هومن جعفریخبرنگار
در هفدهم بهمن، صرافی بزرگ کرهای بیتهامب اعلام کرد که در جریان یک طرح تشویقی داخلی، به دلیل یک اشتباه انسانی، به جای پرداخت چند هزار وون به عنوان پاداش، مقدار بسیار زیادی بیتکوین به حساب کاربران واریز کرده است. این اشتباه باعث شد حدود ششصد و بیست هزار بیتکوین، معادل دهها میلیارد دلار، به طور اشتباهی در حساب ششصد و نود و پنج کاربر ثبت شود. بیتهامب تنها سی و پنج دقیقه پس از وقوع خطا، حسابهای مربوط را مسدود کرد و عملیات بازگردانی را آغاز نمود. طبق گزارشهای رسمی، تقریباً تمام بیتکوینهای اشتباهی بازگردانده شد و هیچ برداشت گستردهای رخ نداد. صرافی تأکید کرد که این حادثه نه حمله سایبری بوده و نه نفوذ امنیتی، بلکه صرفاً یک اشتباه انسانی در انتخاب واحد پرداخت بوده است.
چطور چنین اشتباهی ممکن شد؟
در طرح تشویقی بیتهامب قرار بود به کاربران مقدار اندکی پاداش نقدی پرداخت شود. اما یکی از کارکنان هنگام ثبت مقدار پاداش، به جای انتخاب واحد پول محلی، واحد را روی بیتکوین قرار داده است. سیستم به صورت خودکار مقدار پاداش را در قالب بیتکوین محاسبه و واریز کرده و همین باعث شده برخی کاربران ناگهان با موجودیهای غیرواقعی، گاهی تا دو هزار بیتکوین، مواجه شوند. این اشتباه در کمتر از یک ساعت شناسایی شد، اما همین بازه کوتاه کافی بود تا بازار داراییهای دیجیتال برای لحظاتی دچار شوک شود و توجه رسانهها را جلب کند.
واکنش بیتهامب و کنترل بحران
بیتهامب بلافاصله حسابهای مرتبط را مسدود کرد، تراکنشها را متوقف نمود و عملیات معکوسسازی واریزها را آغاز کرد. طبق گزارشها، بیش از ششصد و هجده هزار بیتکوین از مجموع اشتباهات ثبتشده بازیابی شد. صرافی اعلام کرد که هیچ کاربری موفق به برداشت گسترده نشده و سیستم امنیتی به موقع جلوی خروج داراییها را گرفته است. این حادثه باعث شد نهادهای نظارتی کره جنوبی نیز وارد عمل شوند و بررسیهای فنی و مدیریتی را آغاز کنند تا مشخص شود چه ضعفهایی در فرآیندهای داخلی باعث چنین خطایی شده است.
این اتفاق عجیب است، اما بیسابقه نیست
دنیای مالی، چه سنتی و چه دیجیتال، بارها شاهد اشتباهاتی بوده که گاهی ابعادشان باورنکردنی است. خطای بیتهامب با وجود بزرگیاش، در تاریخ مالی جهان تنها نمونه نیست و اشتباهات مشابهی در گذشته رخ داده که نشان میدهد حتی سیستمهای پیچیده و بانکهای بزرگ هم از خطای انسانی و سیستمی در امان نیستند.
اشتباه نهصد میلیون دلاری سیتیبانک
در سال ۲۰۲۰، سیتیبانک هنگام پرداخت بهره یک وام، به جای چند میلیون دلار، نهصد میلیون دلار به حساب طلبکاران واریز کرد. بخشی از این مبلغ هرگز بازگردانده نشد و بانک در دادگاه شکست خورد. این حادثه یکی از بزرگترین اشتباهات بانکی تاریخ لقب گرفت و نشان داد حتی بانکهای عظیم با سیستمهای چندلایه هم ممکن است در یک لحظه دچار خطای فاجعهبار شوند.
اشتباه مدیریتی صرافی ژاپنی کوینچک
در سال ۲۰۱۸، صرافی ژاپنی کوینچک به دلیل ضعف در مدیریت کیفپولها و نگهداری داراییها در محیطهای ناامن، بیش از نیم میلیارد دلار از دارایی کاربران را از دست داد. هرچند این حادثه حمله سایبری بود، اما بخش بزرگی از خسارت ناشی از سهلانگاری داخلی و اشتباهات مدیریتی بود که بعدها در گزارشهای رسمی تأیید شد.
خطای سیستمی صرافی بیتفینکس
صرافی بیت فینکس در سال ۲۰۱۶ به دلیل یک خطای نرمافزاری، به برخی کاربران مبالغی بیش از موجودی واقعی پرداخت کرد. این اشتباه باعث شد صرافی مجبور شود ساختار ویژهای برای جبران خسارت ایجاد کند. این اتفاق یکی از نمونههای کلاسیک خطاهای نرمافزاری در صرافیهای بزرگ است.اشتباه شرکت مالی بلاکفای و پرداخت پاداشهای نجومیدر سال ۲۰۲۱، شرکت مالی بلاکفای به جای پرداخت چند دلار پاداش، به برخی کاربران صدها بیتکوین پاداش داد. برخی کاربران تلاش کردند دارایی را برداشت کنند، اما شرکت موفق شد بخش عمدهای را بازگرداند و از طریق پیگیری قانونی بقیه را پس گرفت. این حادثه یکی از مشهورترین نمونههای اشتباهات پاداشدهی در دنیای داراییهای دیجیتال است.اشتباه بیست و پنج میلیارد دلاری بانک استرالیایی وستپکدر سال ۲۰۰۹، بانک بزرگ استرالیایی وستپک به دلیل یک اشتباه نرمافزاری، بیست و پنج میلیارد دلار را به طور اشتباهی منتقل کرد. این انتقال ظرف چند ساعت اصلاح شد، اما به عنوان یکی از بزرگترین اشتباهات تاریخ بانکداری ثبت شد و نشان داد که حتی سیستمهای بانکی با سابقه طولانی هم ممکن است در یک لحظه دچار خطایی عظیم شوند.جمعبندیحادثه بیتهامب با وجود ابعاد حیرتانگیزش، در دنیای مالی بیسابقه نیست. اشتباهات انسانی، خطاهای سیستمی و تنظیمات اشتباه میتوانند در چند ثانیه میلیاردها دلار جابهجا کنند. تفاوت اصلی در این است که صرافیها و بانکها چقدر سریع بحران را تشخیص میدهند و چگونه آن را کنترل میکنند. بیتهامب در این حادثه با واکنش سریع توانست تقریباً تمام داراییها را بازیابی کند و از یک فاجعه واقعی جلوگیری کند. این حادثه یادآور این حقیقت است که حتی در دنیای دیجیتال و الگوریتمی، خطای انسانی همچنان یکی از بزرگترین ریسکهاست.