به گزارش ایرنا، با نزدیک شدن به روزهای گرم سال و همزمانی آن با عید سعید قربان، یکی از مهمترین موضوعاتی که همواره در صدر هشدارهای بهداشتی قرار میگیرد، رعایت اصول ایمنی در ذبح دام و پیشگیری از بیماریهای مشترک انسان و دام است.
در این ایام، افزایش خرید و جابهجایی دام، ذبحهای خانگی و حضور گسترده مردم در فرآیند قربانی، شرایطی را ایجاد میکند که اگرچه ریشه در سنتهای مذهبی و فرهنگی دارد، اما در صورت عدم رعایت اصول بهداشتی میتواند به بروز خطرات جدی برای سلامت جامعه منجر شود.
بیماری تب خونریزیدهنده کریمهکنگو (CCHF) یکی از مهمترین تهدیدهای بهداشتی محسوب میشود؛ بیماری ویروسی که در دامها اغلب بدون علامت است، اما در انسان میتواند با تب شدید، خونریزیهای داخلی و در مواردی مرگ همراه باشد. اهمیت موضوع زمانی بیشتر میشود که بدانیم بخش قابل توجهی از انتقال این بیماری در زمان ذبح غیرمجاز دام، تماس مستقیم با خون و ترشحات و یا نگهداری غیر اصولی گوشت رخ میدهد.
در همین زمینه، دکتر «ولی عابدی»، معاون سلامت اداره کل دامپزشکی خراسان شمالی در گفتوگویی تفصیلی با ایرنا، به تشریح دقیق خطرات این بیماری، مسیرهای انتقال، اقدامات پیشگیرانه و برنامههای گسترده دامپزشکی در ایام عید قربان میپردازد.
ایرنا: تب کریمهکنگو چه نوع بیماریای است و چرا در ایام عید قربان اهمیت بیشتری پیدا میکند؟
دکتر عابدی: تب خونریزیدهنده کریمهکنگو یکی از مهمترین و در عین حال خطرناکترین بیماریهای ویروسی مشترک بین انسان و دام است که از نظر بهداشت عمومی اهمیت بسیار بالایی دارد. نکتهای که این بیماری را نسبت به بسیاری از بیماریهای دیگر متمایز میکند این است که در دامها معمولا هیچ علامت بالینی مشخصی دیده نمیشود؛ یعنی دام میتواند کاملا سالم، سرحال و بدون هیچ نشانه ظاهری باشد، در حالی که ناقل ویروس است.
اما در انسان شرایط کاملا متفاوت است. فردی که در تماس مستقیم با خون، لاشه یا ترشحات دام آلوده قرار میگیرد، ممکن است پس از چند روز دچار تب شدید، ضعف، دردهای عضلانی و در مراحل پیشرفتهتر دچار خونریزیهای داخلی شود که در صورت عدم درمان بهموقع، میتواند منجر به مرگ شود.
در ایام عید قربان به دلیل افزایش حجم ذبح دام در سطح کشور، بهویژه در منازل و معابر عمومی، احتمال تماس مستقیم افراد با خون و لاشه دام بهشدت افزایش پیدا میکند. همین موضوع باعث میشود که این ایام از نظر ما یک دوره بسیار حساس و پرریسک تلقی شود و نیاز به آموزش، آگاهیبخشی و نظارت دقیقتر داشته باشد.
ایرنا: چرا ذبح دام در معابر عمومی خطرآفرین است؟
دکتر عابدی: ذبح دام در معابر عمومی یکی از مهمترین نگرانیهای ما در ایام عید قربان است، زیرا این کار خارج از هرگونه چارچوب بهداشتی انجام میشود. وقتی دام در خیابان، حیاط منازل یا محیطهای غیرمجاز ذبح میشود، خون، ترشحات و ضایعات دام در سطح محیط پخش میشود و این مواد میتوانند بهعنوان منبع آلودگی عمل کنند.
باید توجه داشت که این ضایعات فقط از نظر ظاهری آلوده نیستند، بلکه میتوانند حامل ویروسها و عوامل بیماریزای مختلف باشند. در مورد تب کریمهکنگو، تماس مستقیم با خون دام آلوده یکی از اصلیترین راههای انتقال بیماری است. حتی کوچکترین تماس پوستی یا استفاده از ابزار آلوده میتواند خطرناک باشد.
از طرف دیگر، در محیطهای غیرمجاز هیچگونه امکان ضدعفونی، دفع اصولی ضایعات یا نظارت کارشناسی وجود ندارد. به همین دلیل است که ما بهطور جدی تاکید داریم ذبح دام فقط باید در کشتارگاههای مجاز انجام شود تا سلامت جامعه به خطر نیفتد.
ایرنا: توصیه شما درباره کشتار دام در منازل و معابر چیست؟
دکتر عابدی: واقعیت این است که کشتار دام در منازل و معابر، هرچند ممکن است در نگاه فرهنگی و سنتی برای برخی خانوادهها پذیرفته شده باشد، اما از نظر علمی و بهداشتی کاملا پرخطر است. ما بارها اعلام کردهایم که حتی اگر افراد تمایل دارند قربانی خود را شخصا انجام دهند، باید این کار را در محیطهای کنترلشده مانند کشتارگاهها انجام دهند.
در کشتارگاهها تمامی مراحل از جمله معاینه دام قبل از ذبح، بررسی سلامت لاشه پس از ذبح، کنترل بهداشتی ابزارها و دفع اصولی ضایعات تحت نظارت دامپزشکی انجام میشود. این نظارتها دقیقا برای جلوگیری از ورود بیماری به چرخه مصرف انسانی طراحی شدهاند.
بنابراین توصیه جدی ما این است که کشتار دام در هر مکان غیر از کشتارگاه ممنوع و خطرناک تلقی شود و مردم باید این موضوع را بهعنوان یک اصل مهم بهداشتی بپذیرند.
ایرنا: مردم چگونه دام سالم برای قربانی تهیه کنند؟
دکتر عابدی: در استان خراسان شمالی، برای تامین دام سالم و کاهش دغدغههای مردم، مراکز عرضه دام بهصورت رسمی و موقت در روزهای منتهی به عید قربان فعال میشوند. در این مراکز، دامها تحت نظارت مستقیم کارشناسان دامپزشکی قرار دارند و سلامت آنها از نظر ظاهری و بهداشتی بررسی میشود.
مردم باید دام قربانی خود را فقط از این مراکز مجاز تهیه کنند، زیرا در این مراکز امکان وجود دام بیمار یا مشکوک به حداقل میرسد. علاوه بر این، کارشناسان دامپزشکی نیز در محل حضور دارند و مشاورههای لازم را به شهروندان ارائه میدهند تا انتخاب آگاهانهتری داشته باشند.
ایرنا: برنامه نظارتی دامپزشکی در روز عید قربان چگونه است؟
دکتر عابدی: در روز عید قربان، مجموعه دامپزشکی استان با حداکثر ظرفیت وارد میدان میشود. در مجموع ۶۷ گروه نظارتی شامل ۲۸ گروه ثابت و ۳۹ گروه سیار در سراسر استان فعال هستند. این گروهها از نخستین ساعات صبح روز عید در کشتارگاهها، مراکز عرضه دام و نقاط حساس مستقر میشوند.
در مجموع ۸۹ نفر شامل دامپزشکان، بازرسان بهداشتی گوشت و ناظران شرعی در این فرآیند مشارکت دارند. این افراد وضعیت ذبح دام را کنترل میکنند تا هیچگونه فرآورده ناسالم وارد چرخه مصرف نشود.
نکته مهم این است که تمامی این خدمات بهصورت رایگان ارائه میشود و هدف اصلی آن حفظ سلامت عمومی جامعه است، نه ایجاد محدودیت برای مردم.
ایرنا: در مناطق مرزی مانند راز و جرگلان چه اقداماتی انجام شده است؟
دکتر عابدی: در شهرستان راز و جرگلان به دلیل شرایط جغرافیایی، گستردگی روستاها و همچنین نوع فرهنگ دامداری، برنامهریزی ویژهای انجام شده است.
خدمات دامپزشکی در روز عید قربان در تمام مناطق رایگان است و این گروه ها از ساعت اولیه صبح روز عید قربان برای خدمات رسانی آماده هستند.
بخش قابل توجهی از ذبح دام خراسان شمالی در مناطق سنی نشین و شهرستان مرزی راز و جرگلان انجام می شود از این رو کارشناسان ما در منطقه ترکمن نشین شهرستان راز و جرگلان به صورت ویژه حضور می یابند.
در این شهرستان مرزی، علاوه بر اکیپ های ثابت، ۱۲ گروه سیار حضور دارند و به صورت رایگان به مردم خدمات ارائه می دهند.
هدف ما این است که هیچ نقطهای از استان بدون پوشش نظارتی باقی نماند، بهخصوص در مناطقی که ذبح دام بهصورت گستردهتر انجام میشود.
ایرنا: مهمترین راههای انتقال تب کریمهکنگو به انسان چیست؟
دکتر عابدی: راههای انتقال این بیماری چندگانه است. مهمترین آن تماس مستقیم با خون و ترشحات دام آلوده در زمان ذبح است. همچنین گزش کنه آلوده یا له کردن آن با دست میتواند ویروس را منتقل کند.
یکی از نکات بسیار مهم این است که مردم معمولا خطر کنهها را جدی نمیگیرند، در حالی که همین عامل کوچک میتواند نقش مهمی در چرخه انتقال بیماری داشته باشد.
تماس با لاشه دام یا نمونههای بافتی آلوده نیز از دیگر مسیرهای انتقال است.
ایرنا: توصیه شما به افرادی که در ذبح دام مشارکت دارند چیست؟
دکتر عابدی: افرادی که در فرآیند ذبح دام مشارکت دارند باید حتماً از تجهیزات حفاظتی مانند دستکش، چکمه و لباس مناسب استفاده کنند. همچنین ابزارهایی مانند چاقو و سطوح برش باید پس از هر بار استفاده کاملاً ضدعفونی شوند.
نکته مهم دیگر این است که خونابهها نباید در محیط رها شوند. این مواد باید بهصورت اصولی جمعآوری و دفع شوند تا از جذب حشرات و انتقال بیماری جلوگیری شود.
ایرنا: درباره نگهداری گوشت چه توصیهای دارید؟
دکتر عابدی: گوشت تازه نباید بلافاصله مصرف شود. توصیه ما این است که گوشت حداقل ۲۴ ساعت در دمای چهار درجه سانتیگراد نگهداری شود. برای آلایش خوراکی مانند جگر، دل و قلوه نیز این زمان باید حداقل ۴۸ ساعت باشد.
این فرآیند باعث کاهش بار میکروبی و از بین رفتن عوامل بیماریزا میشود و نقش مهمی در ایمنی غذایی دارد.
ایرنا: جمعبندی شما از وضعیت کنترل بیماری چیست؟
دکتر عابدی: با وجود تمام نگرانیها، خوشبختانه با اقدامات پیشگیرانه، نظارتهای گسترده و همکاری مردم، وضعیت تحت کنترل است. ما تلاش میکنیم با آموزش، نظارت و ارائه خدمات رایگان، خطر انتقال بیماری را به حداقل برسانیم.
اما نکته کلیدی این است که موفقیت در این حوزه بدون همکاری مردم امکانپذیر نیست. رعایت توصیههای بهداشتی، پرهیز از ذبح غیرمجاز و استفاده از کشتارگاهها، مهمترین عوامل در حفظ سلامت جامعه هستند.