گروه سياسي|پيكر مطهر رهبر شهيد انقلاب و خانواده شهيد ايشان، پس از آيين تشييع و اقامه نماز توسط فرزند ارشد ايشان حاج سيدمصطفي حسيني خامنهاي، در رواق دارالذكر و در نزديكي روضه منوره رضوي آرام گرفت. جايي در پايينترين نقطه از مقبره حضرت رضا (ع) و در جوار روضه منوره، آنجا كه رهبر شهيد سالها با خضوع و خشوع از آن عبور ميكردند تا به پابوس امام مهربانيها، برسند به منزلگاه ابدي پيكر مطهر رهبر شهيد انقلاب و خانواده شهيد ايشان بدل شد. رواق دارالذكر حرم مطهر رضوي، محل دفن پيكر مطهر رهبر شهيد انقلاب و خانواده شهيد ايشان است؛ رواقي آكنده از معنا كه براي آشنايان سلوك زيارت، تنها يك مكان نيست بلكه نشاني روشن از ادب در برابر ساحت قدسي امام رئوف (ع) است. اينگونه است كه مشهدالرضا (ع) در يكي از تاريخسازترين روزهاي تقويم سياسي و اجتماعي ايران، ميزبان آخرين وداع با آيتالله سيدعلي خامنهاي، رهبر شهيد جمهوري اسلامي شد. پيكر ايشان كه پس از برگزاري مراسمهاي گسترده در تهران، قم، نجف و كربلا سرانجام به مشهد منتقل شد و صبح پنجشنبه در ميان خيل عظيم عزاداران و با حضور شخصيتهاي تراز اول سياسي، مذهبي و نظامي از سراسر جهان اسلام در حرم مطهر امام رضا (ع) به خاك سپرده شد. اين مراسم نمايي از انسجام ساختارهاي رسمي و همراهي بدنه اجتماعي كشور در گذار به مرحله جديد پس از شهادت رهبر فقيد را به تصوير كشيد. از بامداد روز پنجشنبه، شهر مشهد شاهد هجوم بيسابقه جمعيت از اقصا نقاط ايران بود. گزارشهاي ميداني حاكي از آن است كه ظرفيت تمامي هتلها و اقامتگاههاي رسمي و غيررسمي مشهد در كمتر از ۲۴ ساعت تكميل شد و صفهاي طولاني عزاداران كه از مسيرهاي منتهي به حرم مطهر شكل گرفته بود تا كيلومترها امتداد داشت. انتخاب مشهد به عنوان آرامگاه ابدي، باتوجه به پيشينه طولاني آيتالله خامنهاي در اين شهر و تعلق خاطر ايشان به مضجع شريف رضوي، از پيش اعلام شده بود. فرودگاه بينالمللي شهيد هاشمينژاد مشهد از ساعات اوليه صبح، پذيراي دهها پرواز حامل مقامات عاليرتبه دولتي، فرماندهان ارشد نظامي و هياتهاي ديپلماتيك خارجي بود كه براي شركت در مراسم تدفين خود را به مركز استان خراسان رضوي رسانده بودند. فضاي شهر، تركيبي از سوگواري عميق مذهبي و خشم فرو خورده سياسي بود؛ تركيبي كه در تمامي بنرها، شعارها و بيانيههاي نصب شده در سطح شهر مشهود بود.
مراسمي در ابعاد بينالمللي
مراسم رسمي تدفين با قرائت قرآن توسط قاريان بينالمللي و مداحي ذاكران اهلبيت آغاز شد. آنچه بيش از هر چيز در تصاوير تلويزيوني و گزارشهاي مخابره شده جلبتوجه ميكرد، حضور گسترده هياتهاي سياسي از كشورهاي محور مقاومت بود. نمايندگان بلندپايه از لبنان، سوريه، يمن و گروههاي مقاومت فلسطين در صفوف اول عزاداران حضور داشتند. اين حضور، فراتر از پروتكلهاي ديپلماتيك، پيامي نمادين از تداوم راه و سياستهاي منطقهاي رهبر فقيد ايران داشت. درحالي كه نيروهاي امنيتي و انتظامي مسووليت برقراري نظم را در ميان جمعيت متراكم برعهده داشتند، سازماندهي مراسم با همكاري آستان قدس رضوي و ستاد برگزاري مراسم تشييع انجام شد. سخنرانان مراسم ضمن اشاره به وقايع نهم اسفند، بر «تداوم مسير مقاومت» و «حفظ يكپارچگي ملي» تاكيد كردند. يكي از مراجع تقليد حاضر در مراسم، در سخناني كوتاه، فقدان رهبر جمهوري اسلامي را خسارتي عظيم خواند كه تنها با «حفظ وحدت كلمه» و «تبعيت از اصول بنيادين نظام» قابل جبران است.
فضاي رواني و اجتماعي شهر
در خيابانهاي منتهي به حرم، گروههاي مختلف مردم با سر دادن شعارهايي عليه مسببان حملات نهم اسفند، خواستار انتقام و تداوم مسير ايشان بودند. برخلاف تصور برخي ناظران خارجي مبني بر احتمال ايجاد خلأ قدرت در پي شهادت رهبر، صحنههاي ثبت شده در مشهد نشاندهنده بسيج حداكثري ساختار حاكميتي و بدنه وفادار به نظام براي جلوگيري از هرگونه تزلزل در اركان كشور بود. حضور پررنگ جوانان و دانشجويان در مراسم تدفين مشهد، يكي ديگر از نكات قابلتوجه بود. بخش بزرگي از جمعيت حاضر را نسلي تشكيل ميدادند كه متولد دوران رهبري ايشان بوده و نسبت به سياستهاي داخلي و خارجي وي، پيوندي عاطفي و ايدئولوژيك برقرار كرده بودند. تفكر اين نسل كه در فضاي پرتنش پس از جنگ دوم و حملات اخير شكل گرفته است، با
در دست داشتن تصاوير رهبر فقيد، پيامي از «استمرار هويت انقلابي» را به ناظران جهاني مخابره كرد.
تحليل وزن ژئوپليتيك مراسم
برگزاري اين مراسم در مشهد، از منظر ژئوپليتيك نيز داراي پيامهاي مهمي بود. انتخاب مشهد به عنوان محل تدفين، فراتر از يك تصميم شخصي، نوعي «قطببندي معنوي» در جغرافياي سياسي ايران ايجاد ميكند. مشهد اكنون نه تنها به عنوان يك شهر زيارتي، بلكه به عنوان «پايتخت معنوي و نمادين» نظام پس از رهبر فقيد، وزن استراتژيك بالاتري پيدا خواهد كرد. حضور هياتهاي نظامي و سياسي از كشورهاي همسايه در مراسم مشهد، به وضوح نشان داد كه عليرغم فشارهاي نظامي و سياسي كه منجر به شهادت آيتالله خامنهاي شد، اتحاد ميان كشورهاي همسو در منطقه همچنان پايدار است. تحليلگران امنيتي بر اين باورند كه اين تشييع، بزرگترين مانور قدرت نرم جمهوري اسلامي در چند دهه اخير بود؛ نمايشي كه نشان داد ساختار قدرت در ايران، عليرغم ضربات سنگين، همچنان از حمايت تودهاي قابلتوجهي برخوردار است. با خاكسپاري پيكر آيتالله خامنهاي در حرم امامرضا(ع)، ايران عملا وارد فاز جديدي ميشود. سخنرانيهاي انجام شده در حاشيه مراسم، به وضوح نشاندهنده جهتگيري كلي نهادهاي قدرت در كشور براي روزهاي آينده بود: «تداوم بيوقفه سياستهاي كلان» و «افزايش آمادگي دفاعي.» آنچه در مشهد گذشت، پايان يك فصل تاريخي بود. آيتالله خامنهاي كه نزديك به چهار دهه سكاندار اصلي سياستهاي ايران بود، اكنون در جايي آرام گرفته كه همواره آن را مأمن فكري و معنوي خود ميدانست. اين مراسم، صرفا يك خاكسپاري مذهبي نبود، بلكه يك «ميثاقنامه» بود كه در آن، تمامي اركان نظام و اقشار حامي، بر تداوم راهي كه با شهادت ايشان در نهم اسفند وارد فاز بحراني شد، تاكيد ورزيدند.
فرجام يك عصر
با غروب آفتاب و پايان مراسم خاكسپاري، مشهد آرامش غريبي را تجربه ميكند؛ آرامشي كه تحتالشعاع تصميمات بزرگي قرار دارد كه در روزهاي آتي در تهران گرفته خواهد شد. آنچه مسلم است اين است كه اين خاكسپاري آغاز مسير تازهاي است كه قرار است بر بلنداي آرمانهاي انقلاب، امام (ره) و آيتالله خامنهاي شهيد بنا شود. در روز پنجشنبه يكبار ديگر تاريخ ايران در مشهد ورق خورد و اكنون، ايران و منطقه در برابر واقعيتي جديد قرار گرفتهاند كه مولفههاي آن، پس از وقايع اخير، به شدت تغيير كرده است. ناظران بينالمللي كه اخبار اين مراسم را پوشش ميدادند، همگي بر يك نكته اتفاقنظر داشتند؛ مراسم مشهد، نمايشي از اقتدار نمادين ايران بود. آنچه در مشهد ثبت شد، سندي بود بر اينكه جمهوري اسلامي، در عبور از سختترين گردنههاي تاريخي خود، همواره بر قدرت بسيجكنندگي آيينها و نمادهاي مذهبي-سياسي تكيه كرده است. با پايان تدفين، خيل عظيم جمعيت كمكم شهر را ترك ميكنند؛ اما پيامهاي سياسي رد و بدل شده در صحن حرم رضوي، در پايتختهاي جهان به ويژه واشنگتن و تلآويو، با دقت تحليل خواهد شد. اين مراسم نه يك پايان، كه آغاز فصلي است كه هنوز ابعاد كامل آن بر كسي روشن نيست. ايران امروز، به سوگ رهبري نشست كه در نگاه ايرانيان، نه تنها يك سياستمدار كه معمار يك جهانبيني بود كه در دوران جديد هم تداوم خواهد يافت.
گزارش وداع آخر با رهبر شهيد در حرم رضوي
به سوی لقاء الله
صاحبخبر -
∎