گروه اجتماعی – سعید تهرانی: اگرچه مسئولان شهری از کاهش تعداد ساختمانهای بحرانی خبر میدهند، اما وجود دهها ساختمان پرخطر در پایتخت نشان میدهد که راه رسیدن به شهری ایمن هنوز طولانی است.
کاهش ساختمانهای بحرانی و یک موفقیت نسبی
بر اساس اعلام کامران عبدولی، معاون پیشگیری و حفاظت از حریق سازمان آتشنشانی تهران، تاکنون حدود ۹۰ هزار و ۹۶ ساختمان در پایتخت مورد ارزیابی ایمنی قرار گرفتهاند. از میان ۱۲۹ ساختمان بحرانی که در سالهای گذشته شناسایی شده بودند، ۸۱ ساختمان با اجرای اقدامات اصلاحی از فهرست ساختمانهای پرخطر خارج شدهاند و اکنون ۴۸ ساختمان در وضعیت بحرانی قرار دارند.این آمار نشان میدهد که طی چند سال اخیر روند ایمنسازی شتاب گرفته است. به گفته مسئولان آتشنشانی، در سال ۱۴۰۱ تعداد ۱۲۲۱ ساختمان، در سال ۱۴۰۲ حدود ۱۲۹۴ ساختمان و در سال ۱۴۰۳ نیز صدها ساختمان دیگر با رفع نواقص ایمنی از وضعیت پرخطر خارج شدهاند.با این حال، کاهش تعداد ساختمانهای بحرانی نباید موجب غفلت از واقعیت موجود شود؛ زیرا ۲۹ هزار و ۹۸۵ ساختمان در تهران در گروه ساختمانهای پرخطر قرار دارند و ۵۶ هزار و ۳۷۵ ساختمان نیز در سطح خطر متوسط طبقهبندی شدهاند.
چرا ساختمانها ناایمن میشوند؟
کارشناسان حوزه ایمنی شهری معتقدند که فرسودگی سازهها، تغییر کاربریهای غیرمجاز، نبود تجهیزات اطفای حریق، ضعف سیستمهای برقکشی و بیتوجهی مالکان به هشدارهای ایمنی از مهمترین عوامل ناایمن شدن ساختمانها هستند.بخش عمده ساختمانهای بحرانی تهران بناهایی قدیمی هستند که همچنان مورد بهرهبرداری قرار میگیرند. در بسیاری از این ساختمانها، نصب تجهیزات جدید ایمنی یا اصلاح ساختارهای فنی نیازمند هزینههای سنگین و گاه تعطیلی موقت فعالیت اقتصادی است؛ موضوعی که سبب میشود برخی مالکان از اجرای الزامات ایمنی سر باز زنند.این وضعیت در مراکز تجاری قدیمی، بازارها و مجتمعهای چندمنظوره بیشتر دیده میشود؛ مکانهایی که روزانه هزاران نفر در آنها رفتوآمد دارند و هرگونه حادثه میتواند ابعاد گستردهای پیدا کند.
نگرانی درباره مراکز درمانی
معاون پیشگیری و حفاظت از حریق سازمان آتشنشانی تهران گفت: یکی از مهمترین بخشهای فهرست ساختمانهای بحرانی، مراکز درمانی هستند. تهران براساس آمار وزارت بهداشت دارای ۵۴۹۶ مرکز درمانی و ۱۶۵ بیمارستان است. با این حال، هنوز چهار بیمارستان مهم پایتخت در فهرست ساختمانهای بحرانی قرار دارند.بیمارستانهای بیمارستان حضرت رسول اکرم(ص)، بیمارستان امام خمینی(ره)، بیمارستان سینا و بیمارستان شهدای یافتآباد همچنان نیازمند اقدامات جدی برای ارتقای ایمنی هستند.اهمیت این موضوع زمانی بیشتر آشکار میشود که بدانیم در شرایط بحران، بیمارستانها باید به عنوان مراکز امدادرسانی فعال باقی بمانند. وقوع آتشسوزی یا حادثه در چنین مراکزی نه تنها جان بیماران و کادر درمان را تهدید میکند، بلکه میتواند روند ارائه خدمات درمانی به شهروندان را نیز مختل سازد.وی با اشاره به همکاری وزارت بهداشت و سازمان آتشنشانی اعلام کرد: طی سه سال گذشته بیش از ۳۲۲۶ مرکز درمانی موفق به دریافت تأییدیه ایمنی شدهاند. آماری که نشاندهنده حرکت رو به جلو در این حوزه است.معاون پیشگیری و حفاظت از حریق سازمان آتشنشانی تهران درباره ترکیب کاربری ساختمانهای بحرانی نیز گفت: ۴۸ ساختمان باقیمانده صرفاً تجاری نیستند و در میان آنها ساختمانهای مسکونی، صنعتی، درمانی، خوابگاهی و کاربریهای مختلف دیگر نیز وجود دارد.
بازارها و مجتمعهای تجاری، نقاط پرخطر شهر
بررسی فهرست ساختمانهای بحرانی نشان میدهد، سهم قابل توجهی از این ساختمانها را مراکز تجاری و مختلط تشکیل میدهند. عبدولی با توجه به فهرست ساختمان های بحرانی گفت: مجتمع تجاری اداری خلیج فارس، بازارچه سنتی ستارخان، مجتمع خلیج فارس ۲، مجتمع تجاری یادگار، مجتمع تجاری و پارکینگ توحید، مجتمع تجاری و مسکونی ولیعصر، مجتمع تجاری و اداری بوستان، برج نگین رضا، مجتمع ونک پارک (۵ بلوک)، پاساژ میلاد قائم، پاساژ مهستان، سرای وحید، سرای حاج ملاعلی، پاساژ رضوی، پاساژ گراند هتل، سرای سیدولی، سرای اتفاق، پاساژ شناسا، پاساژ زورخانه، پاساژ وحدت، پاساژ بلور، سرای باغچه (علیگوله)، سرای رشتی، پاساژ طلازاده، پاساژ علمی، بازار گل شهید محلاتی و بازار گل امام رضا(ع) در زمره ساختمانهای بحرانی قرار دارند.همچنین او ادامه داد: در بخش ساختمانهای مسکونی نیز ساختمان پیروزی، مجتمعهای تاکسیرانی، مجتمع مسکونی ابوالفضل، مجتمع ۲۲ بهمن، مجتمع خاتمالانبیاء، مجتمع مسکونی ارکیده، مجتمع مسکونی رازی، مجتمع مسکونی ارم، مجتمع مسکونی گلستان، مجتمع مسکونی بهار، مجتمع مسکونی تجاری امین و مجتمع مسکونی ولیعصر در فهرست ساختمانهای بحرانی قرار دارند.تجربه حوادث گذشته نشان داده است که مراکز تجاری به دلیل تراکم جمعیت، حجم بالای کالاها و گاه نبود مسیرهای خروج اضطراری مناسب، در صورت وقوع حادثه میتوانند به کانون بحران تبدیل شوند. از این رو ایمنسازی این مراکز نه فقط یک الزام قانونی، بلکه ضرورتی برای حفظ جان هزاران شهروند است.معاون پیشگیری و حفاظت از حریق سازمان آتشنشانی تهران نیز افزود: انبار خانه کارگر، شرکت پاکسان، کارخانه ارج، هلدینگ خودکفایی آزادگان و سازمان اموال تملیکی نیز به ترتیب در گروه ساختمانهای صنعتی و انباری پرخطر قرار گرفتهاند.
مسئولیتی فراتر از شهرداری و آتشنشانی
اگرچه سازمان آتشنشانی وظیفه شناسایی و اخطار به ساختمانهای ناایمن را برعهده دارد، اما حل این معضل صرفاً در اختیار این نهاد نیست. مالکان ساختمانها، دستگاههای اجرایی، نهادهای نظارتی و حتی شهروندان در این زمینه مسئولیت دارند.در بسیاری از موارد، هشدارهای آتشنشانی از سالهای قبل صادر شده اما به دلیل اختلافات حقوقی، کمبود منابع مالی یا بیتوجهی مالکان، روند اصلاحات به کندی پیش رفته است. همین مسئله باعث شده تا برخی از ساختمانها سالهاست که در فهرست ساختمانهای بحرانی باقی مانده اند.
دوشنبههای ایمنی
عبدولی گفت:یکی از اقدامات جدید برای تسریع روند ایمنسازی، اجرای طرح «دوشنبههای ایمنی» است. طرحی که با همکاری دستگاه قضایی، شهرداری تهران و شورای شهر راهاندازی شد.بر اساس این برنامه، مسئولان قضایی و مدیران شهری به صورت میدانی از ساختمانهای بحرانی بازدید میکنند و برای رفع نواقص ایمنی مهلت مشخص تعیین میشود. به گفته معاون پیشگیری و حفاظت از حریق سازمان آتشنشانی تهران، این طرح پس از یک وقفه، دوباره از سر گرفته شده و تمامی ۴۸ ساختمان بحرانی باقیمانده تحت نظارت قرار خواهند گرفت.نکته مهم آن است که در صورت بیتوجهی مالکان به الزامات ایمنی، امکان پلمب ساختمانها نیز وجود دارد. اقدامی که نشان میدهد رویکرد دستگاههای مسئول از مرحله توصیه و هشدار عبور کرده و وارد مرحله برخورد قانونی شده است.
مطالبهای که نباید به پس از حادثه موکول شود
واقعیت این است که هر ساختمان ناایمن، حادثهای بالقوه در دل خود دارد. شاید آمارها از کاهش تعداد ساختمانهای بحرانی خبر دهند، اما وجود دهها ساختمان پرخطر و هزاران ساختمان نیازمند اصلاحات ایمنی نشان میدهد که تهران هنوز تا رسیدن به استانداردهای مطلوب فاصله دارد.تجربههای تلخ گذشته ثابت کردهاند که هزینه پیشگیری بسیار کمتر از هزینه جبران خسارتهای انسانی و مالی پس از وقوع حادثه است. ایمنی ساختمانها نباید تنها پس از یک فاجعه مورد توجه قرار گیرد؛ بلکه باید به یک مطالبه دائمی و مستمر در مدیریت شهری تبدیل شود. در غیر این صورت هر ساختمان ناایمن میتواند به پلاسکوی بعدی تبدیل شود و حادثهای که نهتنها یک بنا، بلکه احساس امنیت شهروندان را نیز فرو میریزد.
کاهش ساختمانهای بحرانی و یک موفقیت نسبی
بر اساس اعلام کامران عبدولی، معاون پیشگیری و حفاظت از حریق سازمان آتشنشانی تهران، تاکنون حدود ۹۰ هزار و ۹۶ ساختمان در پایتخت مورد ارزیابی ایمنی قرار گرفتهاند. از میان ۱۲۹ ساختمان بحرانی که در سالهای گذشته شناسایی شده بودند، ۸۱ ساختمان با اجرای اقدامات اصلاحی از فهرست ساختمانهای پرخطر خارج شدهاند و اکنون ۴۸ ساختمان در وضعیت بحرانی قرار دارند.این آمار نشان میدهد که طی چند سال اخیر روند ایمنسازی شتاب گرفته است. به گفته مسئولان آتشنشانی، در سال ۱۴۰۱ تعداد ۱۲۲۱ ساختمان، در سال ۱۴۰۲ حدود ۱۲۹۴ ساختمان و در سال ۱۴۰۳ نیز صدها ساختمان دیگر با رفع نواقص ایمنی از وضعیت پرخطر خارج شدهاند.با این حال، کاهش تعداد ساختمانهای بحرانی نباید موجب غفلت از واقعیت موجود شود؛ زیرا ۲۹ هزار و ۹۸۵ ساختمان در تهران در گروه ساختمانهای پرخطر قرار دارند و ۵۶ هزار و ۳۷۵ ساختمان نیز در سطح خطر متوسط طبقهبندی شدهاند.
چرا ساختمانها ناایمن میشوند؟
کارشناسان حوزه ایمنی شهری معتقدند که فرسودگی سازهها، تغییر کاربریهای غیرمجاز، نبود تجهیزات اطفای حریق، ضعف سیستمهای برقکشی و بیتوجهی مالکان به هشدارهای ایمنی از مهمترین عوامل ناایمن شدن ساختمانها هستند.بخش عمده ساختمانهای بحرانی تهران بناهایی قدیمی هستند که همچنان مورد بهرهبرداری قرار میگیرند. در بسیاری از این ساختمانها، نصب تجهیزات جدید ایمنی یا اصلاح ساختارهای فنی نیازمند هزینههای سنگین و گاه تعطیلی موقت فعالیت اقتصادی است؛ موضوعی که سبب میشود برخی مالکان از اجرای الزامات ایمنی سر باز زنند.این وضعیت در مراکز تجاری قدیمی، بازارها و مجتمعهای چندمنظوره بیشتر دیده میشود؛ مکانهایی که روزانه هزاران نفر در آنها رفتوآمد دارند و هرگونه حادثه میتواند ابعاد گستردهای پیدا کند.
نگرانی درباره مراکز درمانی
معاون پیشگیری و حفاظت از حریق سازمان آتشنشانی تهران گفت: یکی از مهمترین بخشهای فهرست ساختمانهای بحرانی، مراکز درمانی هستند. تهران براساس آمار وزارت بهداشت دارای ۵۴۹۶ مرکز درمانی و ۱۶۵ بیمارستان است. با این حال، هنوز چهار بیمارستان مهم پایتخت در فهرست ساختمانهای بحرانی قرار دارند.بیمارستانهای بیمارستان حضرت رسول اکرم(ص)، بیمارستان امام خمینی(ره)، بیمارستان سینا و بیمارستان شهدای یافتآباد همچنان نیازمند اقدامات جدی برای ارتقای ایمنی هستند.اهمیت این موضوع زمانی بیشتر آشکار میشود که بدانیم در شرایط بحران، بیمارستانها باید به عنوان مراکز امدادرسانی فعال باقی بمانند. وقوع آتشسوزی یا حادثه در چنین مراکزی نه تنها جان بیماران و کادر درمان را تهدید میکند، بلکه میتواند روند ارائه خدمات درمانی به شهروندان را نیز مختل سازد.وی با اشاره به همکاری وزارت بهداشت و سازمان آتشنشانی اعلام کرد: طی سه سال گذشته بیش از ۳۲۲۶ مرکز درمانی موفق به دریافت تأییدیه ایمنی شدهاند. آماری که نشاندهنده حرکت رو به جلو در این حوزه است.معاون پیشگیری و حفاظت از حریق سازمان آتشنشانی تهران درباره ترکیب کاربری ساختمانهای بحرانی نیز گفت: ۴۸ ساختمان باقیمانده صرفاً تجاری نیستند و در میان آنها ساختمانهای مسکونی، صنعتی، درمانی، خوابگاهی و کاربریهای مختلف دیگر نیز وجود دارد.
بازارها و مجتمعهای تجاری، نقاط پرخطر شهر
بررسی فهرست ساختمانهای بحرانی نشان میدهد، سهم قابل توجهی از این ساختمانها را مراکز تجاری و مختلط تشکیل میدهند. عبدولی با توجه به فهرست ساختمان های بحرانی گفت: مجتمع تجاری اداری خلیج فارس، بازارچه سنتی ستارخان، مجتمع خلیج فارس ۲، مجتمع تجاری یادگار، مجتمع تجاری و پارکینگ توحید، مجتمع تجاری و مسکونی ولیعصر، مجتمع تجاری و اداری بوستان، برج نگین رضا، مجتمع ونک پارک (۵ بلوک)، پاساژ میلاد قائم، پاساژ مهستان، سرای وحید، سرای حاج ملاعلی، پاساژ رضوی، پاساژ گراند هتل، سرای سیدولی، سرای اتفاق، پاساژ شناسا، پاساژ زورخانه، پاساژ وحدت، پاساژ بلور، سرای باغچه (علیگوله)، سرای رشتی، پاساژ طلازاده، پاساژ علمی، بازار گل شهید محلاتی و بازار گل امام رضا(ع) در زمره ساختمانهای بحرانی قرار دارند.همچنین او ادامه داد: در بخش ساختمانهای مسکونی نیز ساختمان پیروزی، مجتمعهای تاکسیرانی، مجتمع مسکونی ابوالفضل، مجتمع ۲۲ بهمن، مجتمع خاتمالانبیاء، مجتمع مسکونی ارکیده، مجتمع مسکونی رازی، مجتمع مسکونی ارم، مجتمع مسکونی گلستان، مجتمع مسکونی بهار، مجتمع مسکونی تجاری امین و مجتمع مسکونی ولیعصر در فهرست ساختمانهای بحرانی قرار دارند.تجربه حوادث گذشته نشان داده است که مراکز تجاری به دلیل تراکم جمعیت، حجم بالای کالاها و گاه نبود مسیرهای خروج اضطراری مناسب، در صورت وقوع حادثه میتوانند به کانون بحران تبدیل شوند. از این رو ایمنسازی این مراکز نه فقط یک الزام قانونی، بلکه ضرورتی برای حفظ جان هزاران شهروند است.معاون پیشگیری و حفاظت از حریق سازمان آتشنشانی تهران نیز افزود: انبار خانه کارگر، شرکت پاکسان، کارخانه ارج، هلدینگ خودکفایی آزادگان و سازمان اموال تملیکی نیز به ترتیب در گروه ساختمانهای صنعتی و انباری پرخطر قرار گرفتهاند.
مسئولیتی فراتر از شهرداری و آتشنشانی
اگرچه سازمان آتشنشانی وظیفه شناسایی و اخطار به ساختمانهای ناایمن را برعهده دارد، اما حل این معضل صرفاً در اختیار این نهاد نیست. مالکان ساختمانها، دستگاههای اجرایی، نهادهای نظارتی و حتی شهروندان در این زمینه مسئولیت دارند.در بسیاری از موارد، هشدارهای آتشنشانی از سالهای قبل صادر شده اما به دلیل اختلافات حقوقی، کمبود منابع مالی یا بیتوجهی مالکان، روند اصلاحات به کندی پیش رفته است. همین مسئله باعث شده تا برخی از ساختمانها سالهاست که در فهرست ساختمانهای بحرانی باقی مانده اند.
دوشنبههای ایمنی
عبدولی گفت:یکی از اقدامات جدید برای تسریع روند ایمنسازی، اجرای طرح «دوشنبههای ایمنی» است. طرحی که با همکاری دستگاه قضایی، شهرداری تهران و شورای شهر راهاندازی شد.بر اساس این برنامه، مسئولان قضایی و مدیران شهری به صورت میدانی از ساختمانهای بحرانی بازدید میکنند و برای رفع نواقص ایمنی مهلت مشخص تعیین میشود. به گفته معاون پیشگیری و حفاظت از حریق سازمان آتشنشانی تهران، این طرح پس از یک وقفه، دوباره از سر گرفته شده و تمامی ۴۸ ساختمان بحرانی باقیمانده تحت نظارت قرار خواهند گرفت.نکته مهم آن است که در صورت بیتوجهی مالکان به الزامات ایمنی، امکان پلمب ساختمانها نیز وجود دارد. اقدامی که نشان میدهد رویکرد دستگاههای مسئول از مرحله توصیه و هشدار عبور کرده و وارد مرحله برخورد قانونی شده است.
مطالبهای که نباید به پس از حادثه موکول شود
واقعیت این است که هر ساختمان ناایمن، حادثهای بالقوه در دل خود دارد. شاید آمارها از کاهش تعداد ساختمانهای بحرانی خبر دهند، اما وجود دهها ساختمان پرخطر و هزاران ساختمان نیازمند اصلاحات ایمنی نشان میدهد که تهران هنوز تا رسیدن به استانداردهای مطلوب فاصله دارد.تجربههای تلخ گذشته ثابت کردهاند که هزینه پیشگیری بسیار کمتر از هزینه جبران خسارتهای انسانی و مالی پس از وقوع حادثه است. ایمنی ساختمانها نباید تنها پس از یک فاجعه مورد توجه قرار گیرد؛ بلکه باید به یک مطالبه دائمی و مستمر در مدیریت شهری تبدیل شود. در غیر این صورت هر ساختمان ناایمن میتواند به پلاسکوی بعدی تبدیل شود و حادثهای که نهتنها یک بنا، بلکه احساس امنیت شهروندان را نیز فرو میریزد.