به گزارش خبرگزاری بینالمللی اهلبیت(ع) ـ ابنا ـ پس از بازگشت طالبان به قدرت در افغانستان در سال ۲۰۲۱ میلادی، وضعیت مدارس خصوصی دستخوش تغییرات گستردهای شد. این مدارس اکنون میان دو گزینه دشوار تعطیلی یا کاهش شهریهها قرار گرفتهاند. در هر دو حالت، معلمان بیشترین آسیب را متحمل شدهاند.
براساس گزارش روزنامه «العربی الجدید»، تنها دو دهه پیش، مدارس خصوصی در افغانستان وجود نداشت و مدارس دولتی بهتنهایی مسئولیت آموزش را بر عهده داشتند و خانوادهها نیز هیچ هزینهای بابت تحصیل فرزندان خود پرداخت نمیکردند. اما از سال ۲۰۰۱ میلادی و با بازگشت پناهجویان افغانستانی از پاکستان و ایران، مدارس خصوصی بهتدریج گسترش یافتند. این مدارس در مقایسه با مدارس دولتی آموزش باکیفیتتری ارائه میدادند و در مقابل، خانوادهها موظف به پرداخت شهریه ماهانه یا سالانه بودند که میزان آن از مدرسهای به مدرسه دیگر و از منطقهای به منطقه دیگر متفاوت بود.
پیش از سقوط حکومت اشرف غنی و بازگشت طالبان به قدرت در تابستان ۲۰۲۱، شرایط اقتصادی و معیشتی در افغانستان به مراتب بهتر بود. مدارس خصوصی علاوه بر تأمین هزینههای خود، سودآوری نیز داشتند. اما پس از تحولات سیاسی، شرایط بهطور کامل تغییر کرد و معلمان این مدارس با مشکل تأخیر در پرداخت حقوق یا بینظمی در دریافت دستمزدها مواجه شدند.
بسیاری از آنان ناچارند هفتهها و حتی ماهها برای دریافت حقوق خود انتظار بکشند. وضعیتی که تأثیر مستقیمی بر توانایی آنان برای تأمین نیازهای اولیه خانوادههایشان در شرایط دشوار اقتصادی افغانستان گذاشته است.
حقوق اندک در برابر ساعات طولانی کار
مشکلات معلمان مدارس خصوصی افغانستان تنها به تأخیر در پرداخت حقوق محدود نمیشود، بلکه پایین بودن سطح دستمزدها نیز از دیگر چالشهای جدی آنان است.
معلمان میگویند روزانه ساعتهای طولانی به تدریس، آمادهسازی درسها، تصحیح تکالیف و آزمونها و پیگیری امور دانشآموزان مشغول هستند، اما درآمدشان حتی پاسخگوی هزینههای روزافزون زندگی نیست.
«شیرزاد محمد» معلم یکی از مدارس خصوصی کابل، در گفتوگو با روزنامه «العربی الجدید» میگوید: بسیاری از معلمان با وجود همه مشکلات، تنها به دلیل احساس مسئولیت در قبال دانشآموزان به کار خود ادامه میدهند. برخی نیز پس از پایان ساعات مدرسه به دنبال شغل دوم میروند تا بتوانند درآمدی برای تأمین هزینههای خانواده خود به دست آورند.
او ادامه میدهد: از صبح زود تا بعدازظهر بدون وقفه کار میکنم و بهشدت خسته میشوم. وقتی به خانه برمیگردم، گاهی چیزی برای خوردن پیدا نمیشود. بسیاری از روزها بدون خوردن صبحانه مناسب به مدرسه میآیم. مدرسه از ما انتظار کار دارد و این حق آنهاست، اما ما نیز حق داریم حقوق خود را در موعد مقرر دریافت کنیم.
زندگی زیر بار بدهی و فشارهای روانی
شیرزاد محمد میگوید که فشارهای اقتصادی و تأخیرهای مکرر در پرداخت حقوق، سلامت روان او را نیز تحت تأثیر قرار داده است.
وی میافزاید: به دلیل این شرایط دچار مشکلات روحی و روانی شدهام. تلاش کردم در بازار کار دیگری پیدا کنم، اما وضعیت جسمی و روحیام اجازه نداد.
او با شرح بخشی از مشکلات روزمره زندگی خود میگوید: گاهی تا صبح خوابم نمیبرد. دو هفته پیش همسرم بیمار شد و نیاز داشت به بیمارستان منتقل شود، اما حتی پول کرایه تاکسی نداشتم. مجبور شدم از همسایهام کمک بخواهم تا او را به بیمارستان برسانیم.
این معلم افغان ادامه میدهد: گاهی به خانه برمیگردم و حتی آرد برای تهیه نان نداریم. در چنین شرایطی از بستگان یا صاحب مغازه محله میخواهم مواد غذایی مورد نیاز را نسیه در اختیارم بگذارند تا آخر ماه پرداخت کنم. اما وقتی حقوق در پایان ماه هم پرداخت نمیشود، زیر فشار بدهی و ناتوانی در بازپرداخت آن قرار میگیرم.
مدیران مدارس نیز در تنگنای مالی
مشکلات اقتصادی تنها گریبان معلمان مدارس خصوصی افغانستان را نگرفته، بلکه مدیران و مالکان این مدارس نیز با بحرانهای جدی روبهرو هستند.
«محمدالله محمدی» مدیر یک مدرسه خصوصی در شهر «جلالآباد» میگوید: اوضاع واقعاً فاجعهبار است. ما مشکلات معلمان را بهخوبی درک میکنیم، اما راهحلی در اختیار نداریم.
او توضیح میدهد: اولین کاری که انجام میدهم پرداخت اجاره ساختمان مدرسه و قبوض خدماتی است. هرچه باقی بماند میان معلمان توزیع میکنم. گاهی چیزی برای خودم نمیماند و در برخی ماهها حتی نمیتوانم حقوق معلمان را پرداخت کنم.
محمدی با اشاره به مشکلات شخصی خود میگوید: من شرایط معلمان را میفهمم، اما وضعیت خودم هم بهتر از آنها نیست. خانواده من نیز مانند خانواده همه معلمان با مشکلات اقتصادی دستوپنجه نرم میکند. هر روز حرفها و گلایههای معلمان و کارکنان را میشنوم و وقتی وضعیت دشوار آنها را میبینم ناراحت میشوم. فرزندان آنها همانند فرزندان من هستند، اما واقعاً کاری از دستم برنمیآید.
او میافزاید: گاهی به بستن مدرسه فکر میکنم، اما وقتی به سرنوشت دانشآموزان میاندیشم، از این تصمیم منصرف میشوم. امیدوارم شرایط بهتر شود. به معلمان گفتهام هر درآمدی که به دست آید، میان همه تقسیم خواهیم کرد.
محمدی که عضو اتحادیه مدارس خصوصی افغانستان نیز هست، تأکید میکند: تقریباً همه مدارس خصوصی کشور با همین مشکلات روبهرو هستند و هیچ نهاد یا سازمانی از آنها حمایت نمیکند.
بیش از یک و نیم میلیون دانشآموز در مدارس خصوصی
براساس آمارها، بیش از سه هزار و ۶۵۰ مدرسه خصوصی در افغانستان فعالیت میکنند که حدود یکهزار و ۳۵۰ مورد از آنها در شهر کابل قرار دارند.
تنها در سال ۲۰۲۴ حدود ۶۰۰ مدرسه خصوصی جدید در افغانستان بهویژه در مناطق روستایی که پیشتر از چنین امکاناتی محروم بودند، افتتاح شده است.
در حال حاضر بیش از یک میلیون و ۵۰۰ هزار دانشآموز در مدارس خصوصی افغانستان تحصیل میکنند که از این تعداد حدود ۳۰۰ هزار نفر دختر هستند. دخترانی که مطابق تصمیمات حکومت طالبان تنها تا پایان کلاس ششم اجازه ادامه تحصیل دارند.
گزارشهای محلی نشان میدهد کیفیت آموزشی مدارس خصوصی افغانستان نسبت به مدارس دولتی این کشور در سطح بالاتری قرار دارد و این مدارس توانستهاند خود را با شرایط دشوار کنونی سازگار کنند.
دانشآموزان این مدارس معمولاً در آزمونهای ورودی دانشگاههای افغانستان نتایج بهتری کسب میکنند و در بسیاری موارد عملکردی موفقتر از دانشآموزان مدارس دولتی دارند.
هشدار کارشناسان درباره آینده آموزش خصوصی افغانستان
کارشناسان آموزشی معتقدند مدارس خصوصی در افغانستان تا حد زیادی ضعف زیرساختهای آموزشی دولتی را جبران کردهاند، اما هشدار میدهند که ادامه این روند به حفظ معلمان و جلوگیری از مهاجرت آنان وابسته است.
به گفته آنان، اگر حمایت مالی پایدار از مدارس خصوصی افغانستان و کارکنان آموزشی این کشور فراهم نشود، افزایش فشارهای اقتصادی بر خانوادههای افغانستانی و کاهش توان پرداخت شهریه میتواند آینده این بخش مهم آموزشی را با تهدیدهای جدی مواجه کند.
..............................
پایان پیام/ ۲۶۸