قاچاق چوب و فرآوردهای جنگلی، برخلاف برخی قاچاقهای کالاهای مصرفی، یک جنایت زیستمحیطی است. زیرا در اینجا ما با کالایی طرف هستیم که جایگزینی سریع ندارد (یک درخت برای رشد به دهها سال زمان نیاز دارد) و تخریب آن، اثرات زنجیرهای بسیار مخرب و جبران ناپذیری روی کل کره زمین و زندگی انسانها میگذارد.
آسیبهای ناشی از قاچاق چوب را میتوان در چهار دسته اصلی بررسی کرد:
۱. تخریب اکوسیستم و محیطزیست (آسیبهای بیولوژیکی)
جنگلها تنها مجموعهای از درختان نیستند، بلکه «خانه» هزاران گونه گیاهی و جانوری هستند از این رو قطع درختان مشکلات متعددی را ایجاد میکند که در زیر به برخی از آنها اشاره میشود.
- نابودی زیستگاهها: وقتی درختان به صورت غیرقانونی قطع میشوند، خانه پرندگان، پستانداران و حشرات از بین میرود. این موضوع منجر به کاهش شدید تنوع زیستشناختی و در نهایت انقراض برخی گونهها میشود. انقراض هر گونه جانوری و حتی گیاهی خسرانی است که قابل جبران نیست.
- تخریب خاک و فرسایش: ریشههای درختان، خاک را در جای خود نگه میدارند. با قطع درختان، خاک در برابر باد و باران بیدفاع میشود و منجر به فرسایش شدید خاک و تبدیل شدن زمینهای حاصلخیز به زمینهای بایر و کویری میگردد و این گونه است که شاهد اتفاقات عجیب و غریبی مثل سیل و رانش زمین هستیم که تلفات جانی ومالی بسیاری را در پی دارند.
- اختلال در چرخه آب: درختان نقش حیاتی در جذب آب باران و تغذیه سفرههای زیرزمینی دارند. قاچاق چوب باعث میشود آب باران به جای نفوذ در زمین، با سرعت زیاد جاری شده و منجر به سیلهای ویرانگر در مناطق پاییندست شود.
۲. آسیبهای اقلیمی (تغییرات آب و هوایی)
جنگلها «ریههای زمین» هستند و نقش کلیدی در مبارزه با گرمایش زمین دارند.
- افزایش کربن در اتمسفر: درختان دیاکسید کربن را جذب و اکسیژن تولید میکنند. قطع درختان نهتنها باعث توقف این جذب میشود، بلکه در صورت سوزاندن یا پوسیدن چوبهای قطع شده، کربن ذخیرهشده دوباره به هوا بازمیگردد و باعث تشدید اثر گلخانهای و گرمایش زمین میشود.
- تغییر رژیمهای بارندگی: تخریب گسترده جنگلها باعث تغییر در الگوی بارشها میشود که در نهایت منجر به خشکسالیهای طولانیمدت در مناطق اطراف میگردد.
۳. ضربات اقتصادی و ملی (تلف کردن ثروت ملی)
چوب یک منبع طبیعی استراتژیک است که باید طبق برنامهریزی دولت و برای نیازهای ملی مدیریت شود.
- سرقت ثروت ملی: قاچاق چوب یعنی تبدیل شدن یک دارایی ملی (که متعلق به تمام نسلهای آینده است) به سود شخصی چند گروه از قاچاقچیان و دلالان که متأسفانه در این خصوص شاهد هستیم این قصابان طبیعت که بیرحمانه درختان را سلاخی میکنند در مواردی برای فرار از دست مأموران به سمت آنها شلیک میکنند که در برخی موارد شاهد شهادت برخی از همکاران عزیزمان در راستای مقابله با این گونه مجرمان بودهایم.
- از بین رفتن فرصتهای شغلی قانونی: صنعت چوب اگر به صورت قانونی و با استانداردهای بهرهبرداری مدیریت شود، میتواند مشاغل پایداری در زمینه جنگلداری، صنایع چوبی و گردشگری ایجاد کند. قاچاق، این پتانسیل اقتصادی را نابود میکند.
کاهش ارزش گردشگری: جنگلهای تخریب شده، جذابیت خود را برای گردشگری اکولوژیک از دست میدهند و منبع درآمدی را که میتوانست برای جوامع محلی ایجاد شود، کاهش پیدا میکند.
۴. آسیبهای اجتماعی و امنیتی
- تخریب معیشت جوامع محلی: بسیاری از مردم بومی جنگلها، زندگی خود را بر پایه استفادههای پایدار از جنگل بنا کردهاند. قاچاقچیان با تخلیه سریع منابع جنگلی، محیط زندگی این مردم را نابود کرده و آنها را به سمت فقر یا مهاجرت به شهرها سوق میدهند.
جمعبندی: تفاوت قاچاق چوب با سایر قاچاقها
اگر قاچاق یک کالا (مثل لوازم آرایشی) را بررسی کنیم، ضرر آن عمدتاً مالی و بهداشتی است، اما قاچاق چوب، تخریبی غیرقابل بازگشت است. اگر یک کارخانه بسته شود، میتوان دوباره آن را ساخت؛ اما اگر یک جنگل که ۱۰۰ سال طول کشیده تا رشد کند، در یک شب توسط قاچاقچیان قطع شود، بازگرداندن آن به حالت اول، نسلها زمان میبرد.
بنابراین، مبارزه با قاچاق چوب توسط نیروهای انتظامی و محیطبانان، تنها یک اقدام اداری نیست، بلکه یک عملیات نجاتبخش برای حفظ حیات انسانها و محیطزیست است.
پلیس امنیت اقتصادی در راستای مقابله با قاچاق چوب
مبارزه با قاچاق چوب و فراوردههای جنگلی به صورت ویژه در دستور کار کارآگاهان پلیس امنیت اقتصادی سراسر کشور قرار دارد به گونهای که در سال گذشته دو مرحله طرح سراسری در این زمینه اجرا گردید.