به گزارش گروه سیاسی خبرگزاری آنا، بامداد ۲۳ خرداد ۱۴۰۴، تهران هنوز در سکوت پیش از طلوع آفتاب بود که صدای انفجارهای پیاپی، آرامش محلهای مسکونی در غرب پایتخت را در هم شکست. موشکهایی که از آسمان فرود آمدند، مجتمع مسکونی ارکیده در خیابان ستارخان را هدف گرفته بودند؛ جایی که دکتر عبدالحمید مینوچهر به همراه همسرش، دکتر مریم حجاری دوآبسری، سالها در آن زندگی میکرد. آن حمله، تنها به یک ساختمان محدود نمیشد. در موجی هماهنگ و برنامهریزیشده، دستکم شش تن از چهرههای شاخص صنعت هستهای ایران، از جمله دکتر فریدون عباسی، دکتر محمدمهدی طهرانچی، دکتر احمدرضا ذوالفقاری، دکتر سید امیرحسین فقهی و دکتر اکبر مطلبیزاده در یک روز به شهادت رسیدند. هدف، فرو ریختن ستونهای علمی ایران بود؛ غافل از اینکه خون دانشمندان این کهن مرز و بوم، نه پایان راه، که نقطه آغازی برای ایستادگی بیشتر مردمانش است.
سوابق علمی و مسیر حرفهای
عبدالحمید مینوچهر، متولد ششم خرداد ۱۳۴۱ در تهران، مسیر تحصیلی خود را با گذراندن دورههای پایه در دانشگاههای معتبر داخلی آغاز کرد و برای تکمیل تحصیلات تکمیلی راهی روسیه شد. او در دانشگاه دولتی مسکو، در گرایش مهندسی هستهای با تمرکز بر فیزیک راکتورهای پیشرفته و ایمنی هستهای به تحصیل پرداخت و موفق به اخذ درجه دکترا شد. بازگشت او به ایران، همزمان با شکلگیری نیاز کشور به نیروی متخصص در حوزه سوخت و راکتورهای تحقیقاتی بود.
مینوچهر فعالیت دانشگاهی خود را از مرتبه استادیاری در دانشگاه شهید بهشتی آغاز کرد. با انتشار پژوهشهای کاربردی و مشارکت فعال در پروژههای ملی، به سرعت به دانشیاری و سپس استادی کامل ارتقا یافت. تخصصهای او محدود به تئوری نبود؛ حوزههایی مانند شبیهسازی عددی رفتار قلب راکتور، تحلیل چرخه سوخت هستهای، بهینهسازی سامانههای خنککننده و ارزیابی ریسک ایمنی تأسیسات، از محورهای اصلی تحقیقات او بودند.
مقالات او عمدتاً در مجلات معتبر بینالمللی حوزه مهندسی هستهای و انرژی (ISI) منتشر میشد و شاخص استناد پژوهشی او نشان از تأثیرگذاری عمیق یافتههایش بر جامعه علمی منطقه داشت. او در سال ۱۴۰۱، با رأی هیات امنا و تأیید وزارت علوم، به ریاست دانشکده مهندسی هستهای دانشگاه شهید بهشتی منصوب شد و در این جایگاه، با بازتعریف مأموریتهای پژوهشی دانشکده، آن را به یکی از قطبهای اصلی تولید فناوری هستهای در کشور تبدیل کرد. دریافت نشان درجه یک علمی از ریاستجمهوری و عنوان استاد نمونه کشوری، تأییدیهای رسمی بر این سلسله مراتب سختکوشانه بود.
زندگی خانوادگی و همراهی همسر
در کنار این مسیر پرفرازونشیب علمی، زندگی شخصی او نیز با همکاری و همراهی همسرش، دکتر مریم حجاری دوآبسری، دندانپزشک متبحر و بانویی اهل گیلان، معنا مییافت. مریم نه تنها شریک زندگی، که همراهی آگاه و پشتیبانی استوار در مسیر پرچالش مسئولیتهای ملی بود. او میدانست که زندگی با مردی که در خط مقدم استقلال علمی کشور ایستاده، نیازمند صبر، ایمان و فداکاری است. زمانی که خبر شهادت این زوج منتشر شد، همکاران و شاگردان دکتر مینوچهر، نه فقط از دست دادن یک استاد بزرگ، که از فقدان یک الگوی خانوادگی از ایثار و تعهد سوگواری کردند. آنها میگفتند: «دکتر مینوچهر در خانه نیزهمانند دانشگاه متواضع و دلسوز بود. مریم خانم نیز همیشه با لبخندی آرام، پناهگاه امن خانوادهاش بود و هرگز از بار مسئولیتهای همسرش شکایتی نکرد.»
شیوه تدریس و تعامل با دانشجویان
در فضای دانشگاهی، نام مینوچهر همواره با واژههای «دسترسیپذیر» و «مربیگری» گره خورده بود. او معتقد بود مهندسی هستهای، دانشی نیست که تنها با فرمول و کتاب منتقل شود؛ بلکه نیازمند لمس عملیات، درک خطاها و پذیرش مسئولیتهای سنگین ایمنی است. از این رو، ساعات حضورش در آزمایشگاههای دانشگاه و کارگاههای شبیهسازی، گاه از کلاسهای درس او فراتر میرفت. دانشجویانش او را مدیری میدانستند که پیش از آنکه عنوان «رئیس دانشکده» را یدک بکشد، خود را «همراه پژوهشی» آنها میپنداشت.
شاگردان سابق او امروز از روزهایی میگویند که مینوچهر تا نیمههای شب، دادههای شبیهسازی یک پروژه پایاننامه را بازبینی میکرد یا با حوصله، پیچیدگیهای محاسبات نوترونی را برای دانشجویان مقطع کارشناسی سادهسازی میکرد. او هیچگاه مرز سفت و سختی میان استاد و دانشجو نمیکشید؛ بلکه فضایی ایجاد میکرد که در آن پرسشگری، نقد علمی و حتی اشتباه کردن به عنوان بخشی از فرآیند یادگیری پذیرفته شود. این سبک تعامل، باعث شد بسیاری از فارغالتحصیلان دانشکده هستهای، پس از ورود به صنعت یا مراکز پژوهشی، همان الگوی مدیریتی و اخلاق علمی را در کار خود تکرار کنند.
دیدگاههای راهبردی درباره علم و امنیت ملی
دکتر مینوچهر همواره تلاش میکرد تا مباحث تخصصی هستهای را از انزوای آکادمیک خارج کرده و آن را در بستر گفتمان توسعه ملی تبیین کند. او در نشستهای عمومی، مصاحبههای مطبوعاتی و حتی کلاسهای درس، بر این نکته تأکید داشت که پیشرفت فناوری هستهای، تنها یک دستاورد علمی نیست، بلکه پیششرطی برای حفظ تمامیت اقتصادی و سیاسی کشور است. این نگاه، ریشه در درک عمیق او از تاریخ معاصر و تحولات ژئوپلیتیک منطقه داشت. او میکوشید تا به دانشجویان و افکار عمومی نشان دهد که دانش، وقتی در خدمت استقلال کشور قرار میگیرد، از یک موضوع صرفاً فنی فراتر رفته و به یک ضرورت راهبردی تبدیل میشود.
در یکی از گفتوگوهای ماندگار خود که درخرداد ۱۳۹۱ منتشر شد، او با زبانی صریح و تحلیلی، پیوند ناگسستنی میان دانش، توان دفاعی و اقتدار ملی را تشریح کرد. مینوچهر با استناد به تجربه تاریخی ملتهای در حال توسعه گفت: «علم هستهای، ارتباط مستقیم با قدرت اقتصادی و سیاسی یک کشور دارد. این را بدانید که هیچ کشوری نمیتواند بدون حمایت نظامی و تسلیحاتی، اقتصاد محکم و با پشتوانهای داشته باشد. [..]ما نمیتوانیم کارخانه پتروشیمی تأسیس کنیم، صنعت ذوب آهن را تقویت کنیم و کارخانههای عظیم بنا کنیم بدون این که حمایت نظامی داشته باشیم. همه این تشکیلات، به یک موشک بسته است. همه این تأسیسات با یک حمله نظامی از سوی دشمن از بین میرود؛ مگر این که از نظر نظامی، مورد حمایت قرار گیرد.»
او در ادامه این استدلال میافزاید: مسئله بعدی قدرت سیاسی است. هر کشوری به اندازه قدرتی که دارد میتواند حرف بزند و این قدرت با توان هستهای آن کشور ارتباط مستقیم دارد.
این اظهارنظر، نه یک بیانیه سیاسی زودگذر، بلکه چکیدهای از جهانبینی علمی او بود؛ جهانی که در آن، فرمولهای فیزیک هستهای با معادلات دفاع ملی و توسعه پایدار درهم میتنیدند.
میراث علمی و تداوم راه
شهادت دکتر عبدالحمید مینوچهر و شماری چند از دانشمندان هستهای ایران در بامداد ۲۳ خرداد ۱۴۰۴، مسیر را برای بازتعریف نقش دانشمند در شرایط بحران روشنتر ساخت. وی و یاران شهیدش نشان دادند تعهد علمی، زمانی به بلوغ میرسد که با مسئولیتپذیری اجتماعی و ایستادگی در برابر فشارهای خارجی پیوند بخورد. امروز راه این بزرگمردان عرصه علم و دانش توسط همان دانشجویانی ادامه مییابد که روزی زیر نظر آنها نخستین گامهای تخصصی خود را برداشته بودند.
عبدالحمید مینوچهر در تاریخ علم ایران، نامی است که با دقت محاسباتی، صبر آموزشی و ایثار بیادعا گره خورده است. راه او و سایر دانشمندان شهید، در ذهن جوانانی ادامه مییابد که باور دارند پیشرفت، حق مسلم ملتی است که برای آن هزینه داده است.
انتهای پیام/