به گزارش خبرنگار سرویس فرهنگی و اجتماعی خبرگزاری رسا، سیزدهمین نشست از سلسلهنشستهای «تبیین شاخصهای قدرت نرم تمدنی جمهوری اسلامی ایران در دوران رهبری سوم» با موضوع «ارزیابی و پایان سیاستها» روز پنجشنبه در خبرگزاری رسا برگزار شد.
در این نشست، دکتر عبدالرسول علمالهدی استاد دانشگاه و پژوهشگر حوزه فرهنگ در ارائهای با عنوان «چالشهای سیاستگذاری فرهنگی در ایران؛ مطالعه موردی حجاب» به بررسی برخی آسیبها و چالشهای موجود در حوزه سیاستگذاری فرهنگی کشور پرداخت.
وی یکی از مهمترین چالشها را نوع مواجهه با پدیدههای اجتماعی دانست و اظهار داشت: در بسیاری از موارد، مسائل اجتماعی صرفاً از منظر تاریخی مورد بررسی قرار میگیرند، در حالی که فهم صحیح آنها مستلزم درک شرایط و اقتضائات زمان حاضر است.
علمالهدی با اشاره به مسئله کشف حجاب افزود: این پرسش باید مورد توجه قرار گیرد که آیا کشف حجاب صرفاً پدیدهای متعلق به عصر حاضر شرایط کنونی نیز با معانی، کارکردها و زمینههای جدیدی تداوم یافته است یا متعلق به دوران پهلوی و گذشته تاریخی کشور است.
وی همچنین بر ضرورت توجه به تقابل لایههای فرهنگی در جامعه تأکید کرد و گفت: در صورت غفلت از این مسئله، برخی تحولات اجتماعی بهدرستی فهم نخواهد شد. به عنوان نمونه، در جامعه شاهد گسترش برخی رفتارهای تجملگرایانه هستیم، اما در عین حال ارزشهایی همچون زهد، قناعت و سادهزیستی همچنان برای بخش عمدهای از مردم دارای مقبولیت و اعتبار است. از این رو باید به ابعاد تمدنی این تقابل فرهنگی توجه داشت.
این پژوهشگر حوزه فرهنگ با اشاره به تداوم حجاب در جامعه ایرانی خاطرنشان کرد: حجاب صرفاً یک سنت تاریخی نیست، بلکه از مرحله سنتی عبور کرده و در جامعه امروز معانی جدیدی یافته است؛ مسئلهای که در تحلیل وضعیت کنونی حجاب باید مورد توجه قرار گیرد.
وی در بخش دیگری از سخنان خود به تحولات عرصه رسانه پرداخت و اظهار داشت: نگاه ابزارگرایانه به رسانه دیگر پاسخگوی شرایط امروز نیست. گسترش شبکههای تعاملی موجب شده است که انسان معاصر در یک زیستبوم رسانهای زندگی کند و با توسعه فناوریهای نوین و شکلگیری فضاهایی همچون متاورس، این وضعیت ابعاد گستردهتری خواهد یافت.
علمالهدی تأکید کرد: سیاستگذاری فرهنگی صرفاً با تمرکز بر کنترل یا تنظیم رفتارها به نتیجه مطلوب نخواهد رسید، بلکه انتقال معنا و مدیریت افکار عمومی باید در کانون توجه سیاستگذاران قرار گیرد.
وی در تبیین این موضوع به نمونه جنگ رمضان اشاره کرد و گفت: در این جنگ، طرف مقابل بسیاری از آسیبها و خسارتهای خود را به طور کامل سانسور میکند، اما در عین حال روایت و تصویری را که مطلوب خود میداند در افکار عمومی بازنمایی میکند؛ موضوعی که نشاندهنده اهمیت مدیریت معنا و روایت در فضای رسانهای امروز است.
این استاد دانشگاه، بیتوجهی به سیاستها و برنامههای تقابلی جریانهای اثرگذار بر جامعه ایران را از دیگر چالشهای حوزه سیاستگذاری فرهنگی برشمرد و افزود: هماهنگی میان گفتمان سیاسی، گفتمان نخبگانی و گفتمان عمومی ضرورتی اساسی است و یکی از مهمترین چالشهای موجود در حوزه حجاب نیز به همین مسئله بازمیگردد.
وی همچنین نقش نهادهای علمی، رسانهای و هنری را در شکلدهی به جریانهای فکری جامعه مورد توجه قرار داد و تصریح کرد: این نهادها در تبیین مسائل جامعه، روایت تاریخ، ترسیم آینده و ارائه راهکارها نقش مؤثری دارند و میتوانند بر فرآیندهای تصمیمگیری فرهنگی کشور اثرگذار باشند.
علمالهدی در ادامه به غلبه مسائل اقتصادی، معیشتی و امنیتی بر سیاستگذاری فرهنگی اشاره کرد و گفت: در مقاطع مختلف، برخی موضوعات سیاسی و اقتصادی بر تمامی عرصههای سیاستگذاری کشور سایه افکندهاند؛ به گونهای که حتی پروندههایی نظیر برجام نیز بر جهتگیری بسیاری از سیاستهای عمومی تأثیرگذار بوده است.
وی از غلبه نگاه کارشناسان سیاسی، اقتصادی و امنیتی بر حوزه فرهنگ به عنوان یکی دیگر از چالشهای موجود یاد کرد و افزود: در بسیاری از موارد، سهم کارشناسان فرهنگی در فرآیندهای تصمیمسازی و تصمیمگیری کمتر از سایر حوزهها است و این مسئله میتواند به تضعیف نگاه فرهنگی در سیاستگذاریهای کلان منجر شود.
این پژوهشگر حوزه فرهنگ در پایان، دور شدن رویکردهای انقلابی و تحولخواه از ساختارهای رسمی کشور و کاهش حضور این رویکردها در جایگاههای کارشناسی و میزهای تصمیمگیری را از دیگر چالشهای مهم سیاستگذاری فرهنگی دانست و بر ضرورت بازسازی این ظرفیتها در ساختارهای تصمیمساز تأکید کرد.