به گزارش خبرنگار مهر، هادی امامی، بعدازظهر پنجشنبه در سومین نشست از سلسله نشستهای «اهل اصفهانم» که با حضور غلامحسین معماریان، نویسنده، محقق و مورخ معماری ایران در پایگاه جهانی کاخ موزه چهلستون برگزار شد، با اشاره به جایگاه تاریخی و تمدنی اصفهان اظهار کرد: دانش، معماری، دین و زندگی روزمره در اصفهان تاریخی در کنار یکدیگر جهانی را شکل داده بودند که فراتر از دیوارهای شهر معنا داشت، اما تاریخ همواره با شهرهای بزرگ و تمدنساز مهربان نبوده است.
وی افزود: هرچه شهری بیش از پیش مظهر تمدن و فرهنگ باشد، بیشتر در معرض هجوم و سلطهجویی قرار میگیرد؛ زیرا مهاجمان پیش از تخریب بناها، در پی شکستن حافظه و هویت فرهنگی جوامع هستند.
امامی با مرور حوادث تاریخی اصفهان در دوران مغول گفت: براساس روایتهای تاریخی، حمله مغول تنها یک لشکرکشی نظامی نبود، بلکه فروپاشی یک جهان فرهنگی و اجتماعی محسوب میشد. پس از قیام مردم اصفهان علیه نیروهای مغول، شهر با انتقامی گسترده مواجه شد و بخشهای وسیعی از آن دچار ویرانی شد.
وی ادامه داد: با وجود این ویرانیها، آنچه در اصفهان باقی ماند، مردمانی بودند که بار دیگر خانه ساختند، زمینها را آباد کردند، مساجد را بنا نهادند و زندگی را از نو آغاز کردند. همین ظرفیت بازسازی و احیای اجتماعی بود که زمینه تداوم حیات این شهر را فراهم کرد.
اصفهان؛ شهری که پس از هر فاجعه دوباره برخاست
این معمار و پژوهشگر حوزه شهر با اشاره به رخدادهای عصر تیموری اظهار کرد: چند سده پس از هجوم مغولان، اصفهان بار دیگر در معرض یکی از تلخترین رویدادهای تاریخ خود قرار گرفت. در جریان شورش مردم علیه نیروهای تیمور، شهر با خشونتی کمسابقه روبهرو شد و بخش بزرگی از جمعیت خود را از دست داد.
وی افزود: در چنین حوادثی تنها انسانها از میان نمیروند؛ هر صنعتگر، مهارت و دانشی را با خود میبرد، هر خانواده بخشی از حافظه تاریخی جامعه را از دست میدهد و هر کودک، آیندهای است که فرصت ظهور نمییابد.
امامی تصریح کرد: با وجود این فجایع، اصفهان بار دیگر توانست خود را بازسازی کند و در دورههای بعدی به یکی از مهمترین مراکز تمدنی شرق تبدیل شود؛ موضوعی که نشان میدهد شهر صرفاً مجموعهای از دیوارها، خیابانها و ساختمانها نیست، بلکه حافظه جمعی مردمان آن است و این حافظه را نمیتوان نابود کرد.
وی در ادامه به دوران شکوفایی صفویه و جایگاه اصفهان در عصر شاه عباس اشاره کرد و گفت: میدانها، باغها، مدارس، بازارها و مجموعههای معماری که در این دوره شکل گرفتند، هنوز بخش مهمی از هویت تاریخی و فرهنگی ایران را تشکیل میدهند.
این پژوهشگر حوزه معماری افزود: با این حال اصفهان در آغاز قرن هجدهم میلادی و در جریان محاصره شهر توسط محمود افغان نیز یکی از دشوارترین دورههای تاریخ خود را تجربه کرد؛ دورهای که این بار نه با شمشیر، بلکه با قحطی، بیماری و فرسایش تدریجی توان اجتماعی شهر همراه بود.
وی خاطرنشان کرد: آنچه اصفهان را در طول تاریخ زنده نگه داشته، نه قدرت دولتها و نه پیروزی سپاهها، بلکه نیروی عمیق فرهنگ و تمدن بوده است؛ نیرویی که توانسته شهر را از دل بحرانهای پیاپی عبور دهد.
هویت تاریخی اصفهان نیازمند گفتوگوی مستمر و مشارکت اجتماعی است
امامی در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به چالشهای امروز اصفهان اظهار کرد: اصفهان تنها مجموعهای از خیابانها، میدانها و بناهای تاریخی نیست، بلکه روایتی زنده از هنر، خرد، ایمان، همزیستی و آفرینش است که طی قرنها در جان این سرزمین جریان داشته است.
وی افزود: امروز اصفهان در کنار تمام شکوه و پیشینه تاریخی خود با مسائل و چالشهای متعددی در حوزههای کالبدی، زیستمحیطی و اجتماعی مواجه است و این مسائل صرفاً مشکلات فیزیکی شهر نیستند، بلکه به لایههای عمیقتری همچون هویت، حافظه جمعی، شیوه زیست و نسبت شهروندان با شهر بازمیگردند.
این معمار تأکید کرد: آینده اصفهان تنها با ساخت بناها و توسعه زیرساختها رقم نمیخورد، بلکه نیازمند بازآفرینی پیوند میان شهر، شهروند و هویت تاریخی آن است.
وی درباره فلسفه شکلگیری سلسله نشستهای «اهل اصفهانم» گفت: این عنوان پیش از آنکه یک نام باشد، بیانگر نوعی تعلق و مسئولیت نسبت به شهری است که میراثدار قرنها فرهنگ و تمدن بوده و آینده آن نیز در گرو اندیشه و مشارکت شهروندان قرار دارد.
امامی ادامه داد: هدف این نشستها فراهم کردن بستری برای گفتوگوی متخصصان، پژوهشگران، معماران و شهروندان درباره مسائل هویتی شهر است تا بتوان به الگویی از توسعه دست یافت که در آن پیشرفت با حافظه تاریخی در تعارض نباشد