به گزارش خبرنگار گروه علمی ایرنا، فناوری نانو در ایران امروز دیگر فقط با رتبههای علمی و تعداد مقالات شناخته نمیشود؛ این حوزه حالا توانسته با تکیه بر ظرفیتهای داخلی، مسیر خود را به سمت تولید محصول، ورود به صنعت و توسعه بازار باز کند.
شکلگیری صدها شرکت فناور، تولید هزاران محصول دارای گواهی نانومقیاس و رسیدن ارزش بازار این حوزه به ۹۷ هزار میلیارد تومان، نشان میدهد نانو در ایران بهتدریج از یک دستاورد علمی به یک ظرفیت اقتصادی و صنعتی تبدیل شده است.
در چنین شرایطی، بررسی مسیر طیشده، نقش سیاستگذاریهای حمایتی و مزیتهای رقابتی ایران در این حوزه، اهمیت بیشتری پیدا میکند.
ستاد نانو تنها به وضع سیاستگذاری های کلان اکتفا نکرد
دبیر ستاد توسعه فناوریهای نانو و میکرو معاونت علمی، فناوری و اقتصاد دانشبنیان ریاستجمهوری در گفت و گو با خبرنگار گروه علمی ایرنا از تجربه شکلگیری زیستبوم نانو و عبور این فناوری از «مقاله» به «بازار» میگوید.
عماد احمدوند در ابتدا در پاسخ به این سوال که نقش ستاد نانو در توسعه زیستبوم نانو در کشور چگونه بوده است با بیان اینکه، فناوری نانو در ایران یکی از معدود نمونههای موفق شکلگیری یک اکوسیستم فناوری نسبتاً کامل به شمار میرود افزود: از ابتدای این مسیر، تلاش شد با طراحی یک نقشه راه بلندمدت، همه اجزای زنجیره توسعه فناوری، از آموزش و پژوهش تا تجاریسازی و توسعه بازار، بهصورت همزمان تقویت شوند.
وی تاکیدکرد: نقش ستاد نانو در طول سال های گذشته تنها به سیاستگذاری کلان محدود نبوده، بلکه ایجاد هماهنگی میان دانشگاهها، پژوهشگاهها، صنایع، شرکتهای دانشبنیان و نهادهای حمایتی را هم در دستور کار قرار داشته، رویکردی که امروز نتایج آن بهصورت ملموس در بخشهای مختلف صنعتی قابل مشاهده است.
نانو به ظرفیت اقتصادی و صنعتی اثرگذار در کشور تبدیل شده است
دبیر ستاد توسعه فناوریهای نانو و میکرو معاونت علمی در ادامه با اشاره به اینکه، تا پایان سال ۱۴۰۴ بیش از ۱۹۶۰ محصول دارای گواهی نانومقیاس در کشور تولید شده و بیش از ۴۳۰ شرکت فناور در این حوزه فعالیت میکنند، افزود: این محصولات در حوزههایی همچون نفت و گاز، پتروشیمی، سلامت، ساختمان، آب و محیطزیست و خودرو به بازار راه یافتهاند.
احمدوند با بیان اینکه توسعه نانو در ایران صرفاً بر مبنای انتشار مقاله نبوده است، تصریح کرد: ایجاد شبکه آزمایشگاهی فناوریهای راهبردی، توسعه نظام استاندارد و ارزیابی محصولات نانو، حمایت از شرکتهای نوپا و طراحی برنامههای صنعتی باعث شد فناوری نانو بهتدریج وارد صنایع کشور شود.
وی افزود: امروز در بخشهایی مانند پتروشیمی، تولید کاتالیستهای پیشرفته، داروهای درمان سرطان و پوششهای صنعتی میتوان اثر مستقیم این سیاستها را مشاهده کرد.
«درونزا بودن» پیشرفتها، مهمترین مزیت رقابتی ایران در حوزه نانو
دبیر ستاد توسعه فناوریهای نانو و میکرو، مهمترین مزیت رقابتی ایران در این حوزه را «درونزا بودن» پیشرفتها دانست و گفت: بخش عمده زیرساختهای علمی، دانش فنی، نیروی انسانی متخصص و حتی بخشی از تجهیزات و فرایندهای تولیدی در داخل کشور شکل گرفته است.
به گفته احمدوند، این موضوع بهویژه در سالهای اخیر و در شرایط محدودیتهای بینالمللی، اهمیت بیشتری پیدا کرده است.
وی ادامه داد: بسیاری از شرکتهای نانویی ایران توانستهاند در طول دهه های گذشته محصولاتی را بومیسازی کنند که پیش از این وارداتی بودند.
به گفته احمدوند، در حوزه نانوکاتالیستهای پتروشیمی، نانومواد پیشرفته و بخشی از تجهیزات آزمایشگاهی، شرکتهای داخلی امروز سهم قابل توجهی از نیاز کشور را تأمین میکنند.
بیشتر کشورهای منطقه هنوز در بخش پژوهش نانو مانده اند
دبیر ستاد نانو و میکرو با اشاره به تکمیل نسبی زنجیره توسعه این فناوری در ایران اظهارکرد: یکی از مزیتهای مهم کشور آن است که از تولید علم تا تولید محصول، یک زنجیره نسبتاً کامل شکل گرفته است. بسیاری از کشورهای منطقه در بخش پژوهش دانشگاهی فعال هستند، اما تعداد کمی از آنها توانستهاند به این حجم از محصولات تجاری و شرکتهای فناور دست پیدا کنند.
احمدوند افزود: محصولات نانویی ایران اکنون به حدود ۵۰ کشور صادر میشود و بازارهای صادراتی در کشورهایی مانند عراق، هند، چین، ترکیه و روسیه شکل گرفته است.
همچنین صادرات محصولات نانویی ایران در سال ۱۴۰۳ به حدود ۱۸۳ میلیون دلار رسیده که نشاندهنده ظرفیت رو به رشد این حوزه در تجارت خارجی است.
عبور نانو از مقاله؛ بازار ۹۷ هزار میلیارد تومانی در ایران شکل گرفت
دبیر ستاد توسعه فناوریهای نانو و میکرو در ادامه در خصوص دلایل دستیابی ایران به جایگاه قابل توجه در تولید مقالات و محصولات نانویی نیز، این موفقیت ها را حاصل سرمایهگذاری پیوسته و بلندمدت در تربیت نیروی انسانی، حمایت از پایاننامهها، توسعه رشتههای مرتبط دانشگاهی، برگزاری المپیادهای تخصصی و ایجاد شبکه گسترده آزمایشگاهی دانست.
احمدوند خاطرنشان کرد: از حدود یک دهه گذشته، تمرکز بر تجاریسازی نیز پررنگتر شد و ستاد تلاش کرد شرکتهای دانشبنیان را به سمت حل مسائل واقعی صنعت هدایت کند.
به گفته وی، توسعه کاتالیستهای نانویی در صنعت نفت و گاز، تولید پوششهای نانویی، داروهای پیشرفته درمان سرطان و سامانههای تصفیه آب و فاضلاب از جمله نمونههای موفق این رویکرد است.
احمدوند تصریح کرد: ارزش بازار محصولات نانویی ایران اکنون از ۹۷ هزار میلیارد تومان عبور کرده و این موضوع نشان میدهد که نانو در ایران دیگر فقط یک موفقیت علمی نیست، بلکه بهتدریج به یک دستاورد اقتصادی و صنعتی تبدیل شده است.