به گزارش ایرنا، تعزیه در دماوند، بخشی از حافظه فرهنگی و مذهبی منطقه است که در ایام محرم، دوباره در فضاهای شهری و روستایی جان میگیرد و حضور گروههای متعدد شبیهخوانی، نشان میدهد این هنر آیینی هنوز در جامعه محلی زنده و مخاطب خود را حفظ کرده است.
با این حال، این حیات فرهنگی در غیاب یک زیرساخت ثابت ادامه دارد که نبود فضای دائمی برای تمرین، آموزش و اجرای تعزیه، یکی از چالشهای اصلی فعالان این حوزه است؛ مطالبهای که در سالهای گذشته بارها مطرح شده اما هنوز به نتیجه عملی نرسیده است.
بررسی گفتوگوی ایرنا با فعالان تعزیه، مسوولان فرهنگی و متولیان اجرایی نشان میدهد طرح ایجاد تخت تعزیه در دماوند، در مرحله واگذاری زمین، طراحی اولیه و تامین اعتبار متوقف مانده و هنوز وارد فاز اجرا نشده است.
تعزیه در دماوند؛ هنری ریشهدار با قدمت بیش از دو قرن
ذکرالله اکبری، عضو هیاتمدیره انجمن تعزیه و هنرهای نمایشی و آیینی دماوند، در گفتوگو با خبرنگار ایرنا، میگوید تعزیه در این شهرستان سابقهای بیش از ۲۵۰ سال دارد و در دورههای مختلف تاریخی، فراز و فرودهایی را تجربه کرده است.
او توضیح میدهد که این هنر پس از دورهای رکود در دوران قبل از پیروزی انقلاب اسلامی، از سال ۱۳۶۶ دوباره احیا شد و در سالهای اخیر بهویژه از ۱۳۸۸ به بعد، روندی رو به رشد داشته است.
اجرای تعزیه - عکس از آرشیوه ایرنا
تعزیه در دماوند سابقهای بیش از ۲۵۰ سال دارد و در دورههای مختلف تاریخی، فراز و فرودهایی را تجربه کرده است
در دماوند حدود ۲۰ گروه تعزیه فعالیت دارند
اکبری در ادامه یادآور میشود: در حال حاضر حدود ۲۰ گروه تعزیه در شهرستان فعال هستند و در دهه نخست محرم، ۱۵ گروه بهصورت مستمر در شهرها و روستاهای مختلف اجرا دارند.
به گفته او، این اجراها در مناطقی مانند دماوند، رودهن، آبسرد، آبعلی، وادان، حصار و دیگر نقاط شهری و روستایی برگزار میشود و همچنان با استقبال مخاطبان روبهرو است.
نوجوانان بخش مهمی از مخاطبان تعزیه هستند
او با اشاره به ترکیب مخاطبان میگوید برخلاف برخی تصورات، بخش مهمی از مخاطبان امروز تعزیه را نوجوانان تشکیل میدهند که این موضوع میتواند نقش مهمی در انتقال مفاهیم عاشورایی به نسل جدید داشته باشد، هرچند این انتقال نیازمند حمایت ساختاری است.
برخی از نسخههای تعزیه در دماوند قدمتی حدود ۱۶۰ سال دارند و نگرانی برای از بین رفتن آنها وجود دارد
این فعال فرهنگی با اشاره به وجود نسخههای قدیمی میگوید، برخی از نسخههای تعزیه در دماوند قدمتی حدود ۱۶۰ سال دارند و بخشی از آنها توسط مرحوم امانالله عبداللهی جمعآوری شده بود.
نسخههای قدیمی تعزیه در معرض فراموشی قرار گرفتهاند
او توضیح میدهد که پس از درگذشت ایشان، دسترسی به بخشی از این منابع دشوار شده و سرنوشت دقیق همه آنها مشخص نیست.
اکبری همچنین به تغییرات ایجادشده در برخی نسخهها و شیوههای اجرایی اشاره میکند و میگوید، اگرچه اصل تعزیه حفظ شده، اما تغییر در متنها و حتی پوششها میتواند به اصالت این هنر آسیب بزند.
زمین اختصاص یافته، اما پروژه متوقف
اکبری میگوید پس از پیگیریهای انجمن، زمینی به مساحت حدود یک هزار و ۵۰۰ متر مربع در ورودی مسکن مهر دماوند برای احداث تخت تعزیه اختصاص یافته است اما تاکنون وارد مرحله اجرایی جدی نشده و تنها اقدام انجامشده، تسطیح اولیه در مقطعی محدود بوده است.
او توضیح میدهد: ما انتظار یک مجموعه بزرگ نداریم؛ حداقل یک فضای محصور، دارای امکانات اولیه مانند آب، برق و سرویس بهداشتی میتواند نیاز فعلی گروهها را برطرف کند.
اجرای تعزیه - عکس از آرشیوه ایرنا
طرحی درگیر اعتبار و واگذاری
رییس اداره فرهنگ و ارشاد اسلامی دماوند در توضیح وضعیت این پروژه به ایرنا میگوید مساله تخت تعزیه از سالهای گذشته در قالب یک طرح فرهنگی مشترک پیگیری شده و برای آن زمین مشخص و کاربری تعریف شده است، اما اجرای عملی آن هنوز به نتیجه نرسیده است.
زمین در اختیار اداره ارشاد نیست و در قالب طرح مشترک تعریف شده و طرح اولیه تهیه شده اما اجرا نیازمند اعتبار است
غلامرضا عبدالله بیگی توضیح میدهد که زمین اختصاصیافته به این پروژه در اختیار اداره ارشاد نیست و در قالب یک طرح مشترک میان چند مجموعه از جمله بنیاد حفظ آثار و نشر ارزشهای دفاع مقدس تعریف شده است؛ طرحی که بخشی از آن به مجموعه فرهنگی و بخشی دیگر به فضای اجرای تعزیه و تدفین شهدای گمنام اختصاص دارد.
طرح اولیه و نقشه اجرایی تهیه شده است
به گفته او، برای این مجموعه مطالعات اولیه و طراحی کلی انجام شده و چارچوب اجرایی آن نیز مشخص است، اما مهمترین مانع در مسیر تحقق پروژه، تامین اعتبار و آغاز عملیات اجرایی است.
او تاکید میکند که در این مرحله، مساله اصلی نه کمبود ایده یا طرح، بلکه تبدیل طرح به عملیات اجرایی است؛ مرحلهای که به دلیل محدودیت منابع مالی و اولویتبندی پروژههای فرهنگی در سطح شهرستان و استان، همچنان معطل مانده است.
رییس اداره فرهنگ و ارشاد اسلامی دماوند به این نکته اشاره میکند که گروههای تعزیه شهرستان آمادگی دارند در صورت آغاز عملیات اجرایی، در قالب مشارکتهای فرهنگی و حتی کمکهای مردمی در تکمیل پروژه نقشآفرینی کنند.
وی معتقد است در صورت تکمیل این مجموعه، تخت تعزیه دماوند میتواند از یک فضای صرفا محلی فراتر رفته و به یک مرکز فرهنگی ـ آیینی در سطح شرق استان تهران تبدیل شود؛ مرکزی که علاوه بر ایام محرم، در طول سال نیز قابلیت برگزاری برنامههای آموزشی، تمرینی و فرهنگی را خواهد داشت.
در نگاه عبدالله بیگی، این پروژه تنها یک زیرساخت فیزیکی نیست، بلکه میتواند به نقطه اتصال میان میراث آیینی، آموزش نسل جدید و مدیریت فرهنگی منطقه تبدیل شود؛ به شرط آنکه از مرحله طراحی به مرحله اجرا برسد.
اسماعیل حیدری آزاد فرماندار دماوند
تعزیه در کنار سایر زیرساختهای فرهنگی
فرماندار دماوند نیز در باره معتقد است، مساله تخت تعزیه را در چارچوب کلیتری از نیازهای فرهنگی شهرستان قرار میدهد و میگوید: کمبود زیرساختهای فرهنگی یکی از چالشهای جدی این منطقه است و موضوع تنها به یک پروژه منفرد محدود نمیشود، بلکه مجموعهای از نیازها از جمله فرهنگسرا، موزه دماوند، پارک مفاخر و فضاهای فرهنگی آیینی در شهرستان وجود دارد که باید بهصورت همزمان مورد توجه قرار گیرد.
به گفته اسماعیل حیدری آزاد، تخت تعزیه نیز در همین منظومه تعریف میشود و میتواند بخشی از هویت فرهنگی و آیینی منطقه را تقویت کند، بهویژه در شهرستانی که سابقه طولانی در برگزاری آیینهای مذهبی و نمایشی دارد.
تخت تعزیه بخشی از نیازهای زیرساختی فرهنگی دماوند است و باید مورد توجه باشد
وی با اشاره به جلسات برگزار شده با هنرمندان و فعالان فرهنگی میگوید مطالبات این حوزه بهطور مستمر در دستور کار مدیریت شهرستان قرار دارد و دستگاههای اجرایی موظف هستند برای طرحهای دارای امکان اجرا، مسیر عملیاتی ارائه دهند.
فرماندار دماوند تاکید میکند که فرمانداری از طرحهایی حمایت میکند که قابلیت اجرا داشته باشند و بتوانند به شکل واقعی در زندگی فرهنگی مردم اثر بگذارند، نه صرفا در سطح طرحهای روی کاغذ باقی بمانند.
در عین حال، او یکی از چالشهای اصلی را محدودیت منابع مالی و اولویتبندی پروژهها در سطح شهرستان میداند و میگوید اجرای طرحهای زیرساختی نیازمند همافزایی چند دستگاه و استفاده از ظرفیتهای استانی و حتی مشارکت بخش خصوصی و خیرین فرهنگی است.
حجت الاسلام کاظم فتاد دماوند امام جمعه دماوند
زمین آماده اما اجرا معطل مانده است
امام جمعه دماوند نیز در گفت و گو با خبرنگار ایرنا با اشاره به روند شکلگیری این پروژه میگوید: زمین مورد نیاز مجموعهای فرهنگی در منطقه مسکن مهر تامین شده و بخشی از آن برای اجرای تعزیه و بخشی دیگر برای مجموعه فرهنگی مرتبط با شهدای گمنام در نظر گرفته شده است.
حجت اسلام کاظم فتاح دماوندی، توضیح میدهد که این زمین در مسیری قرار دارد که از نظر دسترسی شهری و امکان بهرهبرداری فرهنگی، قابلیت تبدیل شدن به یک مجموعه فعال را دارد و در جلسات مختلف نیز کاربریهای آن بهصورت مشخص تعریف شده است.
مشکل اصلی نه زمین، بلکه ورود نکردن به مرحله اجراست
به گفته او، در بخش واگذاری و تعیین کاربری، مشکل اساسی وجود ندارد و حتی طرحهای اولیه نیز برای این مجموعه تهیه شده است، اما آنچه پروژه را متوقف کرده، ورود نکردن دستگاههای مسوول به مرحله اجرا و تامین اعتبار است.طرحهای اولیه نیز برای این مجموعه تهیه شده است، اما آنچه پروژه را متوقف کرده، ورود نکردن دستگاههای مسوول به مرحله اجرا و تامین اعتبار است
امام جمعه دماوند تاکید میکند که این پروژه از آن دسته طرحهایی است که اگر فقط در سطح طراحی باقی بماند، به مرور زمان کارکرد خود را از دست میدهد و از یک فرصت فرهنگی به یک زمین بلااستفاده تبدیل میشود.
او همچنین به نقش مشارکت مردمی و ظرفیت خیرین اشاره میکند و میگوید تجربه نشان داده است که در پروژههای فرهنگی و مذهبی، زمانی که بستر اولیه فراهم شود، بخش مهمی از بار مالی و اجرایی میتواند با همراهی مردم و خیرین کاهش یابد.
در نهایت او تاکید میکند که تعزیه در دماوند فقط یک اجرا در ایام محرم نیست، بلکه بخشی از هویت مذهبی و فرهنگی منطقه و حفظ آن نیازمند تصمیم عملی و نه صرفا پیگیری اداری است.
به گزارش ایرنا، تعزیه در دماوند زنده ولی بدون خانه دائمی، آینده آن همچنان در وضعیت تعلیق باقی مانده است.