گروه اجتماعی - سعید تهرانی: یکی از ویروسها که آرام و خاموش در حاشیه زندگی انسانها حرکت میکنند، و نامش برای اکثریت مردم ناآشنا اما برای متخصصان بیماریهای عفونی نه تنها آشناست حتی درباره آن سالهاست که هشدار میدهند هانتاویروس است. این ویروس نخستینبار در دهه ۱۹۵۰ میلادی در جریان جنگ کره توجه پزشکان را جلب کرد، زمانی که هزاران سرباز سازمان ملل دچار بیماریای ناشناخته با علائم تب، خونریزی و نارسایی کلیوی شدند. بعدها مشخص شد عامل این بیماری ویروسی است که از طریق جوندگان منتقل میشود. نقطه عطف شناخت جهانی این ویروس در سال ۱۹۹۳ در ایالات متحده رقم خورد. یک شیوع ناگهانی رخ داد و دهها نفر به سرعت دچار نارسایی شدید تنفسی شدند.
منشأ ویروس
این ویروس معمولا از انسان به انسان منتقل نمیشود. منشأ اصلی آن جوندگان هستند؛ موشهایی که در انبارها، ساختمانهای متروکه، مناطق روستایی، حاشیه شهرها و حتی برخی خانهها زندگی میکنند. انسان زمانی در معرض خطر قرار میگیرد که ذرات آلوده ناشی از ادرار، مدفوع یا بزاق این جوندگان وارد هوا شود و از طریق تنفس به بدن راه پیدا کند. این بیماری بیش از آنکه یک بحران پزشکی باشد، هشداری درباره رابطه انسان با محیط زندگی خود است؛ رابطهای که اگر مدیریت نشود، میتواند به شکل بیماریهای خاموش اما مرگبار خود را نشان دهد. متخصصان حوزه سلامت معتقدند افزایش تغییرات اقلیمی، خشکسالی و جابهجایی زیستگاه حیوانات، الگوی تماس انسان با جوندگان را تغییر داده است. در بسیاری از کشورها، افزایش ساختوسازهای حاشیهای، انبارهای غیراستاندارد، تجمع زباله و کاهش نظارت بهداشتی، شرایط را برای گسترش جمعیت موشها فراهم کرده است.
هانتاویروس در روزهای ابتدایی ممکن است شبیه بسیاری از بیماریهای ویروسی ظاهر شود؛ تب، بدندرد، ضعف، سردرد و مشکلات گوارشی. اما در برخی موارد، بیماری به سرعت وارد مرحله خطرناک ریوی میشود؛ مرحلهای که با تنگی نفس شدید و اختلال تنفسی همراه است و میتواند جان بیمار را تهدید کند. همین شباهت اولیه به سرماخوردگی یا آنفلوآنزا، تشخیص را دشوار میکند.
برای هانتاویروس هنوز درمان اختصاصی قطعی شناخته نشده و مراقبت سریع پزشکی مهمترین راه کاهش خطر مرگومیر است. کارشناسان توصیه میکنند:از تماس مستقیم با جوندگان و فضولات آنها خودداری شود. مواد غذایی در ظروف دربسته نگهداری شوند. فضاهای متروک پیش از پاکسازی تهویه و ضدعفونی شوند. از جارو کردن خشک فضولات حیوانی پرهیز شود. در محیطهای آلوده از ماسک و دستکش استفاده شود.
ماجرای کشتی گردشگری کروز
ماجرا به کشتی گردشگری MV Hondius بازمیگردد؛ یک کشتی کروز اکتشافی که از آرژانتین به سمت جنوبگان و سپس اقیانوس اطلس حرکت کرده بود. طبق اعلام سازمان جهانی بهداشت، تا ۷ مه ۲۰۲۶ دستکم هشت مورد ابتلا یا مورد مشکوک در ارتباط با این کشتی ثبت شده که پنج مورد آن تأیید آزمایشگاهی شده است. سه نفر نیز جان خود را از دست دادهاند.
اولین قربانی شناختهشده، مردی ۷۰ ساله از هلند بود که در جریان سفر دچار تب، سردرد و مشکلات گوارشی شد و در ۱۱ آوریل جان باخت. همسر او نیز بعدا فوت کرد و یک شهروند آلمانی هم قربانی این بیماری شد. تحقیقات نشان میدهد احتمالا این زوج پیش از سوار شدن به کشتی، در منطقه «اوشوآیا» در آرژانتین و در جریان طبیعتگردی یا پرندهنگری به ویروس آلوده شده بودند.
اولین گروه از مسافران کشتی که به دلیل شیوع هانتاویروس در قرنطینه قرار گرفتند، روز یکشنبه از جزایر قناری اسپانیا به مادرید منتقل شدند و مقامهای اسپانیا اعلام کردهاند بیش از ۱۴۰ مسافر و خدمه کشتی تحت نظارت قرار دارند.
گزارشی از نوع جدید ویروس در ایران نداریم
معاون بهداشت وزارت بهداشت با اشاره به افزایش بحثها درباره هانتاویروس گفت: تاکنون هیچ موردی از نوع جدید هانتاویروس در کشور ما گزارش نشده و حتی در کشورهای اطراف ایران نیز گزارشی در این زمینه وجود نداشته است. تمرکز موارد اخیر بیشتر بر همان کشتی تفریحی بوده و افرادی که در آن حضور داشتهاند، تحت ارزیابی و قرنطینه قرار گرفته اند. علیرضا رئیسی تاکید کرد: هدف از ارائه این توضیحات، آگاهی بخشی و اطمینان خاطر مردم است و در حال حاضر هیچ مشکل یا نگرانی خاصی درباره هانتاویروس در کشور وجود ندارد.
ویروس هانتا پاندمی نمیشود
عضو فرهنگستان علوم پزشکی کشور با اشاره به ماهیت ویروس هانتا تأکید کرد: این ویروس برخلاف کرونا و آنفلوانزا قابلیت همهگیری گسترده ندارد و از انسان به انسان منتقل نمیشود. مینو محرز، متخصص بیماریهای عفونی، در برنامه «ایران سربلند» درباره ویروس هانتا اظهار کرد: این ویروس موضوع تازهای نیست و سالها پیششناسایی شده است و سابقه شناخت آن در مطالعات علمی وجود دارد. وی با بیان اینکه نگرانی درباره تبدیلشدن این ویروس به یک پاندمی جهانی؛ مانند کووید-۱۹ یا آنفلوانزا بیمورد است، افزود: ویروس هانتا از انسان به انسان منتقل نمیشود و همین مسئله مهمترین تفاوت آن با بسیاری از بیماریهای ویروسی همهگیر است.
هانتاویروس «دنیای جدید» مرگبارتر است
علیرضا ناجی متخصص ویروسشناسی با تقسیمبندی این ویروس به دو دسته اصلی «دنیای قدیم» (آسیا، اروپا، آفریقا) و «دنیای جدید» (آمریکا)، گفت: هانتا ویروسهای «دنیای قدیم» عامل «سندرم تب خونریزیدهنده با سندرم کلیوی» HFRS هستند که نرخ مرگومیر آنها بین یک تا ۱۵ درصد متغیر است، در مقابل هانتا ویروسهای «دنیای جدید» منجر به «سندرم ریوی هانتاویروسی» HPS میشوند که با نرخ مرگومیر ۳۰ تا ۶۰ درصد، شدت بسیار بالاتری دارد. ناجی با بیان اینکه سویه آندس قابلیت انتقال انسان به انسان از طریق تماس نزدیک، قطرات تنفسی (عطسه، سرفه) و تماس با ترشحات بدن را دارد، توضیح داد: این انتقال میتواند از طریق تماس نزدیک، قطرات تنفسی ناشی از عطسه و سرفه و تماس با ترشحات بدن فرد آلوده و یا وسایل فرد آلوده صورت گیرد.
منشأ ویروس
این ویروس معمولا از انسان به انسان منتقل نمیشود. منشأ اصلی آن جوندگان هستند؛ موشهایی که در انبارها، ساختمانهای متروکه، مناطق روستایی، حاشیه شهرها و حتی برخی خانهها زندگی میکنند. انسان زمانی در معرض خطر قرار میگیرد که ذرات آلوده ناشی از ادرار، مدفوع یا بزاق این جوندگان وارد هوا شود و از طریق تنفس به بدن راه پیدا کند. این بیماری بیش از آنکه یک بحران پزشکی باشد، هشداری درباره رابطه انسان با محیط زندگی خود است؛ رابطهای که اگر مدیریت نشود، میتواند به شکل بیماریهای خاموش اما مرگبار خود را نشان دهد. متخصصان حوزه سلامت معتقدند افزایش تغییرات اقلیمی، خشکسالی و جابهجایی زیستگاه حیوانات، الگوی تماس انسان با جوندگان را تغییر داده است. در بسیاری از کشورها، افزایش ساختوسازهای حاشیهای، انبارهای غیراستاندارد، تجمع زباله و کاهش نظارت بهداشتی، شرایط را برای گسترش جمعیت موشها فراهم کرده است.
هانتاویروس در روزهای ابتدایی ممکن است شبیه بسیاری از بیماریهای ویروسی ظاهر شود؛ تب، بدندرد، ضعف، سردرد و مشکلات گوارشی. اما در برخی موارد، بیماری به سرعت وارد مرحله خطرناک ریوی میشود؛ مرحلهای که با تنگی نفس شدید و اختلال تنفسی همراه است و میتواند جان بیمار را تهدید کند. همین شباهت اولیه به سرماخوردگی یا آنفلوآنزا، تشخیص را دشوار میکند.
برای هانتاویروس هنوز درمان اختصاصی قطعی شناخته نشده و مراقبت سریع پزشکی مهمترین راه کاهش خطر مرگومیر است. کارشناسان توصیه میکنند:از تماس مستقیم با جوندگان و فضولات آنها خودداری شود. مواد غذایی در ظروف دربسته نگهداری شوند. فضاهای متروک پیش از پاکسازی تهویه و ضدعفونی شوند. از جارو کردن خشک فضولات حیوانی پرهیز شود. در محیطهای آلوده از ماسک و دستکش استفاده شود.
ماجرای کشتی گردشگری کروز
ماجرا به کشتی گردشگری MV Hondius بازمیگردد؛ یک کشتی کروز اکتشافی که از آرژانتین به سمت جنوبگان و سپس اقیانوس اطلس حرکت کرده بود. طبق اعلام سازمان جهانی بهداشت، تا ۷ مه ۲۰۲۶ دستکم هشت مورد ابتلا یا مورد مشکوک در ارتباط با این کشتی ثبت شده که پنج مورد آن تأیید آزمایشگاهی شده است. سه نفر نیز جان خود را از دست دادهاند.
اولین قربانی شناختهشده، مردی ۷۰ ساله از هلند بود که در جریان سفر دچار تب، سردرد و مشکلات گوارشی شد و در ۱۱ آوریل جان باخت. همسر او نیز بعدا فوت کرد و یک شهروند آلمانی هم قربانی این بیماری شد. تحقیقات نشان میدهد احتمالا این زوج پیش از سوار شدن به کشتی، در منطقه «اوشوآیا» در آرژانتین و در جریان طبیعتگردی یا پرندهنگری به ویروس آلوده شده بودند.
اولین گروه از مسافران کشتی که به دلیل شیوع هانتاویروس در قرنطینه قرار گرفتند، روز یکشنبه از جزایر قناری اسپانیا به مادرید منتقل شدند و مقامهای اسپانیا اعلام کردهاند بیش از ۱۴۰ مسافر و خدمه کشتی تحت نظارت قرار دارند.
گزارشی از نوع جدید ویروس در ایران نداریم
معاون بهداشت وزارت بهداشت با اشاره به افزایش بحثها درباره هانتاویروس گفت: تاکنون هیچ موردی از نوع جدید هانتاویروس در کشور ما گزارش نشده و حتی در کشورهای اطراف ایران نیز گزارشی در این زمینه وجود نداشته است. تمرکز موارد اخیر بیشتر بر همان کشتی تفریحی بوده و افرادی که در آن حضور داشتهاند، تحت ارزیابی و قرنطینه قرار گرفته اند. علیرضا رئیسی تاکید کرد: هدف از ارائه این توضیحات، آگاهی بخشی و اطمینان خاطر مردم است و در حال حاضر هیچ مشکل یا نگرانی خاصی درباره هانتاویروس در کشور وجود ندارد.
ویروس هانتا پاندمی نمیشود
عضو فرهنگستان علوم پزشکی کشور با اشاره به ماهیت ویروس هانتا تأکید کرد: این ویروس برخلاف کرونا و آنفلوانزا قابلیت همهگیری گسترده ندارد و از انسان به انسان منتقل نمیشود. مینو محرز، متخصص بیماریهای عفونی، در برنامه «ایران سربلند» درباره ویروس هانتا اظهار کرد: این ویروس موضوع تازهای نیست و سالها پیششناسایی شده است و سابقه شناخت آن در مطالعات علمی وجود دارد. وی با بیان اینکه نگرانی درباره تبدیلشدن این ویروس به یک پاندمی جهانی؛ مانند کووید-۱۹ یا آنفلوانزا بیمورد است، افزود: ویروس هانتا از انسان به انسان منتقل نمیشود و همین مسئله مهمترین تفاوت آن با بسیاری از بیماریهای ویروسی همهگیر است.
هانتاویروس «دنیای جدید» مرگبارتر است
علیرضا ناجی متخصص ویروسشناسی با تقسیمبندی این ویروس به دو دسته اصلی «دنیای قدیم» (آسیا، اروپا، آفریقا) و «دنیای جدید» (آمریکا)، گفت: هانتا ویروسهای «دنیای قدیم» عامل «سندرم تب خونریزیدهنده با سندرم کلیوی» HFRS هستند که نرخ مرگومیر آنها بین یک تا ۱۵ درصد متغیر است، در مقابل هانتا ویروسهای «دنیای جدید» منجر به «سندرم ریوی هانتاویروسی» HPS میشوند که با نرخ مرگومیر ۳۰ تا ۶۰ درصد، شدت بسیار بالاتری دارد. ناجی با بیان اینکه سویه آندس قابلیت انتقال انسان به انسان از طریق تماس نزدیک، قطرات تنفسی (عطسه، سرفه) و تماس با ترشحات بدن را دارد، توضیح داد: این انتقال میتواند از طریق تماس نزدیک، قطرات تنفسی ناشی از عطسه و سرفه و تماس با ترشحات بدن فرد آلوده و یا وسایل فرد آلوده صورت گیرد.