نخستوزیر بریتانیا پس از پیروزی قاطع «اندی برنهام» در انتخابات میاندورهای میکرفیلد، با جدیترین بحران نخستوزیری خود روبهرو شده است؛ متحدان سابق کییر استارمر از انتقال منظم قدرت میگویند و داونینگ استریت هنوز بر ماندن او در نبرد رهبری حزب کارگر اصرار دارد. متحدان کییر استارمر باور دارند نخستوزیر بریتانیا پس از ریزش ناگهانی حمایتها در آخر هفته، خود را برای کنارهگیری آماده میکند. یک مقام ارشد دولت بریتانیا به تلگراف گفته است استارمر به این جمعبندی نزدیک شده که «بازی تمام شده» و حالا بیشتر به این فکر میکند که چگونه میراث خود را حفظ کند. این روایت، اگرچه هنوز از سوی داونینگ استریت تأیید نشده، اما فضای حزب کارگر را از حالت زمزمه به مرحله انتظار رسانده است.
استارمر به برنهام تبریک گفت، اما همزمان تأکید کرد اگر رقابت رهبری شکل بگیرد، کنار نمیکشد. او گفت: «رقابت میکنم، میایستم» و اضافه کرد بارها گفته از این میدان دور نخواهد شد. مشکل اینجاست که در وستمینستر، اصرار شخصی نخستوزیر دیگر با محاسبه جمعی حزب یکی نیست. یک نماینده حزب کارگر که معمولا در اردوگاه وفاداران استارمر قرار میگرفت، گفته حمایت از نخستوزیر اکنون به چند نفر از «دوستان و خانواده» محدود شده است. همین نماینده گفت تقریبا کسی باقی نمانده؛ مگر کسانی که خویشاوندی در شماره ۱۰ داونینگ استریت دارند یا از دوستان شخصی قدیمی استارمر هستند. او تلاش برای ایستادن مقابل مسیر برنهام به سوی داونینگ استریت را به «جنگیدن با جاذبه» تشبیه کرد. استعاره تندی است، اما فضای حزب را به خوبی توصیف میکند: مقاومت وجود دارد، اما وزن سیاست در جهت دیگری حرکت میکند.
کابینه علیه تعلل استارمر
فشار فقط از پشت صندلیهای مجلس عوام نمیآید؛ پنج وزیر ارشد کابینه به شکل خصوصی از استارمر خواستهاند جدول زمانی خروج خود را مشخص کند. طبق گزارش تلگراف، هایدی الکساندر، وزیر حملونقل، روز جمعه چنین پیامی داده و ایوت کوپر، وزیر خارجه نیز موضع مشابهی گرفته است. شبانه محمود، وزیر کشور و اد میلیبند، دوست قدیمی نخستوزیر، پیشتر به او گفته بودند باید از قدرت کنار برود. وقتی حلقه وفاداران قدیمی چنین حرفی میزند، بحران دیگر فقط شورش حاشیهای نیست.
یک مقام دولت پیشبینی کرده در هفته جاری «اتفاقی خواهد افتاد» و هشدار داده اگر استارمر استعفا ندهد، حزب ممکن است به قلمرو استعفاهای جمعی برسد. منبعی دیگر گفته نخستوزیر روزهای شنبه و یکشنبه را صرف فکرکردن به آینده خود کرده و این بار کسانی که به او میگویند وقتش تمام شده، «آدمهای متفاوتی» هستند، نه همان منتقدان همیشگی. همین تفاوت برای داونینگ استریت خطرناکتر از صدای مخالفان قدیمی است. در بیبیسی، یک منبع دولتی گفته تصور پیروزی استارمر بر برنهام در رقابت رهبری «دیوانگی» است. یک منبع کابینه هم گفته نمیخواهد ببیند نخستوزیر در چنین رقابتی «خود را تحقیر کند». فایننشالتایمز نیز گزارش داده جاناتان رینولدز، رئیس فراکسیون حزب کارگر در مجلس عوام، به استارمر گفته میل فزایندهای میان نمایندگان برای انتقال منظم قدرت به برنهام وجود دارد. یکی از سرسختترین حامیان نخستوزیر نیز گفته تصمیمهای بزرگی در هفتهها و ماههای آینده باید گرفته شود و نباید این تصمیمها در فضایی گرفته شود که مردم خشمگین، خسته یا تحت تحریک کسانی هستند که نفعشان در شکست حزب کارگر در انتخابات بعدی است. این جمله به ظاهر دفاع از نظم فعلی است، اما در باطن پذیرش یک واقعیت است: حزب دیگر نمیتواند با بیتصمیمی پیش برود. آبزرور هم از قول یکی از دوستان نخستوزیر نوشته استارمر واقعیتها را میبیند. به گفته او، جلوگیری از «آشوب»، همان عبارتی که خود استارمر درست به کار برده بود، دیگر با ماندن او ممکن نیست و بنابراین فقط یک گزینه باقی میماند. این دوست نزدیک گفته استارمر ظاهرا به این نتیجه رسیده که کنارهگیری میتواند گزینهای وظیفهشناسانه برای خدمت به کشور و حزب باشد.
برنهام و میدان بیرقیب
برنهام اکنون فقط یک رقیب بالقوه نیست؛ به روایت متحدانش، چهرهای است که میتواند بدون رقابت جدی تاجگذاری کند. گفته میشود او حمایت نزدیک به ۳۰۰ نماینده را دارد و اطرافیانش معتقدند حجم این حمایت، انتقال قدرت را «اجتنابناپذیر» میکند. سخنرانی پیروزی او در میکرفیلد هم جای ابهام نگذاشت. برنهام گفت «همه میدانند سیاست به روش استارمر دیگر کار نمیکند» و «همه حس میکنند کشور اکنون در وضعیتی نیست که باید باشد». سپس اضافه کرد این شب شاید نقطه عطف باشد. پشت این جملهها، داستان بزرگتری قرار دارد. نارضایتی از استارمر ماههاست در حزب کارگر نمایان شده است. او در جولای ۲۰۲۴ حزب چپ میانه کارگر را به پیروزی قاطع انتخاباتی رساند، اما پس از آن نتوانست به وعده رشد اقتصادی، ترمیم خدمات عمومی فرسوده و کاهش فشار هزینه زندگی با سرعتی قانعکننده عمل کند. خطاهای سیاسی پیدرپی هم فضا را بدتر کرد؛ ازجمله تصمیم بحثبرانگیز او برای انتصاب پیتر مندلسون، دوست بدنام جفری اپستین، بهعنوان سفیر بریتانیا در آمریکا.
حزب کارگر همزمان از دو سوی میدان رأی تحت فشار است؛ رأیدهندگان لیبرال به سوی حزب سبز در حال حرکت هستند و رفرم با رهبری فاراژ با شعارهای ضدمهاجرت در نظرسنجیهای ملی پیشتاز شده است. برای نمایندگان حزب کارگر، مسئله فقط محبوبیت شخصی استارمر نیست؛ ترس از باختن در انتخاباتی است که هنوز زمان در پیش دارد، اما نشانههای خطرش زودتر رسیده است. در همین میان، وس استریتینگ نیز سایهای بر رقابت دارد. گمانهزنیها بالا گرفته که او شاید در ازای جایگاهی در کابینه، به سود برنهام عقب بنشیند؛ هرچند یکی از اعضای تیمش گفته وزیر پیشین بهداشت برای چالش رهبری «آماده» است، وبسایت دارد، ویدئوی آغاز کمپین آماده کرده و شعارش «هنوز میتوانیم» است. بااینحال، نزدیکان استریتینگ از رابطه خوب او با برنهام میگویند و میپذیرند این دو در میکرفیلد دیدار کرده و جمعهشب هم گفتوگو داشتهاند؛ هرچند هرگونه معامله را رد میکنند. یک منبع در حزب کارگر گفته بزرگترین مشکل برنهام و استریتینگ این است که نخستوزیر هنوز در قدرت است. به گفته او، هیچکدام این آخر هفته بیرون نیامدهاند و هر دو به استارمر فرصت میدهند به نتیجه درست برسد؛ نتیجهای که از نگاه این منبع، روشن است: رقابت برای او، حزب و کشور خوب نیست. ترجیح آنان انتقال آرام است، نه بیرونکشیدن اجباری نخستوزیر از شماره ۱۰.
چکرز و پایان اقتدار
داونینگ استریت البته هنوز روایت سقوط را نمیپذیرد. منابع نزدیک به نخستوزیر تأکید دارند استارمر همچنان بر سخنان پس از شکست خود ایستاده و آماده است هم در مقام نخستوزیر بماند و هم در رقابت رهبری حضور داشته باشد. آنان میگویند او در روزهای پیشرو «در میدان» خواهد بود و دستکم یک اعلام سیاست داخلی در آغاز هفته در برنامه دارد. این یعنی ستاد نخستوزیری میخواهد نشان دهد دولت هنوز کار میکند و اسیر بحران درونحزبی نشده است. استارمر آخر هفته را در چکرز، اقامتگاه روستایی نخستوزیران بریتانیا، همراه همسرش لیدی استارمر گذراند و گزینههای خود را سنجید. پیتر کایل، وزیر کسبوکار، روز گذشته به بیبیسی گفت استارمر «برای فکرکردن به واقعیتها، چالشها و فرصتهای سیاسی پیشروی خود زمان گذاشته است». او اضافه کرد نخستوزیر را کسی میداند که همیشه کشورش را مقدم بر هر مسئله دیگر میگذارد، اما گزارشها درباره استعفای او را «گمانهزنی» خواند. بااینحال، چارلی فالکونر، عضو ارشد حزب کارگر در مجلس اعیان، به بیبیسی گفت استارمر «مطلقا هیچ اقتداری» برایش باقی نمانده است. او خواستار روند توافقی انتقال شد؛ روندی که در آن برنهام و استارمر درباره زمان واگذاری قدرت همکاری کنند. این زبان، زبان کودتا نیست؛ زبان پایان مرحله است. حزب کارگر میخواهد از سقوط بینظم نخستوزیر جلوگیری کند، اما معنای همین تلاش آن است که بحث بر سر ماندن، جای خود را به بحث بر سر شیوه رفتن داده است.
استارمر در کمتر از دو سال، از پیروزی بزرگ انتخاباتی به آستانه انتقال قدرت درونحزبی رسیده است. شکست او هنوز قطعی اعلام نشده، اما حلقه سیاسی اطرافش کوچک شده، کابینه از تعلل خسته است و برنهام با رأی میکرفیلد و روایت «نقطه عطف» وارد مجلس شده است. اگر نخستوزیر جدول زمانی خروج ندهد، حزب ممکن است خودش جدول را بنویسد. در آن صورت، سؤال دیگر این نیست که استارمر میماند یا نه؛ سؤال این است که آیا میتواند رفتن خود را مدیریت کند یا فقط شاهد مدیریتشدن آن خواهد بود؟