به گزارش ایرنا؛ هرمزگان را بسیاری با دریا، بنادر و تجارت میشناسند، اما این استان در کنار جایگاه راهبردی خود در اقتصاد کشور، گنجینهای از فرهنگ غذایی را نیز در دل خود جای داده است، از انواع غذاهای دریایی و محصولات شیلاتی گرفته تا خرما، مرکبات، سبزیهای محلی، نانهای سنتی و شیرینیهای بومی، همگی بخشی از میراث خوراکی مردمانی هستند که قرنها با طبیعت پیرامون خود زندگی کرده و شیوههای سازگار با اقلیم را برای تولید و مصرف غذا برگزیدهاند.
امروز و در شرایطی که جهان با چالشهایی همچون تغییرات اقلیمی، کاهش منابع طبیعی، افزایش جمعیت و تهدید امنیت غذایی روبهرو است، همین تجربههای بومی و محلی بیش از گذشته مورد توجه قرار گرفتهاند.
روز جهانی غذای پایدار نیز با همین هدف نامگذاری شده تا توجه دولتها، تولیدکنندگان و مصرفکنندگان را به ضرورت اصلاح الگوهای تولید و مصرف غذا جلب کند.
شاید در نگاه نخست، غذای پایدار تنها به نوعی از خوراک یا رژیم غذایی اشاره داشته باشد، اما این مفهوم بسیار گستردهتر از آن است، غذای پایدار به مجموعه فرآیندهایی گفته میشود که از تولید مواد اولیه تا رسیدن غذا به سفره خانوار، کمترین آسیب را به محیط زیست وارد کند و در عین حال بتواند نیازهای غذایی نسل حاضر و نسلهای آینده را تامین کند.
در این نگاه، تنها کیفیت و ارزش غذایی محصول اهمیت ندارد، بلکه نحوه تولید، میزان مصرف آب و انرژی، شیوه حملونقل، میزان ضایعات و حتی تاثیر آن بر جوامع محلی نیز مورد توجه قرار میگیرد.
بر اساس تعاریف ارائه شده از سوی سازمانهای بینالمللی، غذای پایدار باید به گونهای تولید شود که منابع آب، خاک و تنوع زیستی حفظ شوند، انتشار گازهای گلخانهای کاهش یابد و اقتصاد جوامع محلی نیز تقویت شود.
هرمزگان؛ الگویی از پیوند غذا و فرهنگ
فرهنگ غذایی در هرمزگان تنها به تامین نیازهای روزمره محدود نمیشود، بلکه بخشی از هویت تاریخی و اجتماعی مردم این خطه به شمار میرود، بسیاری از غذاهای محلی استان بر پایه محصولات بومی شکل گرفتهاند؛ محصولاتی که در شرایط اقلیمی منطقه رشد میکنند و طی نسلهای مختلف جایگاه خود را در سفره مردم حفظ کردهاند.
استفاده گسترده از انواع ماهی و آبزیان، خرما، ادویههای محلی و فرآوردههای سنتی سبب شده است که بخش مهمی از فرهنگ خوراک هرمزگان با اصول غذای پایدار همخوانی داشته باشد زیرا در این الگو، مواد اولیه اغلب از منابع محلی تامین میشوند و نیاز کمتری به انتقال طولانیمدت کالاها وجود دارد.
توسعه و معرفی این ظرفیتها میتواند علاوه بر حفظ فرهنگ غذایی، زمینه رونق اقتصادی و توسعه گردشگری خوراک را نیز فراهم کند.
شیرینیهای سنتی؛ میراثی که باید حفظ شود
در میان تنوع غذایی هرمزگان، شیرینیهای سنتی جایگاه ویژهای دارند، محصولاتی که بخشی از حافظه فرهنگی مردم استان را تشکیل میدهند و هنوز در بسیاری از مناسبتها و آیینهای محلی تهیه میشوند.
«مالوکی» یکی از شیرینیهای شناختهشده استان است که از ماست، تخممرغ، آرد و پودر قند تهیه میشود و به دلیل سادگی مواد اولیه و روش پخت سنتی، همچنان محبوبیت خود را حفظ کرده است.
«رنگینک» نیز که از خرما، آرد، روغن و خاک قند تهیه میشود، نمونهای از بهرهگیری هوشمندانه از محصولات بومی به شمار میرود و خرما در این میان یکی از مهمترین تولیدات کشاورزی هرمزگان است که در تهیه بسیاری از خوراکها و شیرینیهای سنتی استان نقش اصلی را ایفا میکند.
«لگیمات» یا «لقیمات» نیز از دیگر شیرینیهای محبوب جنوب کشور است که در هرمزگان جایگاه ویژهای دارد و در بسیاری از مراسم و دورهمیها تهیه میشود و حفظ این میراث غذایی نه تنها به صیانت از فرهنگ بومی کمک میکند، بلکه میتواند زمینه معرفی هرمزگان به عنوان یکی از مقاصد گردشگری خوراک کشور را نیز فراهم سازد.
هدررفت غذا؛ تهدیدی برای منابع طبیعی
یکی از مهمترین چالشهای نظام غذایی جهان، حجم بالای ضایعات و هدررفت مواد غذایی است، در حالی که میلیونها نفر در نقاط مختلف جهان با ناامنی غذایی مواجه هستند، بخش قابل توجهی از محصولات تولید شده پیش از مصرف از بین میرود یا دور ریخته میشود.
هدررفت غذا تنها به معنای از دست رفتن یک محصول نیست، بلکه به معنای هدر رفتن آب، انرژی، زمین و منابعی است که برای تولید آن مصرف شدهاند، کاهش ضایعات غذایی از موثرترین راهکارها برای حفظ منابع طبیعی و تقویت امنیت غذایی به شمار میرود؛ موضوعی که از مدیریت صحیح خرید و مصرف خانوارها گرفته تا توسعه صنایع تبدیلی و زیرساختهای نگهداری مواد غذایی را دربر میگیرد.
بخش مهمی از غذای جهان توسط تولیدکنندگان کوچک و خانوادگی تامین میشود، کشاورزان، دامداران و صیادانی که با وجود محدودیتها، نقش مهمی در تامین نیازهای غذایی جوامع ایفا میکنند. در هرمزگان نیز هزاران خانوار در حوزه کشاورزی، نخلداری، صیادی و آبزیپروری فعالیت دارند و سهم قابل توجهی در تامین محصولات غذایی کشور بر عهده دارند.
حمایت از این تولیدکنندگان، توسعه فناوریهای نوین، بهبود بهرهوری مصرف آب و تسهیل دسترسی به بازارها میتواند به پایداری بیشتر نظام غذایی کمک کند و تابآوری بخش تولید را در برابر تغییرات اقلیمی افزایش دهد.
غذای پایدار و مقابله با تغییرات اقلیمی
امروزه ارتباط میان نظام غذایی و تغییرات اقلیمی بیش از هر زمان دیگری مورد توجه قرار گرفته است. تولید غذا از یک سو تحت تاثیر خشکسالی، افزایش دما و تغییر الگوهای بارش قرار دارد و از سوی دیگر میتواند در کاهش یا تشدید آثار زیستمحیطی نقشآفرین باشد.
استفاده از روشهای نوین کشاورزی، مدیریت منابع آب، کاهش مصرف بیرویه انرژی و حمایت از تولیدات محلی از جمله راهکارهایی است که میتواند به کاهش فشار بر محیط زیست کمک کند، در استانی مانند هرمزگان که بخشی از فعالیتهای اقتصادی آن به کشاورزی و شیلات وابسته است، توجه به این اصول اهمیت ویژهای دارد.
سازمان آموزشی، علمی و فرهنگی ملل متحد (یونسکو) و سازمان خواربار و کشاورزی ملل متحد (فائو) از مهمترین نهادهایی هستند که برای ترویج فرهنگ غذای پایدار تلاش میکنند، این سازمانها معتقدند غذا تنها یک نیاز روزمره نیست، بلکه بخشی از هویت فرهنگی ملتها و ابزاری برای دستیابی به توسعه پایدار به شمار میرود.
در همین راستا، حمایت از غذاهای بومی، حفظ دانش سنتی، تقویت بازارهای محلی و تشویق مصرف محصولات فصلی از جمله راهکارهایی است که در بسیاری از کشورها دنبال میشود، هرمزگان نیز با برخورداری از تنوع غذایی کمنظیر، ظرفیت آن را دارد که در کنار توسعه گردشگری، اقتصاد دریامحور و کشاورزی، به الگویی موفق در زمینه ترویج فرهنگ غذای پایدار تبدیل شود.
اگرچه سیاستگذاریهای کلان نقش مهمی در تحقق اهداف غذای پایدار دارند، اما سهم شهروندان نیز در این مسیر قابل توجه است، خرید محصولات محلی، حمایت از تولیدکنندگان بومی، کاهش دورریز مواد غذایی، استفاده از محصولات فصلی و توجه به ارزش غذایی خوراک از جمله اقداماتی است که هر فرد میتواند انجام دهد.
روز جهانی غذای پایدار یادآور این حقیقت است که آینده امنیت غذایی جهان تنها در گرو افزایش تولید نیست، بلکه به چگونگی مصرف، حفظ منابع طبیعی و احترام به فرهنگهای غذایی نیز وابسته است.
هرمزگان با میراث غنی خوراکی، ظرفیتهای کشاورزی و منابع ارزشمند دریایی، نمونهای از این پیوند میان فرهنگ، اقتصاد و محیط زیست است؛ پیوندی که میتواند راهگشای توسعه پایدار و امنیت غذایی نسلهای آینده باشد.