رویداد ۲۴: اداره صنعت و امنیت وزارت بازرگانی آمریکا، موسوم به BIS، بیانیهای را با عنوان «رفتار ترجیحی تقویتشده با امارات متحده عربی تحت مقررات مدیریت صادرات» در تاریخ ۱۰ جولای ۲۰۲۶ در وبسایت رسمی خود منتشر کرده که از یک تصمیم ۱۷صفحهای برای بازبینی وضعیت تجارت با امارات خبر می دهد.
سند دقیقاً چه میگوید؟
وزارت بازرگانی آمریکا اعلام کرده است جایگاه امارات در «مقررات مدیریت صادرات» یا EAR بهطور چشمگیری ارتقا مییابد. این تصمیم در بیانیه رسمی با دو دلیل توجیه شده است: نخست، جایگاه امارات بهعنوان «شریک عمده دفاعی» آمریکا و دوم، حمایت این کشور از منافع امنیت ملی واشینگتن، از جمله در عملیات موسوم به «خشم حماسی» علیه ایران.
بر اساس این تصمیم، امارات از دو گروه محدودکننده D:3 و D:4 خارج و به گروه A:5 منتقل میشود. در زبان مقررات صادراتی آمریکا، قرارگرفتن در گروه A:5 به معنای برخورداری از سطح بالاتری از اعتماد و دسترسی آسانتر به برخی کالاها، نرمافزارها و فناوریهای تحت کنترل وزارت بازرگانی است.
بنابر این تصمیم، محدودیتهای مربوط به پشتیبانی از برنامههای پهپادی امارات کاهش مییابد؛ دولت امارات و شرکتهای تجاری تأییدشده میتوانند برای برخی اقلام نظامی تحت کنترل وزارت بازرگانی، ماهوارهها و فضاپیماهای تجاری و کالاهای دوکاربردی، از معافیتهای صدور مجوز استفاده کنند، برخی تجهیزات مرتبط با نفت و گاز، شیرینسازی آب و تولید برق هستهای غیرنظامی نیز آسانتر صادر خواهند شد و دولت امارات و بعضی شرکتهای تأییدشده اجازه خواهند داشت تراشهها و سرورهای پیشرفته هوش مصنوعی را بدون طیکردن روند معمول دریافت مجوز وارد کنند.
رویترز در گزارشی با اشاره به این تصمیم ایالات متحده نوشته شرکتهای اماراتی G42 و Core42 و همچنین برخی شرکتهای آمریکایی فعال در امارات، از جمله آمازون، اپل، گوگل، متا، مایکروسافت، اوراکل، xAI و OpenAI، در شمار مجموعههایی هستند که برای دریافت برخی تجهیزات محاسباتی پیشرفته دیگر به مجوز موردی نیاز نخواهند داشت. درخواستهای شرکت اماراتی MGX نیز قرار است با نگاه مثبتتری بررسی شود.
این تصمیم به معنای آزادی کامل صادرات سلاح به امارات نیست. تصمیم جدید فقط به اقلامی مربوط است که زیرمجموعه مقررات وزارت بازرگانی و «فهرست کنترل تجاری» هستند و شرایط معافیت موسوم به STA را دارند.
بخش مهمی از تجهیزات نظامی حساس آمریکا تحت مقررات جداگانه وزارت خارجه، یعنی ITAR، قرار دارد و این بیانیه بهخودیخود آن محدودیتها را لغو نمیکند. همچنین صادرات بدون مجوز فقط برای دولت امارات، شرکتهای تأییدشده و اقلام مشخص، آن هم با رعایت شروط جلوگیری از انتقال یا سوءاستفاده از فناوری حساس، امکانپذیر میشود. خود BIS نیز تأکید کرده است این امتیاز به تعهد ابوظبی برای جلوگیری از انحراف فناوری آمریکایی وابسته است.
با این حال واشینگتن امارات را در نظام کنترل صادرات خود به جایگاه ویژهتر و قابلاعتمادتری ارتقا داده و دسترسی این کشور به طیفی از فناوریهای نظامی، فضایی، صنعتی و هوش مصنوعی را آسانتر کرده است.
چرا گروه A:۵ مهم است؟
گروه A:5 معمولاً شامل متحدان نزدیک آمریکا و کشورهایی است که با واشینگتن در رژیمهای کنترل صادرات و جلوگیری از انتقال فناوری حساس همکاری میکنند. رویترز نوشته است امارات تنها عضو این گروه خواهد بود که عضو رژیمهای چندجانبه کنترل صادرات نیست. حتی اسرائیل و عربستان سعودی نیز در این گروه قرار ندارند.
تا پیش از اضافهشدن امارات، ۳۷ کشور از جمله اعضای ناتو، به علاوه آرژانتین، استرالیا، اتریش، هند، ایرلند، ، ژاپن، نیوزیلند، کره جنوبی و سوئیس تنها عضو این گروه بودهاند.
این موضوع نشان میدهد تصمیم تازه صرفاً یک اصلاح فنی یا تجاری نیست؛ بلکه ارتقای سیاسی و امنیتی جایگاه امارات در ساختار اتحادهای آمریکا محسوب میشود.
به بیان ساده، واشینگتن به ابوظبی امتیازی داده که حتی بسیاری از شرکای منطقهای آمریکا از آن برخوردار نیستند.
این تصمیم چه معنای سیاسی و منطقهای دارد؟
نخستین معنای تصمیم، نقش مهم امارات در جنگ علیه ایران است که به تعمیق شراکت دفاعی آمریکا و امارات منجر شده است. متن رسمی، امارات را شریک مهم امنیتی واشینگتن معرفی میکند و تصریح دارد که دسترسی آسانتر به فناوریهای دفاعی، توان امارات را برای حمایت از منافع آمریکا در خاورمیانه افزایش میدهد.
معنای دوم، تقویت جایگاه امارات در رقابت جهانی هوش مصنوعی است. دسترسی بدون مجوز به تراشهها و سرورهای پیشرفته میتواند سرعت توسعه مراکز داده، مدلهای هوش مصنوعی و زیرساخت دیجیتال ابوظبی را افزایش دهد. در مقابل، امارات تعهد کرده است در زیرساخت هوش مصنوعی آمریکا نیز سرمایهگذاری متناظر انجام دهد.
معنای سوم، پیام مستقیم منطقهای به ایران است. رویترز نوشته است این تصمیم با نقش روزافزون امارات در راهبرد واشینگتن در برابر ایران مرتبط است و دولت آمریکا سابقه همکاری چنددههای با امارات برای مقابله با ایران و متحدان منطقهای آن را از دلایل این امتیاز عنوان کرده است.
این تصمیم همچنین میتواند موازنه فناوری و نظامی خلیج فارس را تغییر دهد. امارات در مقایسه با عربستان و حتی اسرائیل، از جایگاهی استثنایی در نظام صادراتی وزارت بازرگانی آمریکا برخوردار شده است؛ این تصمیم رقابت بین امارات و عربستان را وارد فاز جدیدی خواهد کرد.
چرا آمریکا چنین امتیازی به امارات داد؟
بیانیه رسمی عملا تایید کرده که این امتیاز در ازای نقش مهم امارات در جنگ با ایران به این کشور اعطا شده است.
مقامات ایرانی بارها علنا امارات را متهم کردهاند که خاک، آسمان و تأسیساتش را در اختیار آمریکا و اسرائیل گذاشته و در برخی حملات حتی مشارکت مستقیم داشته است. تهران میگوید مستندات پروازی و عملیاتی را به شورای امنیت ارائه کرده. نمایندگی ایران در سازمان ملل، در نامهای به دبیرکل و رئیس شورای امنیت اعلام کرد که بر اساس ارزیابی نیروهای مسلح ایران، «متجاوزان همچنان از قلمرو و حریم هوایی امارات متحده عربی برای طراحی، آمادهسازی، تجهیز و اجرای حملات نظامی» استفاده کردهاند. در این نامه بهطور مشخص ادعا شده جنگندههای افـ۱۸ آمریکا در ۱۵ مارس ۲۰۲۶ با عبور از حریم هوایی امارات، اهدافی را در ایران بمباران کردند و یک هواپیمای شناسایی یوـ۲ نیز از آسمان امارات پشتیبانی اطلاعاتی ارائه داد.
صریحترین موضع را کاظم غریبآبادی، معاون حقوقی و بینالمللی وزارت خارجه، مطرح کرد. او گفته «امارات متحده عربی نقشی قابل توجه در حمایت و تسهیل تجاوز نظامی علیه جمهوری اسلامی ایران ایفا کرده است.» غریبآبادی در ادامه حتی امارات را «متجاوز» خواند و گفت: «شما به متجاوز کمک کردید و در عمل، خود بخشی از تجاوز بودید.»
او همچنین تاکید کرده که ایران پیش از آغاز جنگ به کشورهای منطقه، از جمله امارات، هشدار داده بود که در صورت در اختیار گذاشتن خاک و امکاناتشان به آمریکا و اسرائیل، آن تأسیسات هدف قرار خواهند گرفت. به گفته او، پرواز هواپیماهای جنگی از امارات، زمان، مسیر و مشخصات آنها ثبت و به شورای امنیت ارسال شده است.
غریبآبادی یک گام فراتر رفت و درباره گزارشهای مربوط به حملات مستقیم امارات گفت: «این موضوع صرفاً در حد کمک یا حمایت از رژیم صهیونیستی و ایالات متحده آمریکا نبوده، بلکه مصداق مشارکت مستقیم در تجاوز است.»
او در همان سخنان، رفتار امارات را «خیانت به ایران» توصیف کرد.
در کنار این مواضع، گزارشهایی نیز در رسانههای غربی منتشر شد که نشان می دهد امارات خود در حملات هوایی به ایران مشارکت داشته است. بر اساس گزارش والاستریتژورنال، امارات از روزهای نخست جنگ دهها حمله علیه اهدافی در قشم، ابوموسی، بندرعباس، لاوان و عسلویه انجام داده و این عملیات با اطلاعات آمریکا و اسرائیل هماهنگ شده بود. این گزارش همچنین مدعی بود عربستان از واشینگتن خواسته ابوظبی را برای توقف این حملات تحت فشار قرار دهد. این بخش، گزارش رسانهای است و نه اعتراف رسمی امارات.
همچنین منابع اسرائیلی از افزایش هماهنگی عملیاتی امارات با اسرائیل و فرماندهی مرکزی آمریکا خبر دادهاند. طبق این گزارشها، ابوظبی در سناریوهای مربوط به ازسرگیری جنگ با ایران، سطح آمادگی و همکاری نظامی خود با اسرائیل را افزایش داده است. در خلال جنگ هم گزارش هایی درباره سفر بنیامین نتانیاهو به امارات به رسانه های اسرائیلی درز پیدا کرد. خبری که ظاهرا امارات از انتشار آن خوشحال نبود و اسرائیلی ها عمدا اقدام به درز آن کرده بودند.
با این حال تصمیم آمریکا برای افزایش تعاملات تجاری با امارات در ازای همکاری صمیمانه این کشور منطقه ای در حملات علیه ایران، در درون این کشور بدون منتقد نیست. الیزابت وارن، سناتور دموکرات، نسبت به دسترسی بدون مجوز شرکت G42 به تراشههای پیشرفته و احتمال انتقال فناوری حساس به چین ابراز نگرانی کرده است. رویترز یادآوری کرده که روابط برخی شرکتهای اماراتی با مشتریان چینی پیشتر در واشینگتن محل مناقشه بوده است.