*پیامک‌های استرس‌زا؛ رنج پنهان وکالت

 اغراق نیست ، اگر بگوییم کمتر کسی جز خود وکلا از حجم اضطراب و نگرانی ناشی از دریافت هر پیامک ابلاغ قضایی آگاه است. برای بسیاری از مردم، صدای دریافت پیامک اتفاقی عادی و روزمره است ، اما برای یک وکیل، همین اعلان کوتاه گاه آغاز ساعت‌ها نگرانی، تحلیل و درگیری ذهنی است ؛ لحظاتی سرشار از پرسش‌ها و احتمالاتی که تا مشاهده کامل متن ابلاغ، ذهن را رها نمی‌کنند.

وکالت از بیرون حرفه‌ای همراه با اعتبار اجتماعی، دانش حقوقی و درآمد مناسب به نظر می‌رسد، اما واقعیت آن است که بخش مهمی از زندگی حرفه‌ای وکلا در میان اضطراب‌های پنهان سپری می‌شود؛ اضطراب‌هایی که کمتر دیده می‌شوند و کمتر مورد توجه قرار می‌گیرند.

هر پیامک ابلاغ می‌تواند حامل خبری سرنوشت‌ساز باشد ؛ خبری که به آینده یک پرونده و در مواردی به سرنوشت یک زندگی، آزادی یک انسان، اعتبار یک خانواده یا دارایی افراد گره خورده است. ممکن است اخطاری باشد برای حضور در جلسه‌ای مهم یا رأیی صادر شده که نتیجه ماه‌ها تلاش را مشخص کند یا تصمیمی غیرمنتظره که تمامی محاسبات حقوقی را تغییر دهد. تا پیش از مشاهده متن کامل ابلاغ، وکیل در فاصله‌ای کوتاه اما پرتنش میان احتمالات مختلف معلق می‌ماند.

بسیاری تصور می‌کنند وکیل صرفاً نماینده حقوقی موکل است، حال آنکه واقعیت فراتر از این است. وکیل علاوه بر مسئولیت حرفه‌ای، بار روانی مشکلات و دغدغه‌های دیگران را نیز بر دوش می‌کشد. هر پرونده مجموعه‌ای از نگرانی‌های مالی، خانوادگی، کیفری یا تجاری است که بخشی از آن ناخواسته بر ذهن و روان وکیل آوار می‌شود. از همین رو، وکالت تنها مواجهه با قانون و مقررات نیست؛ بلکه رویارویی روزانه با امیدها ، نگرانی‌ها ، شکست‌ها و سرنوشت انسان‌هاست.

برخی ممکن است معتقد باشند که دریافت حق‌الوکاله، پذیرش این فشارها را نیز در بر می‌گیرد. این سخن تا حدی درست است؛ هیچ حرفه‌ای بدون مسئولیت و دشواری نیست. اما مسئله آنجاست که میان درآمد وکیل و آثار روانی انباشته‌شده بر ذهن و اعصاب او، همواره تناسبی وجود ندارد. بسیاری از وکلا روزها و ماه‌ها با پرونده‌هایی زندگی می‌کنند که نتیجه آنها صرفاً یک موضوع مالی نیست، بلکه با آبرو، آزادی، دارایی و آینده افراد پیوند خورده است.

در کمتر حرفه‌ای می‌توان چنین سطحی از مسئولیت را مشاهده کرد؛ مسئولیتی که در آن یک اشتباه کوچک، از دست رفتن یک مهلت قانونی یا حتی برداشت متفاوت از یک مقرره، می‌تواند پیامدهای گسترده و گاه جبران‌ناپذیری به همراه داشته باشد. همین سنگینی مسئولیت سبب می‌شود بسیاری از وکلا حتی در ایام استراحت، سفر، مهمانی یا جمع‌های خانوادگی نیز ارتباط خود را با تلفن همراه قطع نکنند؛ زیرا هر لحظه احتمال دریافت ابلاغی وجود دارد که نیازمند اقدام فوری است.

از سوی دیگر، نتیجه تلاش در حرفه وکالت همیشه قابل پیش‌بینی نیست. ممکن است وکیل تمام دانش، تجربه و توان خود را به کار گیرد، اما عوامل متعددی خارج از اراده او بر روند و سرنوشت پرونده اثر بگذارند. این عدم قطعیت، یکی از مهم‌ترین منابع استرس در زندگی حرفه‌ای وکلا به شمار می‌رود.

به همین دلیل است که بسیاری از وکلا با شنیدن صدای اعلان پیامک ابلاغ ، ناخودآگاه دچار نگرانی می‌شوند؛ نگرانی‌ای که نه از ضعف، بلکه از احساس مسئولیت نسبت به موکل، قانون و وجدان حرفه‌ای سرچشمه می‌گیرد.

جامعه معمولاً موفقیت‌های وکلا را می‌بیند، اما کمتر به هزینه‌های روحی این موفقیت‌ها توجه دارد. کمتر کسی از ساعت‌ها مطالعه، شب‌بیداری، نگرانی و فشار روانی نهفته در پشت هر نتیجه مطلوب آگاه است. کمتر کسی می‌داند که بخشی از این استرس‌های مزمن، سال‌ها بر سلامت جسم و روان وکلا اثر می‌گذارد.

شاید زمان آن رسیده که در کنار توجه به ابعاد مالی و ظاهری حرفه وکالت، به سلامت روان فعالان این حوزه نیز توجه بیشتری شود. وکیل پیش از آنکه دارنده یک پروانه حرفه‌ای باشد ، انسانی است که در میان انبوه پرونده‌ها، مسئولیت‌ها و دستورات قضایی تلاش می‌کند از حقوق دیگران دفاع کند ؛ حتی اگر بهای آن، فرسایش تدریجی آرامش و سلامت روان خود او باشد.

شاید ساده‌ترین شاهد این واقعیت، مقایسه تصویر وکیل در نخستین روز دریافت پروانه وکالت با چهره او پس از چند سال فعالیت حرفه‌ایست ؛ تغییری که گاه بیش از هر آمار و گزارشی از فشارهای این حرفه سخن می‌گوید.

با این همه، صبح روز بعد دوباره پشت میز می‌نشیند، لایحه می‌نویسد، مطالعه می‌کند، مشاوره می‌دهد و از حقوق موکلش دفاع می‌کند؛ گویی هیچ اتفاقی نیفتاده است. این همان بخش نادیده وکالت است؛ بخشی که نه در قراردادها نوشته می‌شود و نه در حق‌الوکاله‌ها محاسبه

برای همه همکاران شریف و پرتلاش خود آرزوی سلامت، آرامش و سرافرازی دارم و امیدوارم مدیران و مسئولان نهاد وکالت، بیش از گذشته به موضوع سلامت روان و فرسودگی شغلی وکلا توجه کنند؛ موضوعی که نه تنها به نفع جامعه وکالت، بلکه در نهایت به سود نظام دادرسی و حقوق شهروندان خواهد بود.

وکیل دادگستری_شیراز 

*منتشر شده در سایت انصاف نیوز