به گزارش خبرگزاری آنا؛ نتایج این پژوهش منتشر شده در نشریه علمی «نیچر» (Nature) نشان می‌دهد قند‌های ویژه موجود در شیر مادر، حتی پیش از آنکه نوزاد نخستین غذای جامد خود را مصرف کند، روده او را برای سازگاری با رژیم غذایی آینده آماده می‌کنند. این کشف، تصویر تازه‌ای از نقش شیر مادر در رشد دستگاه گوارش ارائه می‌دهد و نشان می‌دهد تغذیه با شیر مادر می‌تواند پایه‌های سلامت روده را برای سال‌های بعد از زندگی بنا کند.

قند‌هایی که نوزاد نمی‌تواند هضم کند

یکی از شگفت‌انگیزترین ویژگی‌های شیر مادر وجود گروهی از قند‌ها به نام «الیگوساکارید‌های شیر انسان» (Human Milk Oligosaccharides; HMOs) است. برخلاف بسیاری از مواد مغذی، بدن نوزاد آنزیم‌های لازم برای هضم این قند‌ها را در اختیار ندارد و آنها تقریباً بدون تغییر از دستگاه گوارش عبور می‌کنند.

برای سال‌ها این پرسش مطرح بود که چرا طبیعت ترکیباتی را در شیر مادر قرار داده است که خود نوزاد قادر به استفاده مستقیم از آنها نیست. پاسخ این پرسش در دنیای میکروب‌های روده نهفته است. این قند‌ها در واقع غذای اصلی گروهی از باکتری‌های مفید هستند که در ماه‌های نخست زندگی، روده نوزاد را اشغال می‌کنند و به شکل‌گیری یک «ریززیست‌بوم روده» (Gut Microbiota) سالم کمک می‌کنند. پژوهشگران پیش‌تر می‌دانستند که این قند‌ها رشد باکتری‌های مفیدی را تقویت می‌کنند، اما مشخص نبود تأثیر آنها پس از پایان دوران شیردهی چه سرنوشتی پیدا می‌کند.

روده نوزاد پیش از غذای جامد آماده می‌شود

پژوهشگران دانشگاه فنی دانمارک و بیمارستان «ریگس‌هوستال» با بررسی هفت جفت مادر و نوزاد، روند تغییر باکتری‌های روده را از دوران تغذیه انحصاری با شیر مادر تا آغاز مصرف غذا‌های جامد دنبال کردند. آنها در مراحل مختلف از نمونه‌های مدفوع نوزادان استفاده کردند تا ترکیب میکروب‌های روده را بررسی کنند.

نتایج شگفت‌آور بود. روده نوزادان، حتی پیش از آنکه نخستین غذای جامد را دریافت کنند، حاوی باکتری‌هایی بود که توانایی تجزیه فیبر‌های گیاهی را داشتند؛ در حالی که فیبر‌های گیاهی اصولاً تنها پس از شروع مصرف غذا‌های جامد وارد بدن می‌شوند. این یافته نشان می‌دهد روده نوزاد از مدت‌ها قبل برای مرحله بعدی رشد برنامه‌ریزی شده است و شیر مادر در این فرایند نقشی کلیدی ایفا می‌کند.

شیر مادر چگونه آینده روده را می‌سازد؟

آزمایش‌های تکمیلی نشان داد بسیاری از باکتری‌هایی که بعد‌ها فیبر‌های گیاهی را هضم می‌کنند، در ماه‌های نخست زندگی از همان قند‌های موجود در شیر مادر تغذیه می‌کنند. به بیان دیگر، این باکتری‌ها در دوران شیردهی با کمک HMOs زنده می‌مانند و پس از آغاز مصرف غذا‌های جامد، با ورود فیبر‌های گیاهی به سرعت رشد کرده و به یکی از اجزای اصلی میکروبیوم روده تبدیل می‌شوند.

در واقع، شیر مادر تنها تغذیه امروز نوزاد را تأمین نمی‌کند، بلکه جمعیتی از باکتری‌ها را برای رژیم غذایی آینده حفظ می‌کند؛ باکتری‌هایی که بعد‌ها در هضم مواد غذایی گیاهی و حفظ سلامت دستگاه گوارش نقش مهمی خواهند داشت.

برندگان دوران از شیر گرفتن

پژوهشگران دریافتند موفق‌ترین باکتری‌ها آنهایی هستند که می‌توانند از دو منبع غذایی مختلف استفاده کنند؛ هم قند‌های شیر مادر و هم فیبر‌های گیاهی. این انعطاف‌پذیری باعث می‌شود هنگام تغییر رژیم غذایی نوزاد، جایگاه خود را در روده حفظ کنند و حتی جمعیتشان افزایش یابد.

برخی از این باکتری‌ها موادی مانند «بوتیرات» (Butyrate) تولید می‌کنند؛ یک «اسید چرب زنجیره کوتاه» (Short-chain fatty acid) که در حفظ سلامت دیواره روده، کاهش التهاب و عملکرد طبیعی دستگاه گوارش نقش مهمی دارد.

اثری که تا بزرگسالی باقی می‌ماند

یکی از جالب‌ترین بخش‌های این مطالعه بررسی نمونه‌های مربوط به مادران بود. پژوهشگران مشاهده کردند باکتری‌های روده بزرگسالان نیز همچنان توانایی استفاده از قند‌های ویژه شیر مادر را حفظ کرده‌اند؛ در حالی که سال‌ها از آخرین تماس آنها با این ترکیبات گذشته است.

بررسی بانک‌های بزرگ اطلاعات ژنتیکی میکروب‌های روده نیز نشان داد ژن‌های مسئول تجزیه این قند‌ها تنها به چند گونه محدود نیستند، بلکه در بسیاری از باکتری‌های اصلی روده انسان وجود دارند. این موضوع نشان می‌دهد تأثیر شیر مادر ممکن است بسیار ماندگارتر از آن چیزی باشد که تاکنون تصور می‌شد.

پیامد‌های مهم برای نوزادان آسیب‌پذیر

پژوهشگران معتقدند این یافته‌ها اهمیت تغذیه با شیر مادر را به‌ویژه در نوزادان نارس یا کودکانی که در بخش مراقبت‌های ویژه نوزادان بستری هستند، بیش از پیش نشان می‌دهد. ادامه شیردهی در دوره انتقال به غذا‌های جامد می‌تواند به شکل‌گیری یک میکروبیوم سالم کمک کند؛ موضوعی که احتمال دارد آثار آن تا سال‌های طولانی بعد نیز باقی بماند.

البته پژوهش حاضر روی تعداد محدودی از مادران و نوزادان انجام شده است و پژوهشگران تأکید می‌کنند برای تأیید این نتایج به مطالعات گسترده‌تر نیاز است. با این حال، شواهد به‌دست‌آمده تصویری تازه از نقش شیر مادر ارائه می‌کند؛ تصویری که نشان می‌دهد این مایع ارزشمند تنها غذای نخستین ماه‌های زندگی نیست، بلکه یکی از مهم‌ترین عوامل شکل‌دهنده سلامت روده در سال‌های آینده نیز به شمار می‌رود.