به گزارش خبرگزاری تسنیم ،از زهرا سلیمی فعال رسانهای و خبرنگار ؛ خوزستان سالهاست با پدیده گرد و غبار و ریزگردها دست و پنجه نرم میکند؛ بحرانی که از یک مشکل زیستمحیطی فراتر رفته و به یکی از مهمترین دغدغههای زندگی روزمره مردم این استان تبدیل شده است. از اوایل دهه 1380 تاکنون، بارها آسمان شهرهای مختلف خوزستان در میان تودههای خاک محو شده، مدارس و دانشگاهها تعطیل شدهاند، پروازها لغو شده و هزاران نفر به دلیل مشکلات تنفسی راهی مراکز درمانی شدهاند.
در این سالها کارشناسان و مسئولان دلایل مختلفی را برای شکلگیری و تشدید این بحران مطرح کردهاند؛ از خشک شدن تالابها و کاهش حقابههای زیستمحیطی گرفته تا بیابانزایی، تغییرات اقلیمی، فعالیت کانونهای داخلی گرد و غبار و ورود ریزگردها از کشورهای همسایه. با وجود این، آنچه بیش از هر چیز برای مردم خوزستان ملموس بوده، تکرار مداوم این بحران و ادامه یافتن آن باوجود وعدههای متعدد برای مهار ریزگردها است.
در دو سال اخیر نیز مسئولان استانی و ملی بارها درباره منشأ گرد و غبار، پیامدهای آن و راهکارهای مقابله با این پدیده اظهارنظر کردهاند. مرور این اظهارات نشان میدهد اگرچه درباره عوامل ایجاد بحران شناخت نسبی وجود دارد، اما همچنان راهکاری پایدار برای پایان دادن به این معضل ارائه نشده است.
آغاز سال 1403؛ هشدار درباره افزایش شدید گرد و غبار
نخستین هشدارهای جدی در سال 1403 همزمان با افزایش غلظت گرد و غبار در استان مطرح شد.
داوود میرشکار، مدیرکل حفاظت محیط زیست خوزستان، در 10 اردیبهشت 1403 اعلام کرد میزان گرد و غبار در اهواز به بیش از هشت برابر حد مجاز رسیده است. وی منشأ اصلی این وضعیت را تودههای گرد و غبار ورودی از کشور عراق عنوان کرد و هشدار داد بسیاری از شهرهای استان تحت تأثیر این سامانه قرار گرفتهاند.
چند ماه بعد، در 30 تیر 1403 و همزمان با روز جهانی مقابله با طوفانهای ماسه و گرد و غبار، میرشکار بار دیگر به ابعاد این بحران اشاره کرد و گفت گرد و غبار دیگر صرفاً یک مشکل استانی نیست و چندین استان کشور را تحت تأثیر قرار داده است. او در این مراسم بر ضرورت همکاریهای منطقهای و استفاده از ظرفیت دیپلماسی محیط زیستی برای مهار کانونهای خارجی گرد و غبار تأکید کرد.
ورود به سال 1404؛ تکرار هشدارها و تداوم بحران
با آغاز سال 1404 نیز هشدارهای هواشناسی درباره ورود تودههای گرد و غبار به خوزستان ادامه یافت.محمد سبزهزاری، مدیرکل هواشناسی خوزستان، در 25 فروردین 1404 از ورود توده گرد و غبار با منشأ عراق و عربستان خبر داد و اعلام کرد کیفیت هوا در بخشهای مختلف استان کاهش خواهد یافت.
تنها چند هفته بعد، در 12 خرداد 1404، اداره کل هواشناسی خوزستان هشدار سطح نارنجی صادر کرد. سبزهزاری اعلام کرد توده گرد و غبار ابتدا مناطق غربی و شمال غربی استان را درگیر کرده و سپس به سایر نقاط گسترش مییابد. وی کاهش دید افقی، افزایش غلظت ذرات معلق و تهدید سلامت گروههای حساس را از پیامدهای این شرایط عنوان کرد.
در 26 فروردین 1404 نیز او از تداوم پدیده گرد و غبار در برخی مناطق استان خبر داد و تأکید کرد اگرچه بخشی از استان به سمت بهبود شرایط جوی حرکت میکند، اما همچنان برخی مناطق درگیر کاهش کیفیت هوا هستند.
چند ماه بعد و در 26 مرداد 1404، مدیرکل هواشناسی خوزستان بار دیگر نسبت به ورود گرد و خاک از کشور عراق هشدار داد و اعلام کرد مناطق غربی، جنوب غربی و مرکزی استان بیشترین تأثیر را از این سامانه خواهند پذیرفت.
هورالعظیم؛ حلقهای که بارها در اظهارات مسئولان تکرار شد
در کنار کانونهای خارجی گرد و غبار، برخی مسئولان بر نقش عوامل داخلی و منطقهای نیز تأکید کردهاند. فرهاد قلینژاد، معاون محیط زیست انسانی اداره کل حفاظت محیط زیست خوزستان، در 6 آبان 1404 اعلام کرد آتشسوزی بخش عراقی تالاب هورالعظیم در کنار پدیده وارونگی هوا موجب تشدید آلودگی در شهرهای مختلف خوزستان شده است.
به گفته وی، دود ناشی از این آتشسوزی در برخی روزها با شرایط جوی استان ترکیب شده و کیفیت هوا را به شدت کاهش داده است. در ادامه همین روند، محمد سبزهزاری در 12 آبان 1404 از تداوم غبار صبحگاهی و افزایش آلایندهها در شهرهای صنعتی و پرجمعیت استان خبر داد و پایداری جو را عامل اصلی ماندگاری آلودگی هوا دانست.
او همچنین در 27 آبان 1404 تأکید کرد شرایط خاص جغرافیایی خوزستان و تداوم آتشسوزی در هورالعظیم از عوامل مؤثر در ماندگاری آلودگی هوا و تشدید مشکلات زیستمحیطی استان است.
ورود مسئولان ملی به موضوع گرد و غبار خوزستان
گسترش بحران ریزگردها باعث شد مسئولان ملی نیز در سالهای اخیر نسبت به این موضوع واکنش نشان دهند. شینا انصاری، رئیس سازمان حفاظت محیط زیست و معاون رئیسجمهور، در سفر خود به خوزستان در آذر 1403، گرد و غبار را یکی از مهمترین چالشهای زیستمحیطی استان دانست و اعلام کرد مشکلات محیط زیستی خوزستان از جمله آلودگی هوا، ریزگردها، مسائل مربوط به تالابها و فعالیتهای صنعتی نیازمند برنامهریزی و همکاری بینبخشی است.
همچنین سیدمحمد مولوی، نماینده مردم آبادان در مجلس شورای اسلامی، در دی 1404 از پیگیری موضوع ترکفعل برخی دستگاهها در مقابله با بحران گرد و غبار خبر داد و تأکید کرد مردم خوزستان سالهاست هزینههای ناشی از این بحران را پرداخت میکنند، اما اقدامات انجام شده متناسب با ابعاد این معضل نبوده است.
آنچه مسئولان میگویند؛ اشتراکها و تفاوتها
مرور اظهارات مسئولان در دو سال اخیر نشان میدهد تقریباً همه آنان بر چند عامل اصلی در تشدید بحران گرد و غبار خوزستان تأکید دارند.
نخست، فعالیت کانونهای خارجی گرد و غبار در عراق و برخی کشورهای همسایه که بارها از سوی سازمان هواشناسی و اداره کل محیط زیست خوزستان مورد اشاره قرار گرفته است.
دوم، مشکلات مربوط به تالاب هورالعظیم که چه در قالب خشک شدن بخشهایی از تالاب و چه در قالب آتشسوزیهای گسترده، به عنوان یکی از عوامل مؤثر بر تشدید آلودگی هوا مطرح شده است.
سوم، شرایط اقلیمی و جغرافیایی خوزستان که به گفته مسئولان باعث ماندگاری بیشتر آلایندهها و دشوارتر شدن روند تخلیه آنها از جو استان میشود.
چهارم، نقش فعالیتهای صنعتی و منابع آلاینده محلی که در کنار ریزگردها، کیفیت هوای خوزستان را تحت تأثیر قرار میدهند.
با این حال، وجه مشترک دیگری نیز در میان این اظهارات دیده میشود؛ تقریباً همه مسئولان از شناسایی عوامل بحران سخن گفتهاند، اما کمتر برنامهای با زمانبندی مشخص برای کاهش اثرات آن یا پایان دادن به وضعیت موجود ارائه شده است.
بحران شناخته شدهای که همچنان ادامه دارد
بررسی سخنان مسئولان از ابتدای سال 1403 تا پایان سال 1404 نشان میدهد مسئله گرد و غبار خوزستان دیگر یک بحران ناشناخته نیست. منشأهای خارجی، مشکلات تالابها، تغییرات اقلیمی، آلودگیهای محلی و ضعف مدیریت منابع طبیعی بارها از سوی دستگاههای مختلف مطرح شدهاند.
با این وجود، مردم خوزستان همچنان هر سال با نخستین تودههای گرد و خاک با همان مشکلات همیشگی روبهرو میشوند؛ آسمانی خاکستری، کاهش کیفیت هوا، تعطیلی مدارس، افزایش مراجعات درمانی و نگرانی از پیامدهای بلندمدت این آلودگی بر سلامت شهروندان.
اکنون پرسشی که بیش از هر زمان دیگری در ذهن افکار عمومی شکل گرفته این است؛ اگر منشأهای بحران گرد و غبار خوزستان سالهاست شناسایی شدهاند، اگر هشدارها بارها داده شده و اگر مسئولان از ابعاد این معضل آگاهی کامل دارند، چرا خوزستان همچنان با هر موج جدید گرد و غبار، همان بحرانهای تکراری را تجربه میکند؟
انتهای پیام/