به گزارش خبرنگار خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا) در رشت، کتاب «اوضاع سیاسی و اجتماعی رشت در دوره مشروطه (از سال ۱۲۸۳ تا ۱۲۹۰ خورشیدی)» نوشته احمد مهدیزاده است که انتشارات گیل و دیلم آن را در ۱۸۰ صفحه منتشر و با قیمت ۲۵۰ هزار تومان روانه بازار کرده است.
کتاب دارای شش فصل است: در فصل اول منابع تاریخی دوره مشروطه گیلان معرفی و بررسی شده، در فصل دوم توضیحاتی درباره پیشینه رشت تا انقلاب مشروطه آورده شده و در فصل سوم اوضاع رشت در آستانه انقلاب مشروطه بیان شده و اشاراتی به نخستین جرقههای مشروطهخواهی در رشت، رشت در دوران مهاجرت صغری و صدور فرمان مشروطه و درخواستهای مشروطه خواهان رشت آورده شده است.
نویسنده در فصل چهارم با عنوان رشت در دوره مشروطه اول؛ مهمترین پیامدهای اجتماعی و سیاسی انقلاب مشروطه در رشت و برگزاری نخستین انتخابات رشت و تعیین نمایندگان آن را بیان داشته و با اشاره به پیدایش انجمنها و گروههای سیاسی دوره مشروطه در رشت و کشمکشهای مشروطه خواهان رشت با دولت و مجلس بر سر ایالتی یا ولایتی بودن گیلان، به تأسیس بلدیه (شهرداری) رشت و اقدامات عمرانی و اجتماعی آن، حکمرانان رشت در دوره اول مشروطه و روزنامهها و نشریات منتشر شده در رشت عصر مشروطه پرداخته است.
نویسنده در فصل پنجم با عنوان رشت در دوره استبداد صغیر؛ به قیام مردم رشت بر ضد استبداد صغیر، ورود سردار افخم به رشت و سرکوب جنبش مشروطه خواهان و روی آوردن مشروطه خواهان رشت به فعالیتها و تشکیلات مخفی و زیرزمینی اشاره کرده و توضیحاتی در مورد شکلگیری انجمن ستار رشت و فعالیتهای آن، قیام ۱۹ بهمن و قتل سردار افخم و تصرف رشت توسط مشروطه خواهان، اوضاع رشت بعد از آزادی توسط مشروطه طلبان و انعکاس انقلاب مشروطه طلبان رشت آورده است.
فصل پایانی کتاب نیز به رشت در دوره مشروطه دوم اختصاص دارد و با اشاره به اوضاع سیاسی رشت در این دوره و گشایش مجلس دوم شورای ملی و نمایندگان رشت در این دوره مجلس، واکنش مردم رشت در مورد استقراض دولت از بیگانه، تحصن در رشت در اعتراض به اولتیماتوم روسیه، اشغال رشت در ۲۹ آذر ۱۲۹۰ ش توسط روسها و سرکوب مردم رشت توسط روسها تا آغاز جنگ جهانی اول پرداخته است.
مولف در مطلع مقدمه کتاب با بیان فقره ای از مهدی ملکزاده نویسنده کتاب تاریخ انقلاب مشروطیت ایران، نماینده مجلس شورای ملی و فرزند ملکالمتکلمین «انقلاب رشت را دارای مقامی مهم در برقراری حکومت ملی و مشروطیت ایران» دانسته و نوشته است: انقلاب مشروطه نقطه عطفی در تاریخ ایران است که بالاترین تحول را در شئون سیاسی، اجتماعی و فرهنگی ایران به وجود آورد و توانست نظام حکومت استبدادی چند هزار ساله ایران را در هم بشکند و این تفکر که پادشاه سایه خدا و برگزیده خداست را از بیان برده و اراده فردی شاه را در چارچوب قانون اساسی و نظارت نمایندگان مردم در مجلس شورای ملی محدود نماید. در شکل گیری و روند پیروزی انقلاب مشروطه اقشار مختلف جامعه از نقاط مختلف ایران نقش داشتند، انقلاب مشروطیت که از تهران آغاز شده بود، توسط دو کانون مقاومت در رشت و تبریز تقویت شد، علل انقلاب مشروطه و چونگی آن را مورخان در کتب مختلف شرح داده اند، آنچه مورد نظر ماست نقش رشت در انقلاب و سهم مردم آن در این جنبش ملی است.
مهدیزاده در ادامه این مقدمه چنین تحریر کرده است: هرچند درباره نقش گیلان در انقلاب مشروطه به صورت مستقل و نیز به صورت پراکنده در برخی منابع عصر مشروطه و منابع تحقیقی مطالبی به نگارش درآمده اما تاکنون به طور مفصل اوضاع سیاسی و اجتماعی رشت در دوران مشروطه و در محدوده زمانی (۱۲۹۲ – ۱۲۸۵ شمسی) پژوهشی صورت نگرفته است و نگارنده با بهره گیری از منابع دست اول و نیز منابع تحقیقی و پژوهشی (دست دوم) و رجوع به سفرنامه ها، اسناد و روزنامه ها در دوره مذکور، کوشیده ام تا اوضاع سیاسی اجتماعی رشت در این دوره را برای نخستین بار به طور مستقل و مفصل تبیین، تحلیل و توصیف نمایم.
∎