به گزارش راهبرد معاصر، داروهای ضدافسردگی سالهاست که یکی از رایجترین روشهای درمان افسردگی در سراسر جهان محسوب میشوند، اما استفاده طولانیمدت از این داروها ممکن است آنگونه که تصور میشد مؤثر نباشد و حتی خطرات قابل توجهی برای سلامت بیماران به همراه داشته باشد.پژوهشگران در یک مطالعه جدید نسبت به مصرف طولانیمدت داروهای ضدافسردگی هشدار دادهاند و خواستار بازنگری منظم درمان بیماران توسط پزشکان شدهاند. بر اساس یافتههای این تحقیق، مزایای استفاده مداوم از این داروها ممکن است کمتر از آن چیزی باشد که تاکنون تصور میشد، در حالی که خطر بروز عوارض جانبی و مشکلات ناشی از قطع مصرف آنها میتواند قابل توجه باشد.
افسردگی یکی از شایعترین اختلالات روانی در جهان به شمار میرود و برآوردها نشان میدهد بیش از ۳۳۰ میلیون نفر در سراسر دنیا با این بیماری دستوپنجه نرم میکنند. بخش بزرگی از این افراد برای مدیریت علائم خود به طور روزانه از داروهای ضدافسردگی استفاده میکنند. آمارها همچنین نشان میدهد زنان تقریباً دو برابر بیشتر از مردان این داروها را مصرف میکنند.
تردید درباره نظریه کمبود سروتونین
برای سالها این تصور رایج وجود داشت که افسردگی عمدتاً نتیجه کمبود سروتونین، یکی از انتقالدهندههای عصبی مغز، است و داروهای ضدافسردگی از طریق جبران این کمبود عمل میکنند. با این حال، مجموعهای از مطالعات جدید نشان دادهاند شواهد علمی کافی برای تأیید این توضیح ساده وجود ندارد و سازوکار واقعی تأثیر این داروها پیچیدهتر از آن چیزی است که پیشتر تصور میشد.
پژوهشگران همچنین هشدار میدهند مصرف طولانیمدت داروهای ضدافسردگی میتواند باعث بروز علائم ترک شدیدتری در هنگام قطع دارو شود؛ موضوعی که در برخی موارد ممکن است با بازگشت افسردگی اشتباه گرفته شود.
آیا مزایای بلندمدت این داروها بیش از حد برآورد شده است؟
مارک هوروویتز، روانپزشک دانشگاه آدلاید و نویسنده اصلی این مطالعه که در یک نشریه تخصصی پزشکی در استرالیا منتشر شده است، معتقد است بخش عمده شواهدی که از مصرف بلندمدت داروهای ضدافسردگی حمایت میکنند، بر پایه مطالعاتی است که دارای محدودیتهای مهمی هستند.
او توضیح میدهد در بسیاری از این تحقیقات، بیمارانی که مصرف دارو را ادامه دادهاند با افرادی مقایسه شدهاند که داروی خود را بهصورت ناگهانی یا در مدت کوتاهی قطع کردهاند. از نگاه پژوهشگران، چنین روشی میتواند نتایج را دچار خطا کند؛ زیرا علائم ناشی از ترک دارو ممکن است به اشتباه به عنوان بازگشت افسردگی تفسیر شود.
هوروویتز میگوید بسیاری از مواردی که در این مطالعات به عنوان «عود بیماری» ثبت شدهاند، احتمالاً در واقع پیامدهای قطع دارو بودهاند، نه بازگشت واقعی افسردگی.
اثربخشی محدود در مقایسه با دارونما
پژوهشگران یادآور میشوند حتی در مطالعات کوتاهمدت نیز تفاوت عملکرد داروهای ضدافسردگی با دارونماها در بسیاری از موارد نسبتاً محدود بوده است. به عبارت دیگر، اگرچه این داروها میتوانند برای برخی بیماران مفید باشند، اما میزان بهبود حاصل از آنها در همه افراد چشمگیر نیست.
به گفته محققان، این موضوع ضرورت ارزیابی دقیقتر مزایا و معایب درمانهای دارویی را بیش از پیش آشکار میکند؛ بهویژه زمانی که مصرف دارو برای سالهای طولانی ادامه پیدا میکند.
عوارض احتمالی مصرف طولانیمدت
این مطالعه به مجموعهای از خطرات و عوارض احتمالی مصرف بلندمدت داروهای ضدافسردگی اشاره میکند. از جمله این موارد میتوان به اختلال عملکرد جنسی، کاهش یا بیحسی عاطفی، مشکلات شناختی و تمرکزی و همچنین افزایش وزن اشاره کرد.
برخی بیماران گزارش میکنند در طول مصرف طولانیمدت این داروها، احساسات آنها کمرنگتر شده و توانایی تجربه هیجانات مثبت یا منفی با شدت گذشته را ندارند. همچنین مشکلات مربوط به حافظه، تمرکز و پردازش اطلاعات از دیگر مواردی است که در برخی مطالعات مورد توجه قرار گرفته است.
ترک دارو میتواند ماهها یا حتی سالها طول بکشد
یکی از مهمترین نگرانیهای مطرحشده در این پژوهش، علائم ترک ناشی از قطع مصرف داروهای ضدافسردگی است. به گفته دانشمندان، افرادی که برای مدت طولانی از این داروها استفاده کردهاند ممکن است پس از قطع مصرف با علائمی شدید و طولانیمدت مواجه شوند.
اضطراب، افت خلق، بیخوابی، تحریکپذیری و احساس ناخوشی از جمله نشانههایی هستند که هم در زمان ترک دارو و هم در هنگام بازگشت افسردگی مشاهده میشوند. همین شباهت باعث میشود تشخیص علت واقعی علائم دشوار شود.
هوروویتز تأکید میکند اگر پژوهشها میان علائم ترک و عود بیماری تمایز قائل نشوند، احتمال دارد نتایج آنها به اشتباه نشان دهد که بیمار دچار بازگشت افسردگی شده است.
درخواست برای بازنگری در دستورالعملهای درمانی
پژوهشگران معتقدند دستورالعملهای بالینی فعلی باید با توجه به شواهد جدید بهروزرسانی شوند. آنها میگویند در حال حاضر مطالعات باکیفیت و قانعکنندهای که اثربخشی مصرف طولانیمدت داروهای ضدافسردگی را به طور قطعی اثبات کنند، محدود هستند.
هوروویتز هشدار میدهد هرچه مدت مصرف این داروها طولانیتر شود، احتمال بروز علائم ترک نیز افزایش مییابد. به همین دلیل، در مواردی که امکانپذیر باشد، نباید مصرف دارو بیش از حد لازم ادامه پیدا کند.
در همین راستا، کاترین والیس، یکی دیگر از نویسندگان این مطالعه از دانشکده پزشکی دانشگاه کوئینزلند، تأکید میکند امروزه توجه بیشتری به آگاهسازی بیماران درباره مزایا و خطرات مصرف داروهای ضدافسردگی معطوف شده است. او میگوید بیماران باید بتوانند با اطلاعات کامل درباره ادامه یا توقف درمان تصمیم بگیرند و در صورت نیاز، قطع مصرف دارو تحت نظر پزشک و بهصورت تدریجی انجام شود.
با این حال، متخصصان تأکید میکنند که بیماران نباید بدون مشورت پزشک مصرف داروهای ضدافسردگی را قطع کنند، زیرا کاهش تدریجی دوز دارو و نظارت تخصصی میتواند خطر بروز عوارض و علائم ترک را به میزان قابل توجهی کاهش دهد./فرارو
∎