به گزارش خبرنگار خبرگزاری حوزه از مشهد، حجتالاسلام والمسلمین مهدی فرمانیان، عضو هیئت علمی و رئیس دانشکده مذاهب اسلامی دانشگاه ادیان و مذاهب قم، در نشست علمی «رویکرد جریانهای فکری جهان اسلام نسبت به جنگ تحمیلی سوم» که به همت پژوهشکده بینالمللی امام رضا(ع) و با حضور اساتید و پژوهشگران در جامعهالمصطفی العالمیه نمایندگی خراسان برگزار شد، با تحلیل مواضع جریانهای مختلف جهان اسلام در قبال جنگ تحمیلی سوم، بر ضرورت بازنگری در راهبردهای جمهوری اسلامی ایران در تعامل با جریانهای فکری و مذهبی جهان اسلام تأکید کرد.
وی با تبریک عید سعید غدیر خم و روز مباهله، اظهار داشت: حوادثی که از آغاز جنگ تحمیلی سوم و شهادت جمعی از فرماندهان و مسئولان جمهوری اسلامی ایران رخ داد، موجب شکلگیری مواضع متفاوتی از سوی جریانهای فکری جهان اسلام شد که بررسی آنها میتواند در تدوین راهبردهای آینده جمهوری اسلامی ایران مؤثر باشد.
تفکیک میان افکار عمومی مسلمانان و جریانهای فکری جهان اسلام
رئیس دانشکده مذاهب اسلامی دانشگاه ادیان و مذاهب قم با تأکید بر لزوم تفکیک میان مردم جهان اسلام و جریانهای فکری فعال در این کشورها گفت: بر اساس آمارها و نظرسنجیهای موجود، بیش از ۸۰ درصد مسلمانان جهان در این جنگ با جمهوری اسلامی ایران ابراز همدردی و همراهی کردند؛ حتی در کشورهایی که دولتهای آنها در کنار آمریکا قرار داشتند.
وی افزود: در برخی کشورهای شرق جهان اسلام از جمله پاکستان، هند و اندونزی، میزان حمایت مردمی از ایران به بیش از ۹۰ درصد رسید. همچنین در کشورهای شمال آفریقا نیز با وجود تبلیغات گسترده ضدایرانی و ضدشیعی، میزان حمایت مردمی از ایران در طول جنگ افزایش یافت و در برخی موارد به بیش از ۶۰ تا ۷۰ درصد رسید.
حجت الاسلام والمسلمین فرمانیان تصریح کرد: در مجموع میتوان گفت مردم جهان اسلام در کنار جمهوری اسلامی ایران قرار داشتند، اما بسیاری از جریانهای فکری و نخبگان دینی و سیاسی جهان اسلام برخلاف افکار عمومی عمل کردند.
وی در ادامه با تقسیمبندی جریانهای فکری جهان اسلام، نخست به جریان اسلام سنتی پرداخت و گفت: بخش عمده حوزههای علمیه سنتی جهان اسلام در این طیف قرار میگیرند و مواضع آنان عمدتاً متأثر از سیاستهای دولتهای متبوعشان بود.
عضو هیئت علمی دانشگاه ادیان و مذاهب قم خاطرنشان کرد: در کشورهایی که دولتها رویکرد مثبتی نسبت به جمهوری اسلامی ایران داشتند، علمای سنتی نیز از ایران حمایت کردند. نمونه آن را میتوان در روسیه، ترکیه و برخی کشورهای دیگر مشاهده کرد که مفتیان و علمای آنها مواضع مثبتی اتخاذ کردند.
وی ادامه داد: در مقابل، نهادهایی مانند الازهر مصر و مجلس حکماء المسلمین که تحت تأثیر سیاستهای برخی دولتهای عربی قرار دارند، نهتنها تجاوز آمریکا و رژیم صهیونیستی را محکوم نکردند، بلکه در برخی موارد اقدام جمهوری اسلامی ایران علیه پایگاههای نظامی آمریکا در منطقه را مورد انتقاد قرار دادند.
حجت الاسلام والمسلمین فرمانیان با اشاره به عملکرد جریانهای صوفی در این جنگ اظهار کرد: یکی از ناامیدیهای مهم این دوره، عملکرد جریانهای صوفی بود. با وجود تعاملات گستردهای که طی سالهای گذشته با این جریانها صورت گرفته بود، بسیاری از آنان یا سکوت کردند یا مواضعی منفی نسبت به جمهوری اسلامی ایران اتخاذ کردند.
وی افزود: حتی برخی شخصیتهای شناختهشده صوفی نهتنها حمله آمریکا و رژیم صهیونیستی به یک کشور اسلامی را محکوم نکردند، بلکه در مواردی مواضعی علیه ایران اتخاذ کردند که این مسئله قابل تأمل است.
رئیس دانشکده مذاهب اسلامی دانشگاه ادیان و مذاهب قم درباره جریان سلفی نیز گفت: تقریباً همه جریانهای سلفی در کشورهای مختلف از جمله عربستان، قطر، امارات، کویت، سوریه، لیبی، سودان و اندونزی مواضعی علیه جمهوری اسلامی ایران اتخاذ کردند.
وی افزود: البته معدودی از چهرههای منتسب به سلفیگری مواضعی متفاوت داشتند، اما در مجموع جریان سلفی از مخالفان اصلی جمهوری اسلامی ایران در این جنگ محسوب میشد.
حجت الاسلام والمسلمین فرمانیان با اشاره به مواضع اهل سنت عراق اظهار داشت: یکی از نقاط مثبت این جنگ، حمایت گسترده اهل سنت عراق از جمهوری اسلامی ایران بود. با وجود سابقه اختلافات و درگیریهای گذشته، بسیاری از شخصیتها و جریانهای اهل سنت عراق در این مقطع از ایران حمایت کردند.
وی ادامه داد: این مسئله نشان میدهد تحولات منطقهای و تهدیدات مشترک میتواند زمینه نزدیکی بیشتر میان جریانهای مختلف اسلامی را فراهم کند.
رئیس دانشکده مذاهب اسلامی دانشگاه ادیان و مذاهب قم در بخش دیگری از سخنان خود به جریان اسلام سیاسی پرداخت و گفت: مهمترین جریان اسلام سیاسی در جهان اهل سنت، اخوانالمسلمین است، اما این جریان در جنگ تحمیلی سوم نتوانست انتظارات را برآورده کند.
حجت الاسلام والمسلمین فرمانیان خاطرنشان کرد: بیانیههای صادرشده از سوی اخوانالمسلمین و حتی حماس، ضعیفتر از حد انتظار بود و بسیاری از شاخههای اخوان در کشورهای مختلف یا سکوت کردند یا مواضعی محتاطانه اتخاذ کردند.
وی در مقابل، عملکرد حزبالتحریر را قابل توجه دانست و اظهار کرد: حزبالتحریر که در گذشته مواضع مثبتی نسبت به جمهوری اسلامی ایران نداشت، این بار از اصل دفاع از یک کشور اسلامی حمایت کرد و مواضع قابل قبولی اتخاذ نمود.
پاکستان و افغانستان از حامیان جدی ایران بودند
عضو هیئت علمی دانشگاه ادیان و مذاهب قم با اشاره به مواضع جریانهای فکری پاکستان و افغانستان گفت: پاکستان یکی از کشورهایی بود که هم در سطح مردمی و هم در سطح جریانهای فکری حمایت قابل توجهی از جمهوری اسلامی ایران صورت گرفت.
وی افزود: حتی برخی جریانهای دیوبندی که انتظار حمایت از آنها وجود نداشت، مواضع مثبتی اتخاذ کردند.
حجت الاسلام والمسلمین فرمانیان همچنین درباره طالبان اظهار داشت: طالبان و مسئولان ارشد حکومت افغانستان مواضعی فراتر از انتظار اتخاذ کردند و تجاوز آمریکا و رژیم صهیونیستی را محکوم نمودند. این مسئله نشان میدهد ظرفیت گفتوگو و تعامل با طالبان بیش از آن چیزی است که برخی تصور میکنند.
وی در ادامه به جریان اسلام سکولار اشاره کرد و گفت: برخلاف پیشبینیها، جریانهای سکولار جهان اسلام نهتنها از آمریکا و رژیم صهیونیستی حمایت نکردند، بلکه عمدتاً سکوت اختیار کردند و موضعی علیه جمهوری اسلامی ایران نگرفتند.
حجت الاسلام والمسلمین فرمانیان این موضوع را ظرفیتی جدید برای تعاملات جهان اسلام دانست و افزود: این تجربه نشان داد که در برخی موضوعات کلان جهان اسلام میتوان از ظرفیت جریانهای سکولار نیز بهره گرفت.
وی با اشاره به عملکرد جریان روشنفکری دینی اظهار داشت: اغلب روشنفکران مذهبی در کشورهای مختلف جهان اسلام از جمهوری اسلامی ایران حمایت کردند یا مواضعی همسو با ایران اتخاذ نمودند.
رئیس دانشکده مذاهب اسلامی دانشگاه ادیان و مذاهب قم خاطرنشان کرد: بررسی بیش از یکهزار و ۷۰۰ بیانیه صادرشده در جهان اسلام نشان میدهد جریان روشنفکری دینی یکی از حامیان اصلی ایران در این جنگ بوده است.
وی مهمترین دستاورد این جنگ را همگرایی کمسابقه جریانهای مختلف شیعی دانست و گفت: تقریباً همه طیفهای شیعه اعم از زیدیه، اسماعیلیه، شیخیه، علویان، پیروان احمدالحسن و حتی برخی جریانهای منتقد جمهوری اسلامی ایران در کنار ایران قرار گرفتند.
حجت الاسلام والمسلمین فرمانیان افزود: این همگرایی نشان داد که جریانهای مختلف شیعی در مسائل حیاتی و سرنوشتساز، موجودیت و امنیت ایران را با سرنوشت کل تشیع پیوند خورده میدانند.
ضرورت بازنگری در راهبردهای جهان اسلام
رئیس دانشکده مذاهب اسلامی دانشگاه ادیان و مذاهب قم در جمعبندی سخنان خود تأکید کرد: نتایج این جنگ بسیاری از پیشفرضهای موجود درباره جریانهای فکری جهان اسلام را دگرگون کرد.
وی تصریح کرد: باید در راهبردهای تعامل با جریانهای مختلف جهان اسلام بازنگری صورت گیرد و همزمان سطح همگرایی و تعامل میان طیفهای مختلف شیعی نیز افزایش یابد.
حجت الاسلام والمسلمین فرمانیان در پایان گفت: تجربه جنگ تحمیلی سوم نشان داد برخی جریانهایی که انتظار حمایت از آنها وجود داشت، عملکرد ضعیفی داشتند و در مقابل، برخی جریانهایی که تصور میشد فاصله زیادی با جمهوری اسلامی ایران دارند، در بزنگاههای حساس در کنار ایران ایستادند؛ از اینرو بازنگری در سیاستها و روابط فکری و مذهبی جمهوری اسلامی ایران با جهان اسلام یک ضرورت راهبردی است.
انتهای پیام/
نشست علمی «رویکرد جریانهای فکری جهان اسلام نسبت به جنگ تحمیلی سوم» 
نشست علمی «رویکرد جریانهای فکری جهان اسلام نسبت به جنگ تحمیلی سوم»