رافائل گروسی، مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی امروز در نشست فصلی شورای حکام مدعی شد که نداشتن دسترسی به تاسیسات هستهای اصلی ایران تقریبا به مدت یک سال موجب از بین رفتن تداوم اطلاع آژانس از مواد هستهای پیشتر اعلامشده در این تاسیسات شده و از منظر اشاعهای نگرانی ایجاد کرده است.
به گزارش ایسنا، رافائل گروسی، مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی امروز در نشست فصلی شورای حکام درباره همکاری ایران با آژانس و فعالیتهای دیدهبان هستهای سازمان ملل در ایران گفت: «آژانس در فوریه ۲۰۲۶ به دلیل درگیری نظامی تمام فعالیتهای راستیآزمایی میدانی خود در ایران را متوقف کرد. بهرغم ادامه درگیری نظامی، هفته گذشته امکان ازسرگیری بخشی از فعالیتهای راستیآزمایی میدانی در ایران فراهم شد-زمانی که آژانس یک بازرسی معمول از نیروگاه هستهای بوشهر انجام داد.»
مدیرکل آژانس در ادامه با گفتن این که در طی این دوره گزارشدهی به شورای حکام «هیچ بازرسی دیگری از دیگر تاسیسات هستهای اعلامشده ایران انجام نشده است»، بیان کرد: «اکنون نزدیک به یک سال است که آژانس به هیچیک از تاسیسات هستهای اعلامشده که از حملات نظامی ژوئن ۲۰۲۵ آسیب دیدهاند، دسترسی نداشته است. در نتیجه، آژانس تداوم اطلاع خود از مواد هستهای پیشتر اعلامشده در آن تاسیسات را از دست داده است. این امر نگرانیهایی درباره اشاعه ایجاد میکند، چراکه این مواد هستهای شامل ۴۴۰ کیلوگرم اورانیوم غنیشده با خلوص بالا است که آژانس از ژوئن ۲۰۲۵ نتوانسته آن را راستیآزمایی کند.»
ایران در پی حملات متجاوزانه آمریکا به تاسیسات اتمی خود که تحت توافق پادمانی با آژانس قرار داشتند، از بیعملی آژانس در محکومیت این حملات و حفاظت از تاسیسات برنامه صلحآمیز هستهای ایران انتقاد کرده و همکاری با آژانس را به تعلیق درآورد.
از طرفی مدیرکل آژانس در حالی خواستار اجرای توافق قاهره از سوی ایران است که مقامات ایرانی به صراحت و قطعی اجرای این توافق را بعد از اجرای اسنپ بک ملغی اعلام کردند و مشخص نیست درخواست یک طرفه آژانس برای اجرای این توافق با چه هدفی مطرح می شود.
به علاوه، رافائل گروسی در مدت اخیر، بدون موضعگیری روشنی در برابر تکرار حملات متجاوزانه به تاسیسات هستهای و نیروگاههای اتمی بوشهر، و در نظر گرفتن شرایط امنیتی و جنگی در ایران، خواستار گسترش سطح دسترسی به تاسیسات، از جمله محلهای آسیبدیده شده است.
تکرار ادعاها درباره تاثیر محدود شدن دسترسی آژانس به تاسیسات اتمی ایران بر فعالیتهای نظارت و راستیآزمایی مواد هستهای
مدیرکل آژانس با توجه به گزارش اخیر خود به شورای حکام مدعی شد: «این فقدان اطلاعات و دسترسی به این معناست که آژانس همچنین قادر به راستیآزمایی توقف تمام فعالیتهای غنیسازی، بازفرآوری و مرتبط با آب سنگین، مطابق با قطعنامههای مربوطه شورای امنیت و شورای حکام نبوده است. در نتیجه، آژانس در حال حاضر نمیتواند به جز در نیروگاه اتمی بوشهر از حق خود بهرهمند شود و تعهدات خود را ذیل توافقنامه پادمانی منع گسترش تسلیحات اتمی(انپیتی) به طور موثر انجام دهد، همچنین اجرای مفاد مرتبط قطعنامههای شورای امنیت و شورای حکام از سوی ایران را راستیآزمایی کند.»
انتقاد گروسی از شرایط فعلی همکاری با ایران که پیامد مستقیم حملات متجاوزانه آمریکا و رژیم صهیونیستی علیه تاسیسات اتمی تحت پادمان ایران است، در حالی مطرح میشود که طبق موضعگیری رسمی ایران، «ابهام»، «فقدان دسترسی» و «از دست رفتن پیوستگی دانش» که گروسی به آن اشاره دارد، «در خلا, ایجاد نشده است. تاسیسات هستهای تحت پادمان، هدف حملات نظامی آمریکا و رژیم اسرائیل قرار گرفتند. مدیرکل آژانس که نشان داد کاملا در اختیار آمریکا و غرب است، متاسفانه هیچگاه این حملات را محکوم نکرد. نمیتوان منش اختلال را نادیده گرفت و سپس پیامد همان اختلال را علیه ایران صورتبندی کرد.»
به گفته کاظم غریبآبادی، معاون امور حقوقی و بینالمللی و زیر امور خارجه ایران، «آژانس نمیتواند هم آثار حمله نظامی را گزارش کند، هم از کنار مسئولیت عاملان آن بگذرد، و هم از ایران بخواهد هزینه فنی و سیاسی ناامنی ایجادشده توسط متجاوزان را بپردازد. این نه راستیآزمایی است، نه اعتمادسازی.»
تهران اعلام کرده است که «پادمان با اقدام نظامی، تهدید و قطعنامهسازی تقویت نمیشود؛ با بیطرفی، رعایت حقوق بینالملل، احترام به حاکمیت دولتها و محکومیت صریح حمله به تأسیسات تحت نظارت آژانس تقویت میشود. نمیتوان تاسیسات تحت پادمان را بمباران کرد، دسترسی و ایمنی لازم برای بازرسی را از بین برد، و سپس پیامد همان حمله را به عنوان ابهام علیه ایران به کار گرفت.»
مسائل حل نشده پادمانی
مدیرکل آژانس در ادامه سخنرانی خود مدعی شد: «ایران در طول این دوره گزارشدهی درباره مسائل حلنشده پادمانی که در گزارش ارزیابی جامع من در ژوئن سال گذشته شرح داده شد، با آژانس تعامل نکرده است. من از ایران میخواهم که به منظور تسهیل اجرای کامل و موثر پادمانها در ایران مطابق با توافقنامه پادمانی انپیتی و اجرای مفاد مرتبط قطعنامههای شورای امنیت و شورای حکام به طور سازنده با آژانس تعامل کند.»
گروسی با تاکید بر این که «تنها مسیر پایدار به سوی صلح، ثبات و همکاری، مسیری است که بر پایه گفتوگو استوار باشد»، بیان کرد: «مشکل دیرینه و بحرانهای مکرر پیرامون موضوع برنامه هستهای ایران باید از طریق یک توافق دیپلماتیک پایدار و قابلراستیآزمایی حل شود.»
مذاکرات تهران-واشنگتن و نقش آژانس در راستیآزمایی اجرای مفاد هرگونه توافق هستهای احتمالی
او درباره مذاکرات جاری میان ایران و آمریکا که فعلا بر پایان جنگ متمرکز است و به گفته تهران، بحث هستهای به زمانی پس از پایان جنگ در یک فرصت مذاکراتی مشخص موکول خواهد شد، گفت: «من بار دیگر حمایت کامل خود را از مذاکرات جاری با هدف دستیابی به راهکاری قابل قبول برای هر دو طرف برای این مسائل تکرار میکنم و آماده هستم که از طریق توانمندی راستیآزمایی و نظارت آژانس از یک توافق نهایی حمایت کنم.»
با وجود این که تهران در موضعگیری رسمی نسبت به گزارشدهی جانبدارانه گروسی گفته است که « اگر آژانس میخواهد بخشی از راهحل دیپلماتیک باشد، باید از تبدیل گزارش فنی به ابزار فشار سیاسی پرهیز کند»، او بیان کرد: «این انتظاری جهانی است که آژانس بینالمللی انرژی اتمی نقش راستیآزمایی را در هر توافق دیپلماتیک کلی بر عهده داشته باشد. توافقهایی که با این راستیآزمایی از سوی آژانس همراه نباشند، در برابر بررسیهای دقیق دوام نمیآورند.»