رامین پرتو

حدود پنج روز پیش و در بحبوحه تنش‌ها و رقابت‌های داخلی در میان جریان‌های شیعی عراق، حزب الدعوة الاسلامیه ( دعوت اسلامی) به‌طور رسمی نوری مالکی را به عنوان نامزد تصدی پست نخست‌وزیری به کمیته چارچوب هماهنگی شیعیان معرفی کرد. منابع عراقی اعلام کردند معرفی وی که پس از تصویب در جلسه شورای مرکزی حزب و با موافقت اکثریت گرفته شد، در چارچوب تلاش‌های حزب الدعوه برای تشکیل دولت جدید و  هدایت دولت آتی عراق و در بحبوحه تنش‌ها و رقابت‌های داخلی در میان جریان‌های شیعی عراق، انجام شده است. 

نکته اینجاست که طبق آماری که کمیسیون عالی مستقل انتخابات عراق در وبگاه رسمی خود منتشر کرده، ائتلاف «بازسازی و توسعه» به رهبری «محمد شیاع السودانی» ۴۶ کرسی را به دست آورده و در هشت استان، از جمله بغداد، پایتخت، با کسب ۱۵ کرسی از ۷۱ کرسی، در رتبه اول قرار گرفت. حزب «پیشرفت» یا التقدم به رهبری محمد الحلبوسی با ۳۶ کرسی در جایگاه دوم، ائتلاف «دولت قانون» به رهبری نوری مالکی، نخست وزیر سابق، با ۲۹ کرسی در رتبه سوم، فراکسیون صادقون به رهبری «قیس الخزعلی» با ۲۸ کرسی در رتبه چهارم و حزب دموکرات کردستان به رهبری «مسعود بارزانی» با ۲۷ کرسی در جایگاه پنجم قرار گرفتند.

ایالات متحده مواضع خود را   آشکارا در مورد عراق و انتخاب نوری المالکی اعلام کرده و در این مسیر تلاش می‌کند تا به ایران هم بفهماند که نباید از نخست‌وزیر پیشین  عراق در شرایط فعلی منطقه و بغداد حمایت کند

با نگاهی به اعداد و ارقام موجود می‌توان به این خروجی رسید که دستکم می‌بایست محمد شیاع السودانی به عنوان نخست‌وزیر عراق انتخاب میشد یا اینکه در نهایت گزینه‌های دیگر برای تصدی این پست نامزد میشدند، اما به هر ترتیب انتخاب نوری المالکی که از سال 2006 تا 2014 به عنوان نخست‌وزیر عراق در سپهر سیاسی این کشور ایفای نقش کرده بود، اگرچه از سوی جریان‌های شیعی این کشور و تهران یک اقدام هماهنگ با منافع آنها به حساب می‌آید، اما در طرف دیگر این معادله ایالات متحده صراحتاً با انتخاب وی مخالفت کرده و حالا تمام مولفه‌های سیاسی و روندهای موجود در ساحت اقتصاد و امنیت عراق زیر یک علامت سوال بزرگ قرار گرفته است. 

ترامپ علیه مالکی

بدون تردید آمریکا به عنوان تنها قدرتی که باعث شد تا بساط صدام و حزب بعث برای همیشه از عراق برچیده شود، به این راحتی نمی‌پذیرد که شخصی مانند نوری مالکی به عنوان گزینه نخست‌وزیری عراق مطرح شده و در نهایت بر روی صندلی بنشیند؛ چراکه واشنگتن به صورت مشخص و کامل او را دنبال کننده سیاست‌های تهران می‌داند و نمی‌خواهد مجدداً تکرار سال‌های گذشته را شاهد باشد. 

بر همین اساس دونالد ترامپ، رئیس جمهور ایالات متحده در پیامی در شبکه اجتماعی تروث سوشال نوشت:‌ «می‌شنوم که کشور بزرگ عراق ممکن است با بازگرداندن نوری المالکی به مقام نخست‌وزیری، انتخاب بسیار بدی انجام دهد. آخرین باری که مالکی در قدرت بود، کشور به فقر و هرج‌ومرج کامل سقوط کرد. نباید اجازه داد این اتفاق دوباره تکرار شود». رئیس جمهوری آمریکا در ادامه انتقادهای خود از مالکی اعلام کرد که «او به‌دلیل سیاست‌ها و ایدئولوژی‌های دیوانه‌وارش اگر انتخاب شود، ایالات متحده آمریکا دیگر به عراق کمک نخواهد کرد و اگر ما برای کمک آنجا نباشیم، عراق هیچ شانسی برای موفقیت، کامیابی یا آزادی نخواهد داشت. عراق را دوباره 

باعظمت کنیم!». 

پیش از این نیز توماس باراک، فرستاده دونالد ترامپ، رئیس جمهور آمریکا در اظهاراتی از لزوم تشکیل دولتی در عراق سخن گفت که با کشورهای همسایه و غرب همکاری داشته باشد. وی این امر را کلید ثبات و شکوفایی منطقه خواند و همچنین اظهار کرد با مسعود بارزانی، رهبر حزب دموکرات کردستان عراق، تماس تلفنی ثمربخش داشته است. وی با تکرار مواضع واشنگتن تأکید کرد که موضع ایالات متحده روشن است و اساساً هر دولتی که ایران در شکل‌گیری آن نقش داشته باشد، موفق نخواهد بود. 

به نظر می‌رسد که تهدید ترامپ در خصوص اعمال تحریم جدید علیه عراق در صورت انتخاب نوری المالکی به عنوان نخست‌وزیر این کشور، می‌تواند یک چالش جدید به راه بیندازد و بر همین اساس باید منتظر رویارویی‌های جدید واشنگتن- بغداد بود

اگر مواضع ترامپ و باراک را در کنار یکدیگر قرار دهیم به خوبی می‌بینیم که ایالات متحده مواضع خود را آشکارا در مورد عراق و انتخاب نوری المالکی اعلام کرده و در این مسیر تلاش می‌کند تا به ایران هم بفهماند که نباید از نخست‌وزیر پیشین عراق در شرایط فعلی منطقه و بغداد حمایت کند. به عبارتی شیواتر می‌توان گفت که آمریکایی‌ها به هیچ وجه برنمی‌تابند که عراق در شرایط فعلی خاورمیانه و همچنین در وضعیتی که مشخص نیست احزاب سیاسی در بغداد به دنبال چه کسی پس از مالکی هستند، درگیر یک سناریوی جدید شوند که از اراده و کنترل آنها خارج باشد. بر این اساس نگاه ترامپ و تیم او در امور خاورمیانه نه تنها بر اساس هدف قرار دادن مالکی است، بلکه آنها مستقیماً به دنبال مخابره این پیام هستند که از این به بعد هرگونه تغییر در ساحت سیاسی عراق باید با فکر، اراده و همچنین زیر نظر آنها انجام شود تا اینکه بخواهند نظاره‌گر تعمیق نفوذ ایران یا هر کشور دیگر در بغداد و علیه منافع آنها باشند. 

به راه افتادن موج انتقادی علیه ترامپ

به موازات اظهارات ترامپ در مورد نوری المالکی، شاهد به راه افتادن یک موج انتقادی از وی در داخل و خارج عراق هستیم. به عنوان مثال نوری المالکی، نخست‌وزیر پیشین عراق و نامزد کنونی پست نخست وزیری گفت که ما با مداخله آشکار آمریکا در امور عراق مخالف هستیم و آن را نقض حاکمیت و تعدی به استقلال عراق می‌دانیم. نوری المالکی تاکید کرد که گفت‌وگو بین کشورها تنها گزینه سیاسی برای تعامل است، نه توسل به زبان دیکته و تهدید. وی همچنین گفت که انتخاب نخست وزیر یک تصمیم حاکمیتی است و ما هیچ‌گونه مداخله خارجی را در آن نمی‌پذیریم. ما در راستای تصمیم چارچوب هماهنگی به تلاش خود تا پایان برای تحقق منافع عالی ملت عراق ادامه می‌دهیم. 

از سوی دیگر یک منبع در چارچوب هماهنگی شیعیان در عراق گزارش داد که رهبری این چارچوب، اعضای خود را به جلسه اضطراری در دفتر نوری المالکی، رئیس ائتلاف دولت قانون، عصر چهارشنبه فراخوانده است. به گفته این منبع، هدف از این جلسه «بحث در مورد موضع اخیر واشنگتن در مورد روند سیاسی در عراق» علاوه بر بحث در مورد انتخابات ریاست جمهوری است. 

همچنین شورای عالی اسلامی عراق به ریاست همام حمودی روز گذشته (چهارشنبه) تأیید کرد که انتخاب نخست وزیر یک موضوع کاملاً قانونی عراق است که مطابق با مفاد قانون اساسی و سازوکارهای روند سیاسی و به شیوه‌ای که در خدمت ثبات، حفظ حاکمیت و حفاظت از منافع عالی ملی باشد، انجام می‌شود. همچنین علی الدفاعی، سخنگوی رسمی شورای عالی اسلامی عراق، در بیانیه‌ای که توسط خبرگزاری المعلومه دریافت شد، اظهار داشت: «این شورا به ایجاد روابط متعادل و مثبت با جامعه بین‌المللی، بر اساس احترام متقابل و عدم دخالت در امور داخلی، متعهد است.» الدفاعی تأکید کرد که «عراق کشوری با نهادهای کاملاً مستقر است که قادر به مدیریت تعهدات قانونی و سیاسی خود با اراده ملی مستقل و به شیوه‌ای است که منعکس کننده انتخاب نمایندگان مردم عراق باشد». 

احمد الشرمانی، نماینده عراقی به خبرگزاری المعلومه گفت: مداخله آشکار آمریکا در ترسیم نقشه دولت آتی و انتخاب شخصیت نخست وزیر نقض آشکار حاکمیت ملی است. واشنگتن تلاش می‌کند تا از وضعیت اقتصادی شکننده کشور به عنوان ابزار فشاری برای اجرای دستور کارهای سیاسی خود استفاده کند. وی گفت که غفلت دولت‌های سابق در بهبود اقتصاد ملی کشور را در معرض باج‌گیری آمریکا با ابزار مالی قرار داده است. کاخ سفید تلاش می‌کند تا عراق را تحت قیمومیت اقتصادی نگه دارد تا تصمیم سیاسی آن را تضعیف کند و مانع اتخاذ اقدامات مستقل شود. با تمام این تفاسیر به نظر می‌رسد که تهدید ترامپ در خصوص اعمال تحریم جدید علیه عراق در صورت انتخاب نوری المالکی به عنوان نخست‌وزیر این کشور، می‌تواند یک چالش جدید را به راه بیندازد و بر همین اساس باید منتظر رویارویی‌های جدید واشنگتن- بغداد بود.