به گزارش خبرنگار ایرنا، جامعه ایران طی دی ماه گذشته با حجم زیادی از اخبار اضطراب‌آور و وقایع مرتبط با ناآرامی‌ها مواجه شد که تاثیر قابل توجهی بر سلامت روان شهروندان از خود برجای گذاشت، در روزگاری که خبرها یکی از پی دیگری می‌آیند و هر کدام چون موجی سنگین بر جان می‌نشینند، روان ما بیش از هر زمان دیگری نیازمند مراقبت و پناهگاهی امن است.

ما در میانه دریایی از اخبار نگران‌کننده، تصاویر و رویدادهای تلخ ایستاده‌ایم؛ گویی که فضای پیرامون، آرامش را از جان ما ربوده و اضطراب را میهمان همیشگی ذهن‌هایمان کرده، در چنین شرایطی، پرسش مهم این است که چگونه می‌توان در برابر این توفان ایستادگی کرد، بدون آنکه از حال همدردی و مسوولیت اجتماعی نیز غافل شویم؟ چگونه می‌توان روان آزرده و پریشان را پاس داشت و همچنان در جریان رویدادها ماند؟

برای پاسخگویی به این پرسش‌ها خبرنگار ایرنا با دکتر مصطفی نجم‌آبادی، روانشناس اجتماعی به گفت‌وگو نشسته تا از زبان او راهکارهایی عملی، واقع‌بینانه و انسانی برای حفاظت از روح و روان را در روزگار پرآشوب بیابد، گفت‌وگویی که نه دعوت به بی‌تفاوتی و نه توصیه به انزوا؛ بلکه تلاشی برای یافتن تعادلی شکننده میان آگاهی و آرامش، میان مسوولیت و سلامت است که در ادامه می‌خوانید.

ایرنا. برای آغاز گفت‌وگو بفرمایید در مواجهه با اخبار سیاسی و اجتماعی نگران‌کننده، چگونه باید از سلامت روان خود محافظت کنیم، بدون اینکه نسبت به وقایع اطراف بی‌تفاوت باشیم.

ابتدا باید تاکید کنم که صحبت از حفظ سلامت روان در شرایطی که بسیاری از هموطنان ما در غم و آسیب به سر می‌برند، دشوار و حتی ناراحت‌کننده به‌نظر می‌رسد اما ما چاره‌ای نداریم جز اینکه زندگی را ادامه دهیم و از عزیزانمان محافظت کنیم و از این رو صحبت‌های امروز ما بی‌احترامی به دردها نیست، بلکه تلاشی برای چگونگی تداوم زندگی در این شرایط است.

نکته کلیدی این است که بی‌اطلاعی نیز خود باعث اضطراب بیشتر می‌شود و ما نیاز داریم بدانیم در جهان، به‌ ویژه در خاورمیانه پرتلاطم چه می‌گذرد، اما پاسخ کلی به این پرسش بی‌فایده است و باید دقیق و متناسب با شرایط افراد صحبت کنیم.

سه دسته افراد را در این زمینه بایستی از یکدیگر جدا کرد، کنشگران سیاسی و اجتماعی، افراد عادی جامعه و کسانی که سابقه مشکلات روانی دارند، هرکدام باید در این شرایط ویژه برای اینکه بهتر بتوانند سلامت روان خود را تحت کنترل داشته باشند، رژیم خبری متفاوتی را برای خود در نظر بگیرند، یعنی کسی که کنشگر اجتماعی است طبیعتا نیاز به دنبال کردن اخبار بیشتری دارد، اما فردی که مثلا دچار حملات پانیک یا اضطراب شدید است، نمی‌تواند همان میزان خبر را دریافت کند و باید محدودیت‌های سخت‌تری قایل شود.

در مورد بزرگسالان و افراد عادی به‌طور کلی، این خود افراد هستند که باید تنظیم کنند چه مقدار در معرض اخبار قرار بگیرند، اجبار به بی‌خبری، اضطراب را بیشتر می‌کند و البته والدین باید برای کودکان خود تصمیم بگیرند که تا چه حد در معرض اخبار باشند.

از سوی دیگر، رسانه‌ها نیز مسوولیت دارند، مردم نیاز به تحلیل دارند، اما تمام اطلاعات رسانه‌ای لزوما تحلیلگرانه نیست و بار هیجانی زیادی دارد و باید هوشیار باشیم چه محتوایی دریافت می‌کنیم و توصیه من این است که اخبار را بدانیم، اما استفاده از رسانه‌های تصویری را محدود کنیم، چون بار هیجانی بیشتری را منتقل می‌کنند.

ایرنا: برای کنترل یا ارتقای سلامت روان در این شرایط، چه اقدامات عملی می‌توان انجام داد.

نخست اینکه بپذیریم احساس غم، خشم یا اضطراب در چنین شرایطی طبیعی است، اما اگر این حال بد به‌قدری شدید شود که خواب، کار، روابط اجتماعی و روال روزمره ما را مختل کند، یعنی از مرز طبیعی عبور کرده‌ایم و نیاز به کمک تخصصی داریم و در این صورت مراجعه به روانشناس یا روانپزشک ضروری است، گاهی نیز ممکن است برای تنظیم سیستم بدن، نیاز به دارو باشد.

اما اگر اضطراب در حد نرمال است، بایستی سعی کنیم روال زندگی را حفظ کنیم، کارهای روزمره، صحبت با اعضای خانواده و دوستان و همان رژیم دقیق خبری، حرف زدن و شنیده شدن، بسیار درمانبخش است.

ایرنا. گفت‌وگوی خانوادگی درباره ترس‌ها و وقایع تا چه حد می‌تواند موثر باشد.

بسیاری از رویدادهای اخیر می‌توانند تروماتیک باشند و یکی از راه‌های پیشگیری از اختلال استرس پس از سانحه (PTSD)، صحبت کردن درباره آن واقعه است، اگر کسی را ندارید که با او صحبت کنید، بنویسید یا حتی با خودتان بلند حرف بزنید چرا که به کلام درآوردن غم، از بار آن می‌کاهد. این گفت‌وگوها نه‌تنها به سلامت روان فرد کمک می‌کند، بلکه به آن نیاز دارد، گفت‌وگو باعث همدلی، تقویت وحدت ملی و جلوگیری از چندپارگی اجتماعی می‌شود.

ایرنا. والدین چگونه هم اضطراب خود را مدیریت کنند و هم کودکان را به‌ صورت واقع‌بینانه آگاه سازند.

والدگری در این شرایط سخت است، رفتار ما با کودک هفت ساله، نوجوان ۱۵ ساله و جوان متفاوت است و نسل جدید با رسانه‌ها بیشتر در تماس است و رشد شناختی بالایی دارد اما رشد هیجان آنها هنوز کامل نیست و بنابراین هم باید مراقب میزان مواجهه کودک با اخبار باشیم و هم با زبان مناسب سنش توضیح دهیم.

والدین باید ابتدا اضطراب خود را مدیریت کنند، چون کودکان اضطراب والدین را به سرعت درک می‌کنند، هدف این است که فرزندانی تربیت کنیم که بتوانند در منطقه‌ای پرچالش زندگی کنند و این نیازمند تنظیم‌گری هوشمندانه و رفتار متعادل است.

ایرنا. در مواجهه با وقایع بزرگ اجتماعی مثل حملات خارجی، چگونه احساس درماندگی و استرس را کنترل کنیم.

باید بین استرس متناسب و درماندگی ناتوان‌کننده تفاوت قایل شویم، داشتن استرس در برابر اخبار ترسناک، طبیعی است و حالا سوال این است که آیا میزان ترس و استرس ما با واقعیت متناسب است؟ نگاه رسانه‌ها و اطرافیان روی این موضوع تاثیر زیادی می‌گذارد.

باید از جملات اغراق‌آمیز پرهیز کنیم و با بیان دقیق واقعیت‌ها، ترس را به حد متناسب برسانیم و بعد برای آن راه حل جست‌وجو کنیم، برای مثال به جای تمرکز بر احساس درماندگی مطلق به این فکر کنیم که در حیطه زندگی خودمان چه کارهایی از دستمان برمی‌آید.

بله در جهان اتفاقاتی می‌افتد که در برابرشان محدودیم، اما حجم این درماندگی را در وجودمان باید مدیریت کنیم، به‌اندازه واقعی بترسیم، نه بیشتر و به یاد بیاوریم که ما فرزندان نسلی هستیم که شرایط سخت‌تری را پشت‌سر گذاشتند، زنده ماندند و امیدوار بودند و این تاریخچه، خود منبعی برای امیدواری است.