طبق اعلام فیفا، ۱.۵ میلیارد بیننده مسابقهی پایانی جام جهانی قطر را در سال ۲۰۲۲ تماشا کردند. عدد حیرتانگیزی است و نشاندهندهی شور و شوق هواداران فوتبالی است. ولی جام جهانی امسال، انگار شور و شوق سالهای پیش را ندارد. حواشی جام جهانی ۲۰۲۶، بیشتر از اینکه دربارهی فوتبال باشد، دربارهی سیاست است.
این جام جهانی قرار بود جشن جهانی فوتبال در آمریکای شمالی باشد و برای اولین بار در تاریخ، در سه کشور مختلف برگزار میشود که کل یک قاره را متحد کند، با این هدف که جام جهانی را به رویدادی فراگیرتر تبدیل کنند.
اما در واقعیت ماجرا کاملا متفاوت پیش رفت. این موضوع هم یک دلیل مشخص دارد و آن هم ترامپ است. در واقع، ترامپ این جام جهانی را به سیاسیترین جام جهانی تاریخ تبدیل کرده است. معلوم هم نیست که پس از شروع مسابقات، شرایط چگونه پیش رود.
در ادامه به تعدادی از مهمترین چالشهای سیاسی جام جهانی فوتبال ۲۰۲۶ اشاره میکنیم.
ویزای بازیکنان، قربانی بازیهای سیاسی
ماههاست که پیرامون اینکه آمریکا برای حضور در جام جهانی به چه کسانی ویزا میدهد یا نه، بحث میشود. حدس زده میشد که هواداران فوتبالی، قربانی اصلی این بازی باشند. اما در اتفاقی عجیب، حتی پای بازیکنان، داوران و کادر فنی هم به این ماجرا کشیده شد. مثلا از ورود داور سومالیایی، عمر عبدالقادر آرتان، به ایالات متحده جلوگیری شد.
آرتان در سال ۲۰۲۵ به عنوان داور برتر مرد آفریقا انتخاب شد و توسط کنفدراسیون فوتبال آفریقا برای شرکت در جام جهانی امسال انتخاب شد. اما اکنون، همانطور که فیفا تأیید کرده است، او قادر به انجام این کار نخواهد بود. دولت ایالات متحده «نگرانیهای مربوط به بررسی سوابق» را دلیل این امر عنوان کرد. سومالی یکی از ۳۹ کشوری است که طبق سیاستهای ترامپ، سفر شهروندان آن به آمریکا به شدت محدود شده است.
با اینحال بر خلاف قاعدهی دوری سیاست از ورزش، فیفا نیز عکسالعمل خاصی به این موضوع و موضوعات مشابه نشان نداده است. طبق گزارش CNN، واکنش سخنگوی فیفا دربارهی این موضوع، این است: «تعیین اینکه چه کسی ویزا دریافت میکند و چه کسی «در کشورش پذیرفته میشود»، بر عهده دولت میزبان است.»
خبر ممنوعیت آرتان پس از آن منتشر شد که کشورهای دیگر، به ویژه ایران، نیز در ورود به ایالات متحده با مشکلاتی مواجه شدهاند. مشکلاتی که هنوز هم به صورت کامل برطرف نشدهاند.
یا اینکه مقامات آمریکایی پس از گذشت حدود ۱۰ ساعت در ایستهای بازرسی فرودگاه شیکاگو، از ورود طلا صلاح، عکاس رسمی تیم ملی عراق، جلوگیری کردند. گمرک و حفاظت مرزی تأیید کردند که صلاح پس از قرار گرفتن در معرض بازرسیهای اضافی، اجازهی ورود به کشور را پیدا نکرده است. هیچ دلیل دیگری برای این موضوع ارائه نشده است.
هواداران نیز از این ماجرا درامان نماندهاند. برای هواداران ایرانی که ویزا صادر نشده است. و البته بر طبق گزارش CNN، اطلاعاتی مبنی بر اینکه مجوزهای سفر چندین هوادار اسکاتلند در آخرین لحظه لغو شده و هزاران دلار هزینهشده برای هتل و پرواز آنها هدر رفته است، گزارش شده است.
افراد زیادی به این سیاستها اعتراض نشان دادهاند. مثلا، ایان رایت، بازیکن سابق آرسنال و مهاجم پیشین تیم ملی انگلیس، این مسابقات را «جام جهانی هرج و مرج یا World Cup of Chaos» نامیده است.
برخوردهای نامناسب با بازیکنان سایر کشورها
بازیکنان کشورهای آسیایی و آفریقایی، از پس چالش ویزا که بربیایند، تازه وارد مرحلهی جدیدتری از این بازی یعنی برخورد نامناسب میشوند.
ایمن حسین، چهرهی نمادین تیم ملی عراق و مهاجمی که در کمک به صعود این تیم به جام جهانی نقش مهمی داشت، در فرودگاه شیکاگو بازداشت و حدود هفت ساعت مورد بازجویی قرار گرفت. این ماجرا واکنشهای شدیدی را در عراق برانگیخته است. خود ایمن حسین نیز علناً ابراز ناامیدی کرده است. او پرسیده است که چرا ایالات متحده میزبان جام جهانی شده است، اگر نگرش آن نسبت به بسیاری از اتباع خارجی، بسیار خصمانه است.
ازبکستان، در اولین حضور تاریخی خود در فینال جام جهانی تحت رهبری فابیو کاناوارو، نیز بلافاصله خود را در فضای کنترلهای سختگیرانه یافت. حتی قبل از ورود به زمین در ۸ ژوئن برای بازی دوستانه مقابل هلند در نیویورک، هیئت اعزامی تحت یک پروتکل امنیتی طولانی و دقیق در ورودی ورزشگاه ایکان قرار گرفت. بازیکنان و کادر از اتوبوس پیاده شدند و برای بازرسیهای انفرادی، از جمله فلزیاب، بازرسیهای شخصی و بازرسی چمدانها که به واحدهای سگهای مبارزه با مواد مخدر نیز سپرده شده بود، به صف شدند.
سرنوشت مشابهی نیز برای سنگال که برای مرحلهی آمادهسازی مسابقات به ایالات متحده رسیده بود، رخ داد. بلافاصله پس از فرود، بازیکنان در خود باند فرودگاه یا در فرودگاه تحت بازرسیهای کامل قرار گرفتند، با رویههایی که شامل بازرسیهای انفرادی و بازرسی چمدانها بود. در برخی موارد، حتی از بازیکنان خواسته شد قبل از اینکه چراغ سبز ورود به آنها داده شود، کفشهای خود را برای غربالگری بیشتر درآورند.
فشارهای اعمالشده بر تیم ملی ایران
یکی از تیمهایی که با بیشترین چالش در جام جهانی مواجه شده است، تیم ملی ایران است. صدور ویزای تیم ملی ایران مدتهاست که مورد بحث قرار گرفته است. در نهایت پس از اعتراضهای متعدد و بحثهای فراوان، آمریکا اعلام کرد اعضای تیم فقط در روز هر مسابقه اجازه ورود به ایالات متحده را خواهند داشت و موظفند بلافاصله پس از سوت پایان، این کشور را ترک کنند.
این شرط برای شرکت در مسابقات، فدراسیون ایران را مجبور کرد تا اردوی تمرینی خود را به جای محل اولیه برنامهریزی شده در توسانِ آریزونا، به تیخوانای مکزیک منتقل کند. در این صورت، تیم ملی فقط میتواند برای انجام مسابقات گروهی از مرز عبور کند و بلافاصله پس از پایان بازیها به خاک مکزیک بازگردد.
البته به تازگی این شرط کمی آسانتر شده است. بازیکنان تیم ملی ایران مجاز خواهند بود یک روز قبل از هر بازی وارد خاک آمریکا شوند و در هتلهای تعیینشده اقامت کنند. ولی هنوز هم برای همهی اعضای کادر فنی، ویزا صادر نشده است.
فشارهایی که نه به خاطر فوتبال بلکه به خاطر سیاستهای زورگویانه ترامپ اعمال میشود.
رابطهی پیچیده فیفا و آمریکا
این توقع وجود داشت که فیفا نسبت به این سیاستهای آمریکا اعتراض کند. اما خوب، فیفا نه تنها با این اقدامات مخالفت نکرده است، بلکه حتی به نوعی از آنها حمایت کرده است.
فیفا اکنون با قاطعیت اصرار دارد که «در فرآیندهای مهاجرتی کشور میزبان دخالتی ندارد». با اینحال این موضع با موضعگیری اندونزی در مورد عدم پذیرش تیم اسرائیل برای جام جهانی زیر ۲۰ سال در سال ۲۰۲۳ کاملاً متفاوت است. فیفا در واکنش به این اقدام، به سرعت میزبانی را از اندونزی سلب کرد.
همچنین شرط قراردادی میزبانی مسابقات جام جهانی، آزادی رفت و آمد شرکتکنندگان (به دور از سیاستهای بین کشورها) است. همانطور که خود اینفانتینو در سال ۲۰۱۷ گفت: «وقتی صحبت از مسابقات فیفا میشود، بدیهی است که هر تیمی، از جمله هواداران و مسئولان آن تیم، که به جام جهانی راه پیدا میکنند، باید به کشور مربوطه دسترسی داشته باشند، در غیر این صورت جام جهانی وجود نخواهد داشت.»
با اینحال اینفانتینو نشان داده است که در ارتباط با آمریکا استثنا نشان میدهد. از زمانی که اینفانتینو جایزهی صلح فیفا را به دونالد ترامپ داد، ایالات متحده در چهار کشور مختلف از جمله ایران، عملیاتهای نظامی انجام داده است. اما این موضوع باعث نشده است که اینفانتینو از حمایت کردن ترامپ، دست بردارد یا نسبت به سیاستهای او دربارهی برگزاری مسابقات اعتراض کند.
به نظر میرسد که این حمایت آشکار با اساسنامهی فیفا که تأکید میکند این نهاد «در امور سیاسی بیطرف» باقی میماند، در تضاد است. با این حال، اینفانتینو سال گذشته در جلسهای در ایرلند شمالی از دوستی خود با ترامپ دفاع کرد. خبرگزاری فرانسه به نقل از اینفانتینو نوشت: «من فکر میکنم برای موفقیت جام جهانی، داشتن رابطهای نزدیک با رئیس جمهور کاملاً حیاتی است.»
البته برای اینکه دربارهی میزان سیاسی بودن جام جهانی ۲۰۲۶ اظهار نظر قطعی داشته باشیم، باید تا پایان این مسابقات منتظر بمانیم. احتمالا در آیندهای نه چندان دور، چالشهای سیاسی عجیبتری را هم در این دوره از مسابقات خواهیم دید.