جهان صنعت نیوز، منطقه آزاد چابهار با تکیه بر موقعیت راهبردی خود در سواحل اقیانوس هند، زیرساختهای روبهتوسعه و دسترسی مستقیم به بازارهای آسیای میانه و شرق آفریقا، در حال تبدیل شدن به یکی از مهمترین مراکز واردات، فرآوری، بستهبندی و صادرات مجدد چای و قهوه در ایران و منطقه است؛ ظرفیتی که میتواند این منطقه را به حلقه اتصال زنجیره تجارت میان آفریقا، جنوب آسیا و بازارهای اوراسیا بدل کند.
رشد پایدار تولید و اشتغالزایی در منطقه آزاد چابهار، در چارچوب راهبرد تبدیل این منطقه به هاب منطقهای چای و قهوه، بهعنوان یکی از محورهای اصلی توسعه سواحل مَکُران مطرح شده است. در این الگو، تمرکز تنها بر تجارت خام کالا نیست، بلکه ایجاد یک زنجیره کامل ارزش، از واردات مواد اولیه تا فرآوری، بستهبندی و برندینگ در داخل منطقه، دنبال میشود؛ مسیری که میتواند چابهار را از یک گذرگاه تجاری به یک مرکز تصمیمساز در تجارت منطقهای ارتقا دهد.
در این چارچوب، سرمایهگذاری در صنایع تبدیلی و بستهبندی چای و قهوه، نهتنها ارزش افزوده اقتصادی ایجاد میکند، بلکه به شکلگیری اشتغال مستقیم در واحدهای تولیدی و اشتغال غیرمستقیم در حوزههای حملونقل، انبارداری، خدمات لجستیکی، بازاریابی و شبکه توزیع نیز منجر خواهد شد.
بر اساس چشمانداز ترسیمشده، افزایش چندبرابری ظرفیت تولید در افق پنجساله، نشاندهنده هدفگذاری برای جهش صنعتی در منطقهای است که سالها با محدودیتهای توسعهای مواجه بوده است.
در کنار این فرصتها، رویکرد توسعه هاب چای و قهوه در چابهار، با هدف جذب سرمایههای سبز و تقویت مشارکت بخش خصوصی، بر پیوند میان توسعه اقتصادی و بهبود شاخصهای اجتماعی تأکید دارد.
این موضوع، اشتغال پایدار را بهعنوان یکی از مهمترین دستاوردهای مورد انتظار مطرح میکند؛ اشتغالی که نهتنها معیشت خانوارهای محلی را تقویت میکند، بلکه به افزایش تابآوری اقتصادی منطقه نیز کمک خواهد کرد.
با این حال، مسیر تحقق این هدف بدون چالش نیست. نوسانات ارزی، محدودیتهای ناشی از تحریمهای بینالمللی و رقابت شدید با هابهای تجاری تثبیتشدهای مانند دبی، از جمله موانع جدی پیشِرو محسوب میشوند.
با وجود این، تجربه موفق برخی مراکز منطقهای نشان میدهد که ایجاد هابهای کالایی مبتنی بر مزیتهای لجستیکی و تسهیلات گمرکی، در صورت طراحی دقیق سیاستی، میتواند به جهشهای بزرگ تجاری منجر شود.
در این میان، موقعیت ژئوپلیتیک ممتاز چابهار بهعنوان بزرگترین بندر اقیانوسی ایران، دسترسی مستقیم به بازارهای آسیای مرکزی، افغانستان و حوزه اوراسیا، و همچنین برخورداری از معافیتهای گمرکی و مالیاتی، مجموعهای از مزیتهای رقابتی را فراهم کرده است. این ظرفیتها، در صورت تکمیل زیرساختها و تسهیل فرآیندهای تجاری، میتواند مسیر واردات چای از کشورهایی مانند کنیا، هند و سریلانکا، فرآوری در داخل منطقه و صادرات مجدد به بازارهای هدف را به یک الگوی پایدار اقتصادی تبدیل کند.
در مجموع، تحلیل این طرح نشان میدهد که هاب چای و قهوه در چابهار تنها یک پروژه تجاری نیست، بلکه یک راهبرد توسعهای چندبعدی است که همزمان سه هدف کلانِ ارتقای جایگاه ایران در زنجیره تجارت جهانی، توسعه متوازن منطقهای در سواحل مکران و ایجاد اشتغال پایدار را دنبال میکند.
با این وجود، تحقق کامل این چشمانداز نیازمند همافزایی سیاستگذاری ملی، مشارکت فعال بخش خصوصی و رفع موانع ساختاری در حوزه تجارت خارجی است؛ در غیر این صورت، ظرفیتهای بالقوه چابهار در سطح یک ایده باقی خواهد ماند و به مزیت بالفعل تبدیل نخواهد شد.
مدیرعامل سازمان منطقه آزاد تجاری و صنعتی چابهار در گفتوگو با خبرنگار ایرنا، با تشریح ظرفیتهای موجود در این منطقه، اظهار کرد: هماکنون ۶ واحد فعال بستهبندی چای و ۲ واحد بستهبندی قهوه در این منطقه فعالیت دارند که مجموع ظرفیت تولید و فرآوری آنها بیش از ۲۰ هزار تن در سال برآورد میشود.
محمدسعید اربابی افزود: این واحدها با بهرهگیری از مزیتهای قانونی و گمرکی مناطق آزاد، علاوه بر تأمین بخشی از نیاز بازار داخلی، زمینه صادرات مجدد محصولات فرآوریشده به بازارهای منطقهای را نیز فراهم کردهاند؛ موضوعی که به گفته او، جایگاه چابهار را در زنجیره ارزش این محصولات تقویت کرده است.
وی با اشاره به نقش واردات مواد اولیه از کشورهای تولیدکننده چای و قهوه تصریح کرد: چابهار طی سالهای اخیر به یکی از مبادی اصلی ورود چای خام از کشورهایی همچون کنیا، هند، سریلانکا و سایر تولیدکنندگان شرق آفریقا تبدیل شده است.
به گفته مدیرعامل سازمان منطقه آزاد تجاری و صنعتی چابهار، کشور کنیا بهعنوان یکی از بزرگترین صادرکنندگان چای سیاه جهان، سهم مهمی در تأمین مواد اولیه صنایع بستهبندی ایران دارد و نزدیکی مسیرهای دریایی شرق آفریقا به بندر چابهار، مزیت رقابتی قابلتوجهی برای توسعه این همکاریها ایجاد کرده است.
وی همچنین به تحرکات دیپلماتیک و اقتصادی اخیر اشاره کرد و گفت: سفر سال گذشته هیأت ایرانی به کنیا به ریاست غلامرضا نوری قزلجه و همراهی مسئولان منطقه آزاد چابهار، در قالب هفتمین کمیسیون مشترک همکاریهای اقتصادی ایران و کنیا، زمینهساز تقویت همکاریهای دو کشور در حوزه کشاورزی و بهویژه تجارت چای و قهوه بوده است.
اربابی ادامه داد: همچنین در دیدارهای اخیر با سفیر کنیا در تهران، ظرفیتهای بندری، لجستیکی و صنعتی چابهار برای تبدیل شدن به مرکز منطقهای واردات، فرآوری و توزیع چای و قهوه شرق آفریقا مورد بررسی قرار گرفته و بر توسعه همکاریهای مشترک تأکید شده است.
وی با اشاره به روند روبهرشد مصرف قهوه در ایران و افزایش تقاضا برای چایهای باکیفیت اظهار کرد: با توجه به این روند، همچنین برنامهریزی برای توسعه صادرات مجدد به کشورهای همسایه، چابهار میتواند در سالهای آینده به یکی از مهمترین مراکز فرآوری، بستهبندی و توزیع چای و قهوه در جنوب غرب آسیا تبدیل شود.
به گفته مدیرعامل سازمان منطقه آزاد تجاری و صنعتی چابهار، ترکیب مزیتهای بندری، دسترسی به آبهای آزاد، زیرساختهای صنعتی، مشوقهای سرمایهگذاری و ارتباط مستقیم با کشورهای تولیدکننده شرق آفریقا، فرصت کمنظیری برای تبدیل چابهار به حلقه اتصال زنجیره تأمین چای و قهوه میان آفریقا، ایران و بازارهای منطقه فراهم کرده است؛ ظرفیتی که به گفته او، میتواند ضمن ایجاد اشتغال و ارزش افزوده، جایگاه چابهار را بهعنوان دروازه تجارت کشاورزی ایران با قاره آفریقا بیش از پیش تثبیت کند.
وی با تشریح ابتکار جدید تهران برای توسعه همکاریهای منطقهای اعلام کرد: کریدور اقتصادی چابهار–گوادر میتواند به مسیر راهبردی اتصال سه قاره آسیا، آفریقا و اوراسیا تبدیل شود.
اربابی گفت: ایران آمادگی دارد با همکاری پاکستان، کریدور جدید دریایی و زمینی میان بنادر چابهار و گوادر را فعال کند و همزمان مرز ریمدان-گبد را به یک منطقه آزاد مشترک و هاب لجستیکی تبدیل کند.
مدیرعامل سازمان منطقه آزاد تجاری و صنعتی چابهار با تأکید بر سیاست همسایگی و همگرایی اقتصادی، افزود: چابهار و گوادر نه رقیب، بلکه مکمل یکدیگر هستند و میتوانند به دروازههای مشترک تجارت منطقهای در مسیر شرق آفریقا، جنوب آسیا، آسیای مرکزی و اوراسیا تبدیل شوند.
وی ادامه داد: منطقه آزاد چابهار در این طرح بهعنوان محور اصلی ترانزیت و پردازش کالا معرفی شده است؛ بهگونهای که به گفته اربابی، اتصال دریایی کراچی–گوادر–چابهار و تکمیل آن با کریدور زمینی ریمدان–گبد، کوتاهترین و امنترین مسیر دسترسی کشورهای محصور در خشکی به آبهای آزاد خواهد بود.
اربابی با اشاره به تحولات اخیر در مرز ریمدان–گبد گفت: این گذرگاه در حال تبدیل شدن به یک قطب مشترک لجستیکی و صنعتی میان ایران و پاکستان است و هدفگذاری دو کشور، دستیابی به تجارت ۱۰ میلیارد دلاری در گامهای آینده است.
وی افزود: توسعه زیرساختهای گمرکی، استفاده از سازوکار ترانزیت بینالمللی (TIR) و تهاتر کالا میتواند این هدف را دستیافتنی کند.
مدیرعامل منطقه آزاد چابهار همچنین از اجرای طرح راهبردی ایجاد “هاب چای و قهوه کنیا” در منطقه آزاد چابهار خبر داد و گفت: فرآوری و بستهبندی چای و قهوه وارداتی از کنیا در چابهار و صادرات مجدد آن به افغانستان، آسیای مرکزی، قفقاز جنوبی و اتحادیه اوراسیا، یک زنجیره ارزش جدید در تجارت منطقهای ایجاد خواهد کرد.
به گفته وی، کنیا سالانه حجم قابلتوجهی چای تولید میکند و چابهار میتواند به مرکز توزیع و پردازش این محصول در غرب آسیا تبدیل شود.
اربابی تأکید کرد: اتصال بنادر چابهار و گوادر در کنار کریدور ریمدان ایران – گبد پاکستان و مسیرهای دریایی به شرق آفریقا، یک شبکه حملونقل سهقارهای ایجاد میکند که نقش مهمی در کوتاهسازی زنجیره تأمین جهانی و افزایش سهم ایران و پاکستان در تجارت منطقهای خواهد داشت.
وی این همکاری را “آغاز مرحلهای جدید از دیپلماسی اقتصادی در منطقه” توصیف کرد که میتواند چابهار و گوادر را به هابهای اصلی تجارت بینالمللی در جنوب آسیا تبدیل کند.
منطقه آزاد چابهار با مساحت ۸۲ هزار هکتار در جنوبشرقی ایران و سواحل مکران قرار دارد؛ در سال ۱۳۹۸ و با موافقت مجلس شورای اسلامی، شهر چابهار، بندرهای شهید بهشتی و شهید کلانتری و پنج هزار هکتار از محدوده متصل به نقطه مرزی ایران و پاکستان با عنوان منطقه منفصله ریمدان به منطقه آزاد چابهار افزوده شد.
منبع: ایرنا
∎