امید محمدی؛ بازار گروه خودرو: در شرایطی که ناترازی انرژی به یکی از بزرگ ترین چالش های اقتصاد ایران تبدیل شده، انتظار می رود سیاست گذاران حوزه صنعت و خودرو، توسعه خودروهای کم مصرف را در اولویت قرار دهند. با این حال، عملکرد سال های اخیر نشان می دهد وزارت صنعت، معدن و تجارت نه تنها برنامه منسجمی برای توسعه خودروهای هیبریدی ارائه نکرده، بلکه مجموعه تصمیمات متناقض در حوزه واردات، تعرفه گذاری و تولید، موجب شده این فناوری همچنان در حاشیه بازار خودرو ایران باقی بماند. این در حالی است که تجربه کشورهای موفق نشان می دهد توسعه خودروهای هیبریدی صرفا یک انتخاب زیست محیطی نیست، بلکه یک راهبرد اقتصادی برای کاهش مصرف سوخت، کاهش وابستگی به واردات بنزین، افزایش بهره وری انرژی و ارتقای فناوری صنعت خودرو محسوب می شود. نکته قابل تامل آن است که امروز برخی خودروهای هیبریدی موجود در بازار ایران، حتی بدون دریافت یارانه مستقیم دولت، از نظر قیمت نهایی فاصله چندانی با خودروهای بنزینی هم رده ندارند. این واقعیت نشان می دهد برخلاف تصور رایج، توسعه بازار خودروهای هیبریدی الزاما نیازمند پرداخت یارانه های سنگین نیست؛ بلکه بیش از هر چیز به سیاست گذاری صحیح، ثبات مقررات و حمایت هوشمندانه نیاز دارد.
چین چگونه بازار خودروهای هیبریدی را متحول کرد؟
چین طی یک دهه گذشته صنعت خودروهای پاک را به یکی از ارکان توسعه اقتصادی خود تبدیل کرده است. دولت این کشور با ارائه مشوق های مالی، معافیت های مالیاتی، حمایت از تولیدکنندگان، توسعه زنجیره تامین باتری و سرمایه گذاری گسترده در تحقیق و توسعه، زمینه رشد سریع خودروهای هیبریدی و برقی را فراهم کرد. نتیجه این سیاست ها امروز کاملا مشهود است؛ شرکت های چینی نه تنها بازار داخلی را در اختیار گرفتند، بلکه به صادرکنندگان بزرگ خودروهای هیبریدی و برقی در جهان تبدیل شدند. بسیاری از برندهایی که تا چند سال پیش در بازار جهانی ناشناخته بودند، اکنون با قیمت رقابتی و فناوری پیشرفته در بازارهای اروپا، آسیا و آمریکای لاتین حضور دارند. در مقابل، ایران همچنان درگیر تصمیمات کوتاه مدت، بخشنامه های متناقض و نبود یک نقشه راه مشخص برای توسعه خودروهای کممصرف است.
یکی از مهم ترین انتقادها به وزارت صمت، نبود یک استراتژی روشن برای آینده صنعت خودرو است
وزارت صمت؛ گرفتار مدیریت روزمره
یکی از مهم ترین انتقادها به وزارت صمت، نبود یک استراتژی روشن برای آینده صنعت خودرو است. سیاست های این وزارتخانه عمدتا حول قیمت گذاری، عرضه خودرو و مدیریت بحران های روزمره متمرکز شده و موضوع فناوری های نوین در اولویت قرار نگرفته است. در حالی که بسیاری از کشورها سهم مشخصی برای تولید یا عرضه خودروهای هیبریدی تعیین کردند، در ایران هیچ هدف کمی مشخصی برای افزایش سهم این خودروها وجود ندارد. نه برنامه برای تشویق تولیدکنندگان داخلی ارائه شده و نه بسته حمایتی مشخصی برای واردکنندگان و مصرف کنندگان تدوین شده است. از سوی دیگر، تغییر مداوم مقررات واردات نیز موجب شده سرمایه گذاران نتوانند برنامه ریزی بلند مدت انجام دهند و بازار این خودروها با بی ثباتی روبه رو باشد.
خودروسازان داخلی نیز مسئولیت دارند
البته تمام مسئولیت متوجه دولت نیست. خودروسازان داخلی نیز طی سال های گذشته سرمایه گذاری قابل توجهی برای توسعه فناوری هیبریدی انجام ندادند. تمرکز اصلی همچنان بر تولید محصولات مبتنی بر پلتفرم های قدیمی است؛ محصولاتی که مصرف سوخت بالاتری نسبت به استانداردهای جهانی دارند. در شرایطی که رقابت جهانی به سمت خودروهای کم مصرف، هیبریدی و برقی حرکت کرده، ادامه این روند می تواند فاصله صنعت خودرو ایران با فناوری روز را بیش از گذشته افزایش دهد.
یکی از مهم ترین تناقض های سیاست گذاری کشور آن است که دولت سالانه هزینه های بسیار سنگینی بابت یارانه پنهان بنزین و جبران ناترازی سوخت پرداخت می کند، اما حاضر نیست بخشی از این منابع را برای توسعه خودروهایی هزینه کند که مصرف بنزین را به طور محسوسی کاهش می دهند
تناقض بزرگ در سیاست انرژی
یکی از مهم ترین تناقض های سیاست گذاری کشور آن است که دولت سالانه هزینه های بسیار سنگینی بابت یارانه پنهان بنزین و جبران ناترازی سوخت پرداخت می کند، اما حاضر نیست بخشی از این منابع را برای توسعه خودروهایی هزینه کند که مصرف بنزین را به طور محسوسی کاهش می دهند.
اگر توسعه خودروهای هیبریدی در دستور کار قرار گیرد، علاوه بر کاهش مصرف سوخت، نیاز به سرمایه گذاری های پرهزینه برای تولید یا واردات بنزین نیز کاهش خواهد یافت. این موضوع از منظر اقتصادی، به مراتب منطقی تر از ادامه پرداخت یارانه به مصرف سوخت است.
مصرفکننده ایرانی؛ بازنده اصلی
در نهایت، این مصرف کننده ایرانی است که هزینه سیاست های نادرست را پرداخت می کند. او از یک سو با قیمت بالای خودرو مواجه است و از سوی دیگر ناچار است خودرویی با مصرف سوخت بیشتر، فناوری قدیمی تر و هزینه نگهداری بالاتر خریداری کند. در حالی که در بسیاری از کشورهای جهان، دولت ها با سیاست های تشویقی مردم را به خرید خودروهای کم مصرف سوق می دهند، در ایران نه تنها چنین مشوق هایی وجود ندارد، بلکه پیچیدگی های مقرراتی و نبود ثبات در تصمیمات، بازار این خودروها را نیز محدود کرده است.
وزارت صمت اگر می خواهد از چرخه مدیریت روزمره خارج شود، باید از سیاست های مقطعی فاصله گرفته و با نگاهی بلندمدت، مسیر صنعت خودرو را به سمت فناوری های نوین هدایت کند
زمان تغییر رویکرد فرا رسیده است
اگر دولت و وزارت صمت واقعا به دنبال کاهش مصرف سوخت، کاهش آلودگی هوا و ارتقای صنعت خودرو هستند، دیگر نمی توان توسعه خودروهای هیبریدی را به آینده موکول کرد. اصلاح تعرفه ها، ثبات در مقررات واردات، حمایت هدفمند از تولید مشترک، ارائه مشوقهای مالیاتی و تدوین یک نقشه راه شفاف برای توسعه خودروهای کم مصرف، اقداماتی است که باید هرچه سریع تر در دستور کار قرار گیرد. واقعیت این است که تجربه کشورهای موفق نشان داده توسعه خودروهای هیبریدی نه یک هزینه، بلکه سرمایه گذاری برای آینده اقتصاد است. وزارت صمت اگر می خواهد از چرخه مدیریت روزمره خارج شود، باید از سیاست های مقطعی فاصله گرفته و با نگاهی بلندمدت، مسیر صنعت خودرو را به سمت فناوری های نوین هدایت کند. در غیر این صورت، ایران نه تنها فرصت کاهش مصرف سوخت و مدیریت ناترازی انرژی را از دست خواهد داد، بلکه فاصله صنعت خودرو کشور با رقبای منطقه و جهانی نیز هر روز بیشتر خواهد شد.