دانشمندان به تازگی موفق شدهاند برای نخستین بار تصاویری از «روباه کوتوله کوزومل» ثبت کنند؛ گونهای که یکی از نادرترین اعضای خانواده سگسانان در جهان (شامل گرگ، شغال، کایوت و انواع روباهها) به شمار میرود.
به گزارش فرارو به نقل از پایگاه علمی «آیافال ساینس»، سالها پیش باستانشناسان در ویرانههای معابد باستانی مایا در جزیره کوزومل مکزیک، بقایای روباههایی را یافتند که جثه آنها به شکلی غیرعادی کوچکتر از حد معمول بود. این جانوران با هیچیک از گونههای شناختهشده در آن منطقه تطابق نداشتند. از آنجا که دههها هیچ مشاهده تأییدشدهای از این حیوان به ثبت نرسیده بود، بسیاری از پژوهشگران گمان میکردند این روباه مرموز پیش از آنکه فرصت مطالعه آن فراهم شود، منقرض شده است.
ثبت این تصاویر تاریخی نتیجه ترکیبی از شانس و پیگیریهای مداوم بود. در ساعات اولیه بامداد ۱۴ سپتامبر ۲۰۲۳، گزارشهای مردمی در شبکههای اجتماعی از مشاهده یک روباه سرگردان در جزیره کوزومل در دریای کارائیب خبر دادند.
در پی این گزارشها، رافائل چاکون، مدیر بنیاد پارکها و موزههای کوزومل، برای بررسی میدانی عازم منطقه شد و حوالی ساعت شش صبح موفق شد یک روباه نر بالغ را در نزدیکی جاده ساحلی بخش شرقی جزیره رویت کند.
تیم پژوهشی توانستند از این حیوان عکسبرداری کرده و آن را بهطور موقت زندهگیری کنند. این روباه پس از چند روز مراقبت و ارزیابی دقیق وضعیت جسمانی، در زیستگاهی ایمن، دور از جادهها و مناسب با شرایط طبیعیاش رهاسازی شد.
معمای روباه کوتوله کوزومل
روباه کوتوله کوزومل گونهای بومی است که انحصاراً در همین جزیره زندگی میکند و تاکنون در هیچ نقطه دیگری از جهان مشاهده نشده است. همین پراکندگی به شدت محدود، اصلیترین عامل آسیبپذیری و خطر انقراض این حیوان محسوب میشود. دانشمندان اطلاعات بسیار اندکی درباره جمعیت، رفتار، رژیم غذایی و زیستشناسی آن دارند.
تا پیش از این کشف، آخرین مشاهده غیرمستقیم این روباه به سال ۲۰۰۱ بازمیگشت و مهمترین شواهد حضور آن به همان بقایای نیمهفسیلشده در محوطههای باستانی مایا محدود میشد. از نظر ژنتیکی، نزدیکترین خویشاوند این حیوان «روباه خاکستری» است که در بخشهای وسیعی از قاره آمریکا زیست میکند؛ با این تفاوت که جثه روباه کوزومل به طرز چشمگیری از عموزادههای خود در سرزمین اصلی کوچکتر است.
پژوهشگران این تفاوت اندازه را نمونهای بارز از پدیده تکاملی «کوتولگی جزیرهای» میدانند. این پدیده زمانی رخ میدهد که جمعیت یک گونه برای هزاران سال در محیطی منزوی با منابع غذایی محدود و به دور از شکارچیان بزرگ زندگی کند که در نتیجه آن، اندازه بدن حیوان به مرور زمان کوچکتر میشود.
بررسیها نشان میدهد جثه روباههای کوزومل تنها ۶۰ تا ۸۰ درصد روباههای خاکستری معمولی است؛ تفاوت چشمگیری که حاکی از ۵ تا ۱۳ هزار سال انزوای تکاملی است. با وجود این دوره طولانی جدایی که میتواند توجیهکننده معرفی آن به عنوان یک گونه مستقل باشد، کمبود مطالعات دقیق ژنتیکی باعث شده تا این حیوان در متون علمی همچنان با نام موقت «Urocyon sp» طبقهبندی شود.
زنگ خطر انقراض در جزیره گوشتخواران کوچک
پژوهشگران محیطزیست هشدار میدهند که جمعیت این روباه بسیار اندک بوده و در وضعیت بحرانی قرار دارد؛ تا جایی که برخی برآوردها از قرار گرفتن این گونه در آستانه انقراض کامل حکایت دارند.
جزیره کوزومل تنها زیستگاه این روباه نیست، بلکه میزبان چندین گونه جانوری منحصربهفرد دیگر است که در هیچ کجای کره زمین یافت نمیشوند. نکته قابل توجه این است که سه مورد از مشهورترین پستانداران بومی این جزیره، همگی گوشتخوارانی هستند که نسبت به همتایان خود در سرزمین اصلی جثهای مینیاتوری و کوچکتر دارند.
هرچند دانشمندان هنوز تمام عواملی که این جزیره را به پناهگاه گوشتخواران کوتوله تبدیل کرده کشف نکردهاند، اما انزوای طولانیمدت و شرایط خاص اکوسیستم آن نقشی کلیدی در این روند داشته است. کارشناسان تأکید دارند که کشف دوباره روباه کوزومل نباید به عنوان پایان یک معمای علمی دیده شود، بلکه باید نقطه آغازی برای اجرای برنامههای جدی حفاظتی جهت نجات این گونه ارزشمند باشد.