به گزارش روز دوشنبه گروه علمی ایرنا از کمیسیون ملی یونسکو ایران، این سند بهعنوان نخستین چارچوب جهانی جامع برای هدایت و جهتدهی به توسعه و استفاده مسئولانه از فناوریهای عصبی، پاسخی به شتاب روزافزون پیشرفت فناوریهایی است که قادرند فعالیت سیستم عصبی و مغز انسان را اندازهگیری، تحلیل، پیشبینی یا حتی تغییر دهند.
یونسکو در مقدمه این توصیهنامه تأکید کرده است که نوروتکنولوژی، در کنار ظرفیتهای گسترده خود در پیشگیری، تشخیص، درمان و توانبخشی بیماریهای عصبی و روانی، میتواند چالشهای مهمی برای کرامت انسانی، حقوق بشر، حریم خصوصی، آزادی اندیشه، سلامت جسمی و روانی، هویت شخصی و برابری اجتماعی ایجاد کند.
نخستین چارچوب جهانی برای حکمرانی اخلاقی نوروتکنولوژی
در بخش نخست این توصیهنامه، تعاریف عملیاتی و دامنه کاربردهای نوروتکنولوژی تشریح شده است. بخش دوم نیز اهداف و مقاصد این سند را در قالب هشت محور اصلی تبیین میکند. در ادامه، بخش سوم به ارزشها و قواعد اختصاص دارد که در آن ارزشها در هفت بند و مقاصد در ۹ بند مجزا ارائه شدهاند.
بخش چهارم توصیهنامه، ابعاد مختلف سیاستگذاری در حوزه نوروتکنولوژی را در قالب ۱۲ محور کلان شامل سرمایهگذاری دولتی، استفاده و مقرراتگذاری، سیاستگذاری داده، امنیت، ارتباطات، مشارکت و اطلاعرسانی، برابری جنسیتی، سلامت، اخلاق پژوهش، آموزش، کار و اشتغال، مصرفکنندگان و تبلیغات تشریح میکند.
در بخش پنجم، سازوکارهای اجرای توصیههای این سند توضیح داده شده و بخش ششم و پایانی نیز به شرایط و الزامات اجرای آن اختصاص دارد.
تأکید بر بهرهگیری مسئولانه از ظرفیتهای درمانی
یونسکو با یادآوری مأموریت خود در ترویج صلح، عدالت، حقوق بشر و همکاری علمی میان ملتها، بر ضرورت ایجاد یک چارچوب اخلاقی جهانی برای هدایت تمام چرخه توسعه و کاربرد نوروتکنولوژی تأکید میکند.
در مقدمه این سند آمده است که استفاده از ظرفیتهای سودمند این فناوری، بهویژه در حوزه پزشکی و توانبخشی، خود یک ضرورت اخلاقی محسوب میشود و بیتوجهی به فرصتهای درمانی آن نیز میتواند پیامدهای اخلاقی جدی به همراه داشته باشد.
هشدار درباره تعمیق شکافهای دیجیتال و اجتماعی
این توصیهنامه در عین حال هشدار میدهد که توسعه نابرابر نوروتکنولوژی ممکن است شکافهای دیجیتال و اجتماعی موجود را عمیقتر کند. از این رو، عدالت، دسترسی برابر، همبستگی جهانی و حمایت ویژه از کشورهای کمدرآمد و ضعیف در حوزه فناوریهای نوظهور باید در کانون سیاستگذاریها قرار گیرد.
توصیهنامه اخلاق نوروتکنولوژی یونسکو با اتکا به حقوق بینالملل، اعلامیه جهانی حقوق بشر و دیگر اسناد بنیادین سازمان ملل متحد، از دولتها، شرکتها، مراکز پژوهشی و جامعه مدنی میخواهد توسعه و کاربرد فناوریهای عصبی را بر پایه کرامت انسانی، حقوق بشر، توسعه پایدار، تنوع فرهنگی، عدم تبعیض و مسئولیتپذیری اخلاقی هدایت کنند تا منافع این فناوری در خدمت تمامی بشریت قرار گیرد.