فشاری که استرس مزمن بر بدن وارد میکند، در همه افراد به یک شکل تجمع نمییابد. میزان افزایش آن به مرد یا زن بودن شما بستگی دارد و با افزایش سن دوباره تغییر میکند.
«بار آلوستاتیک» به فرسودگی و آسیب تجمعی بدن در نتیجه قرار گرفتن مداوم در معرض استرسهای مکرر یا مزمن گفته میشود. دانشمندان این اصطلاح را برای توصیف هزینهای به کار میبرند که بدن در فرآیند سازگاری پیوسته با فشارهای روانی و جسمی میپردازد. به بیان دیگر، هرچه فرد برای مدت طولانیتری با استرس مزمن مواجه باشد، «بار آلوستاتیک» بیشتری بر بدن وی تحمیل میشود و آثار این فرسودگی در طول زمان انباشته میشود.
این فرسودگی قابل اندازهگیری است. فشار خون به شدت صعود میکند، هورمونهای استرس بهطور مداوم در بدن میمانند، قند خون به سرعت بالا میرود، گیرندههای سلولی به دلیل سیگنالدهی مداوم بیحس میشوند و هیچکدام از اینها احتمالا فوری به نظر نمیرسند، به همین دلیل است که بدون توجه افزایش مییابد.
تفاوت استرس در خون
نتایج آزمایش زن و مرد مضطرب، شیمی خون متفاوتی نشان میدهند؛ مردان معمولا در نشانگرهای مرتبط با بیماریهای قلبی و متابولیکی - فشار خون، کلسترول و قند خون - عملکرد بالاتری نشان میدهند و زنان نشانگرهای التهابی را بالاتر ثبت میکنند.
در آزمایشهای آزمایشگاهی که داوطلبان با فشار ناگهانی مانند مصاحبه ساختگی یا یک مسئله ریاضی غافلگیر کننده مواجه میشوند، مردان کورتیزول، هورمون اصلی استرس بیشتری نسبت به زنان آزاد میکنند. این شکاف به این نکته اشاره دارد که چرا مردان به سمت بیماریهای متابولیک و زنان به سمت بیماریهای خودایمنی متمایل میشوند.
از آنجا که یک نشانگر زیستی میتواند در زنان و مردان معانی و پیامدهای متفاوتی داشته باشد، پژوهشگران معتقدند، آستانههای خطر باید برای هر جنس بهطور جداگانه تعیین شوند. با این حال، در بسیاری از موارد چنین تفکیکی انجام نمیشود و معیارهای یکسانی برای هر دو جنس به کار گرفته میشود؛ موضوعی که میتواند به برآورد نادرست خطرات سلامت منجر شود.
دو مغز تحت استرس مزمن
استرس فقط تاثیری گذرا در جریان خون بر جای نمیگذارد. بر اساس نتایج پژوهش بنیادین، زمانی که سامانه هشدار بدن فعال میشود، هورمونهای استرس آزاد شده فراتر از ایجاد واکنش موقت عمل میکنند و به تدریج ساختار بافتهای بدن، از جمله مغز را دگرگون میسازند.
در نتیجه این فرایند، بخشهایی از مغز که مسئول حافظه، یادگیری و تنظیم احساسات هستند، دچار تغییرات ساختاری میشوند. به همین دلیل، پیامدهای استرس مزمن فقط به احساس فشار روانی محدود نمیشود، بلکه میتواند آثار عمیق و ماندگاری بر عملکرد مغز و بدن بر جای بگذارد.
نتایج اسکنهای مغزی نشان میدهند که دو جنس، استرس مزمن یکسان را بهطور متفاوتی مدیریت میکنند. در تحقیقات تصویربرداری، فعالیت مردان در قشر جلوی مغز و مرتبط با برنامهریزی و در زنان در نواحی عمیقتر لیمبیک مرتبط با احساسات افزایش مییابد.
نحوه پردازش استرس توسط بدن ممکن است به توضیح این موضوع کمک کند که چرا زنان با میزان بالاتری از اضطراب، افسردگی و اختلالات تروما مواجه هستند، در حالی که الگوی مردانه بیشتر با بیماری قلبی و دیابت همراه است.
استرس خارج از بدن
زیستشناسی فقط نیمی از داستان است. زنان بیشتر از مردان عمر میکنند، اما بیشتر این سالها را در سلامت ضعیف میگذرانند، عدم تطابقی که پارادوکس سلامت-بقا نامیده میشود. بخش زیادی از این شکاف در نقشهایی است که افراد دارند، نه در بدنی که در آن متولد شدهاند.
یکی از یافتهها خلاف شهود است. ویژگیهای مرتبط با مردانگی، چه فرد مرد باشد و چه زن، بار بیشتری را پیشبینی کردند. زنان در مشاغل تحت سلطه مردان اغلب نسبت به همکاران مرد خود، فرسودگی بیشتری را متحمل میشوند که بخشی از آن به دلیل تلاش برای عملکرد بهتر در محیط کار است.
عادات روزانه نیز به این بار دامن میزنند، نتایج بررسی سیستماتیک بزرگ نشان داد که سیگار کشیدن، نوشیدن الکل، رژیم غذایی نامناسب و عدم فعالیت، همگی این بار را افزایش میدهند.
افزایش سن همه چیز را تغییر میدهد
سن به روشهای شگفتانگیزی محاسبات را تغییر میدهد. بدنهای مسنتر، فرسودگی تجمعی بیشتری دارند که بخشی از دلیل افزایش بیماریهای مزمن با گذشت سالهاست. با این حال، بسیاری از بزرگسالان مسنتر، پس از دههها یادگیری مدیریت استرس، انعطافپذیری بیشتری نسبت به جوانان نشان میدهند.
شیمی استرس بدن نیز با گذشت زمان تغییر میکند. سیگنالینگ دوپامین میتواند بین سنین ۱۸ تا ۸۸ سالگی ۴۰ تا ۵۰ درصد کاهش یابد. یک هورمون کلیدی فشار خون ممکن است تا ۷۰ سالگی به نصف کاهش یابد. نشانگری که در ۳۰ سالگی مشکل را نشان میدهد، میتواند در ۷۵ سالگی معنای دیگری داشته باشد.
بیماریها همچنین با افزایش سن دستهبندی میشوند. وقتی دو یا چند بیماری مزمن روی هم انباشته میشوند، پزشکان آن را چندبیماری مینامند و بررسی شواهد، بار زیاد را به خطر سرطان مرتبط میکند.
در تحقیقی با شرکت تقریبا ۴۰ هزار نفر، حدود ۸۰ درصد از کسانی که دوران کودکی بسیار سختی را گزارش کرده بودند، در بزرگسالی چندین بیماری را تجربه کردند.
بازنگری در مورد نحوه اندازهگیری استرس
بر اساس گزارش ارث، بخش زیادی از بار استرس قابل برگشت است. ورزش منظم التهاب را کاهش میدهد و خلقوخوی را بهبود میبخشد، خواب بهتر پاسخ به استرس را ثابت میکند و رژیم غذایی سالمتر بهطور قابلتوجهی فرسودگی را در افراد بالای ۳۰ سال کاهش میدهد. مدیتیشن و پیوندهای اجتماعی قویتر نیز کمککننده هستند.
نتایج این ترکیب مشخص کرد که یک معیار برای آسیب استرس دیگر معتبر نیست و نشاندهنده نوع متفاوتی از مراقبت است. اگر آستانهها با جنسیت و سن تنظیم میشدند، پزشکان میتوانستند زودتر متوجه این فشار شوند و پیشگیری را متناسب با فرد انجام دهند.
یافتههای این تحقیق در مجله «مرزهای پزشکی» (Frontiers in Medicine) منتشر شده است.
انتهای پیام