شدن به قطب خاویار کشور را دارد
بیرانوند در پاسخ به این پرسش که چرا لرستان میتواند به قطب تولید ماهیان خاویاری کشور تبدیل شود گفت: مهمترین مزیت استان وجود منابع آبی و روانآبهای فراوان است بهگونهای که حدود ۱۱ تا ۱۳ میلیون مترمکعب روانآب در استان وجود دارد.
وی اضافه کرد: علاوه بر منابع آب، میانگین بارندگی مناسب و شرایط دمایی استان نیز از مزیتهای مهم لرستان برای توسعه این صنعت محسوب میشود.
مدیرکل شیلات لرستان با اشاره به ظرفیت حوزههای آبریز سیمره و سزار گفت: وجود این منابع آبی در کنار ظرفیت سرمایهگذاری، نیروی انسانی و اراضی مناسب امکان توسعه مجتمعهای بزرگ آبزیپروری را فراهم کرده است.
بیرانوند افزود: لرستان با بهرهبرداری از مجتمعهای در حال ساخت میتواند در جایگاه دوم تولید ماهیان خاویاری کشور قرار گیرد و در صورت تحقق کامل برنامههای توسعهای حتی هدف تبدیل شدن به قطب نخست تولید نیز دور از دسترس نیست.
«سیبری» و «اوزنبرون» در شمال، «فیلماهی» در جنوب
وی درباره گونههای پرورشیافته در استان گفت: در جنوب لرستان گونه فیلماهی بیشتر مورد توجه قرار گرفته است و در شمال استان نیز گونههایی مانند سیبری، اوزنبرون، قرهبرون و چالباش پرورش داده میشوند.
وی با بیان اینکه کیفیت خاویار تولیدی لرستان قابلیت رقابت در بازارهای جهانی را دارد اظهار کرد: در صورت تکمیل زنجیره فرآوری و بستهبندی در داخل استان ارزش اقتصادی بیشتری از این محصول نصیب لرستان خواهد شد.
مشکل اصلی؛ خاویار لرستان در شمال بستهبندی و برند میشود
مدیرکل شیلات لرستان یکی از مهمترین ضعفهای زنجیره تولید را نبود صنایع فرآوری، بستهبندی و برندینگ تخصصی در استان عنوان کرد و گفت: بخش عمده بستهبندی و برندسازی محصولات خاویاری تولیدشده در لرستان در استانهای شمالی انجام میشود.
بیرانوند افزود: در حال حاضر برند(نام تجاری) مستقل و شناختهشدهای برای خاویار لرستان در بازارهای جهانی تعریف نشده است و ایجاد چنین برندی یکی از نیازهای اصلی این صنعت محسوب میشود.
وی ادامه داد: ایجاد کارگاههای عملآوری و فرآوری و دریافت کدهای صادراتی باید در داخل استان دنبال شود چراکه تا زمانی که محصول خام از استان خارج شود بخش قابل توجهی از ارزش افزوده نیز در خارج از لرستان ایجاد خواهد شد.
صادرات به خلیج فارس، روسیه و ارمنستان
بیرانوند درباره بازارهای صادراتی محصولات خاویاری لرستان گفت: محصولات تولیدی قابلیت عرضه به کشورهای حوزه خلیج فارس، روسیه، ارمنستان و سایر بازارهای هدف را دارند.
وی با اشاره به موانع صادرات افزود: استانداردهای سختگیرانه برخی کشورها و همچنین نبود مراکز بستهبندی دارای کدهای فعال صادراتی در استان از مهمترین مشکلات این بخش است.
مدیرکل شیلات لرستان تصریح کرد: در شرایط فعلی ظرفیت تولید وجود دارد اما برای افزایش سهم استان از بازارهای صادراتی باید زنجیره تولید از مزرعه تا فرآوری، بستهبندی، برندینگ و صادرات در داخل استان تکمیل شود.
خوراک؛ ۷۰ درصد قیمت تمامشده
بیرانوند خوراک را یکی از مهمترین هزینههای تولید ماهیان خاویاری عنوان کرد و گفت: حدود ۷۰ درصد قیمت تمامشده تولید به خوراک اختصاص دارد.
وی افزود: اگرچه بستر لازم برای تولید خوراک آبزیان در استان وجود دارد اما در حال حاضر خوراک مورد نیاز مزارع توسط کارخانههای داخل کشور از جمله فرادانه تامین میشود.
مدیرکل شیلات لرستان ادامه داد: مکملهای مورد استفاده در این صنعت بهطور کامل وارداتی است و این موضوع میتواند در شرایط نوسان نرخ ارز بر هزینه تولید تاثیر بگذارد.
بیرانوند از احداث کارخانه تخصصی خوراک آبزیان در پلدختر خبر داد و گفت: این طرح هماکنون حدود ۴۰ درصد پیشرفت فیزیکی دارد و تکمیل آن میتواند بخشی از نیاز زنجیره آبزیپروری استان را تامین کند.
بیرانوند درباره استفاده از فناوریهای نوین در مزارع گفت: حدود ۳۰ تا ۴۰ درصد مزارع به دلیل کمبود آب و خشکسالی از سیستمهای بازچرخانی آب استفاده میکنند.
وی افزود: توسعه این فناوریها در شرایط تغییرات اقلیمی اهمیت زیادی دارد و میتواند امکان تولید پایدارتر را با مصرف آب کمتر فراهم کند.
مدیرکل شیلات لرستان تاکید کرد: تغییرات اقلیمی و کاهش منابع آبی از تهدیدهای جدی صنعت آبزیپروری است و استفاده از روشهای نوین باید همزمان با توسعه مزارع مورد توجه قرار گیرد.
۵۰۰ شغل مستقیم در افق ۱۴۱۰
بیرانوند اشتغالزایی را یکی از مهمترین آثار توسعه ماهیان خاویاری دانست و گفت: در سال گذشته حدود ۱۸ نفر اشتغال مستقیم و ۳۶ نفر اشتغال غیرمستقیم در این بخش ایجاد شده است و بر اساس برنامهریزی انجامشده این رقم در افق سال ۱۴۱۰ میتواند به حدود ۵۰۰ نفر اشتغال مستقیم و ۱۰۰ نفر اشتغال غیرمستقیم افزایش یابد.
وی ادامه داد: بهطور متوسط به ازای هر هفت تن تولید یک فرصت شغلی در نظر گرفته میشود و با افزایش ظرفیت تولید، اشتغال ایجادشده نیز رشد خواهد کرد.
وی گفت: توسعه مزارع خاویاری بهویژه در روستاهای جنوبی استان میتواند نقش موثری در ایجاد اشتغال پایدار و جلوگیری از مهاجرت روستاییان داشته باشد.
سرمایه در گردش، گلوگاه جدی تولید خاویار
بیرانوند یکی دیگر از چالشهای این صنعت را طولانی بودن دوره بازگشت سرمایه دانست و گفت: پرورش ماهیان خاویاری برخلاف برخی فعالیتهای کشاورزی و آبزیپروری، نیازمند سرمایهگذاری بلندمدت است و تولیدکننده باید مدت زمان زیادی سرمایه خود را در مزرعه نگه دارد.
وی افزود: به همین دلیل تامین نقدینگی و سرمایه در گردش برای استمرار تولید اهمیت زیادی دارد و حمایت مالی از سرمایهگذاران میتواند سرعت تکمیل پروژههای نیمهتمام را افزایش دهد.
نبود تکثیر، مهمترین حلقه مفقوده زنجیره خاویار
مدیرکل شیلات لرستان مهمترین چالش توسعه صنعت خاویار استان را نبود مرکز تکثیر تخصصی عنوان کرد و گفت: بچهماهی مورد نیاز مزارع در حال حاضر از استانهای شمالی تامین میشود.
بیرانوند افزود: استان هنوز در زمینه تکثیر ماهیان خاویاری به خودکفایی نرسیده است چراکه این کار نیازمند دانش فنی، مهارتهای تخصصی و زیرساختهای ویژه است.
وی اظهار کرد: ایجاد ظرفیت تکثیر در داخل استان یکی از اولویتهای اساسی برای توسعه پایدار صنعت خاویاری است زیرا وابستگی به استانهای دیگر در تامین بچهماهی میتواند روند توسعه مزارع را محدود کند.
تلفات بچهماهیان بالای ۲۰ درصد است
بیرانوند درباره میزان تلفات در مراحل مختلف پرورش گفت: بیشترین میزان تلفات مربوط به مرحله بچهماهی است و در برخی موارد میزان تلفات به بیش از ۲۰ درصد میرسد.
وی افزود: ارتقای دانش فنی، بهبود کیفیت بچهماهی، اصلاح نژاد و توجه به شرایط استاندارد پرورش میتواند در کاهش تلفات و افزایش بهرهوری موثر باشد.
مدیرکل شیلات لرستان با اشاره به برنامههای اصلاح نژاد گفت: اقدامات مربوط به اصلاح نژاد و ارتقای کیفیت ژنتیکی ماهیان خاویاری در استان انجام شده و این موضوع باید در سالهای آینده نیز دنبال شود.
«سیمره» در مسیر شهرک تخصصی خاویاری
بیرانوند از برنامه ایجاد شهرک تخصصی صنایع خاویاری در حوزه سیمره خبر داد و گفت: ایجاد چنین مجموعهای میتواند حلقههای مختلف تولید، فرآوری، بستهبندی، نگهداری و عرضه محصولات خاویاری را در کنار یکدیگر قرار دهد.
وی افزود: توسعه شهرک تخصصی خاویاری در صورت تامین زیرساختها و جذب سرمایهگذار میتواند زمینه ایجاد ارزش افزوده بیشتر در استان و کاهش خروج محصولات خام را فراهم کند.
از گردشگری کشاورزی تا اقتصاد خاویار
مدیرکل شیلات لرستان ظرفیت گردشگری مزارع خاویاری را نیز قابل توجه دانست و گفت: بازدید گردشگران از مزارع، آشنایی با مراحل پرورش ماهیان خاویاری و فرآیند تولید خاویار میتواند به یک ظرفیت جدید در گردشگری کشاورزی استان تبدیل شود.
بیرانوند افزود: ایجاد مجموعههای گردشگری در کنار مزارع بزرگ، علاوه بر درآمدزایی برای تولیدکنندگان میتواند به معرفی برند خاویار لرستان نیز کمک کند.
وی درباره استفاده از ضایعات ماهیان خاویاری نیز اظهار کرد: در حال حاضر استفاده اقتصادی قابل توجهی از ضایعات این ماهیان در استان انجام نمیشود و این بخش نیز در صورت سرمایهگذاری میتواند به یکی از حلقههای زنجیره ارزش تبدیل شود.
شرط تبدیل شدن به قطب نخست؛ تکمیل زنجیره ارزش
بیرانوند با تاکید بر اینکه تبدیل لرستان به قطب تولید خاویار کشور دستیافتنی است بیان کرد: این استان از نظر بارندگی، روانآب، شرایط اقلیمی و وجود حوزههای آبی سیمره و سزار مزیتهای قابل توجهی دارد.
وی افزود: صرف افزایش تعداد مزارع برای تبدیل شدن به قطب تولید کافی نیست و باید همزمان تکثیر، تولید خوراک، فرآوری، بستهبندی، برندینگ، سردخانه و صادرات نیز در داخل استان توسعه پیدا کند.
مدیرکل شیلات لرستان تصریح کرد: اگر این زنجیره تکمیل شود محصول تولیدشده در استان تنها یک کالای خام نخواهد بود بلکه بخش عمده ارزش افزوده آن نیز در خود لرستان ایجاد میشود و صنعت خاویار میتواند به یکی از پیشرانهای اشتغال، سرمایهگذاری و اقتصاد روستایی استان تبدیل شود.
بیرانوند خاطرنشان کرد: با توجه به برنامه توسعهای استان، طرحهای بزرگ در دست اجرا و ظرفیت منابع آبی، هدف تبدیل لرستان به قطب نخست تولید ماهیان خاویاری کشور قابل تحقق است و در صورت تداوم حمایتها و ورود سرمایهگذاران این استان میتواند جایگاه مهمی در بازار داخلی و صادراتی خاویار ایران به دست آورد.