به گزارش ایرنا، بر اساس کتب مستند و منابع متقن اسلام و تشیع؛ سابقه طشتگذاری به دوران صفویه بازمیگردد و وجود طشتی در مسجد بازار چاقوسازان اردبیل، متعلق به دوران شاه عباس (۱۰۳۸ق) مؤید این مطلب است.
گفته می شود، این مراسم در دوران قاجار فقط در مسجد جامع اردبیل برگزار میشد، اما بعدها به دیگر محلات شهر و دیگر شهرهای ترکزبان گسترش یافت و در سالهای اخیر در اکثر شهرهای استان های آذربایجان شرقی و غربی و زنجان برگزار میشود.
کتاب "اردبیل در گذرگاه تاریخ" نقل کرده است که از روزگاران قدیم، دستههای سینهزنان و زنجیرزنان ابتدا به محلی که طشتها قرار دارد تجمع میکنند و بعد به طرف مسجد محل حرکت میکنند و حاملین طشتها که معمولا علما و سالخوردگان هستند، پیشاپیش دستهها حرکت میکنند.
زمانی که طشتها به مسجد میرسند حاملین و مشایعت کنندگان یک یا دو دور داخل مسجد گشت زده نوحهخوانی و عزاداری میکنند و آنگاه طشتها را در جایگاه مخصوص که معمولا تاقچههای بزرگ است قرار میدهند.
طشتها بلافاصله پر آب میشوند و روی طشتها تختههایی گذاشته میشود که شمعدانهای مخصوصی دارند و شمعها نیز روشن میشوند و همینکه غروب شد عزاداران در کنار طشتها صف کشیده فاتحه میخوانند.
قرائت فاتحه کنار طشت نیز تشریفات خاص خود را داشته از جمله اینکه فاتحهخوان و حتی متن دعا از قبل مشخص شده است و معمولا فردی خوشنام و مورد احترام فاتحه میخوانده است و دعایی که در این مراسم خوانده می شده نیز مخصوص بوده است و از زمان صفویه باقی مانده است و مردم محل به بر آورده شدن حاجت در طشتگذاری اعتقاد دارند و گاهی بیماران لاعلاج را دخیل میبندند تا شفا یابند.
طشت گذاری ماه محرم
امروزه در شهر اردبیل آئین های طشت گذاری در محلات سیزدگانه برگزار می شود و در اماکن تاریخی نیز ورود یافته است به طوری که مدیرکل میراثفرهنگی، گردشگری و صنایعدستی استان اردبیل از آمادگی بناها و محوطههای تاریخی استان برای برگزاری مراسم و آیینهای اصیل عزاداری ماه محرم با هدف بازنمایی هویت مذهبی استان خبر داده است.
جلیل جباری گفت: مراسم عزاداری در بقعه شیخ جبرائیل کلخوران و حسینیه تاریخی مجتهد اردبیلی همانند سال قبل با همکاری اداره کل اوقاف و همچنین با تولیت هیات امنا و دستجات عزاداری برای ماه محرم امسال برنامهریزی شده و برگزار میشود.
او با اشاره به برگزاری هرساله مراسم طشتگذاری در مجموعه جهانی شیخ صفیالدین اردبیلی، تاکید کرد: در ماه محرم امسال و در صورت انجام هماهنگیهای اولیه، تلاش میکنیم مراسم عزاداری دهه اول محرم نیز در مجموعه میراث جهانی شیخ صفیالدین اردبیلی به عنوان رسم دیرین برگزار شود.
جباری همچنین ضمن اشاره به برنامهریزی برگزاری برخی آیینهای کهن، ادامه داد: مجموعه تاریخی جهانی شیخ صفیالدین اردبیلی و سایر بناهای تاریخی و مردم اردبیل از دیرباز شاهد برگزاری آیینها و رسوم خاص در ایام ماه محرم بودهاند که یکی از اهداف برگزاری مراسم در این بناها، احیای رسوم کهن و در حال فراموشی است.
مدیرکل میراثفرهنگی، گردشگری و صنایع دستی استان اردبیل ادامه داد: انعکاس این مراسم در شبکه های استانی و ملی نقش مهمی در بازنمایی هویت مذهبی اردبیل و معرفی ظرفیتهای تاریخی و فرهنگی استان خواهد داشت.
در آخرین روز از ماه ذیالحجه و در آستانه ماه محرم، آیین تاریخی و سنتی طشتگذاری با حضور عزاداران محله عالیقاپو در مجموعه میراث جهانی شیخ صفیالدین اردبیلی برگزار شد و برگزارکنندگان این مراسم، این آیین را نمادی از اقدام امام حسین(ع) و یارانش در سیراب کردن سپاه حر بن یزید ریاحی میدانند.
در ۲۷ ذی الحجه سال ۶۰ قمری، در منطقه ذو حسم، هنگامی که کاروان امام حسین (ع) برای اولین بار با سپاه کوفه به فرماندهی حر بن یزید مواجه شد، سپاه کوفه تشنه بودند و به دستور امام (ع)، به آنان آب دادند و حتی در ظرفهایی آب ریختند و اسبان آنها را نیز سیراب کردند.
برگزارکنندگان مراسم، همچنین آب طشت را نمادی از فداکاری عباس(ع) در آوردن آب برای زنان و کودکان در روز عاشورا میدانند.
آئین های ماه محرم در استان اردبیل به لحاظ شور و حال خاص، جزئی از جذابیت های گردشگری مذهبی این استان به شمار می ود و هر سال جمع کثیری از مهاجران این استان و حتی هموطنانی از سایر نقاط کشور را برای تماشا به خود جذب می کند.
گردشگری مذهبی نوعی از گردشگری است که علاوه بر القا و ارایه آموزه های دینی و معنوی، اماکن و بناهای تاریخی و دینی و آداب سوگواری را نیز به گردشگران و علاقه مندان معرفی می کند و در احیای سنت ها و رسوم آئینی و مذهبی بسیار تاثیرگذار است.
استان اردبیل با ۱۲ شهرستان در شمال غرب ایران واقع شده و به لحاظ ارتباط با دوره تاریخی صفویه، از آئین های خاص و پر شوری در ماه محرم برخوردار است.