به گزارش ایرنا،برای درک ابعاد نابودی این خانه تاریخی، باید جایگاه کوهبنان را در منظومه تاریخ و تمدن ایران شناخت.شهرستان کوهبنان که آن را بامفرهنگی استان کرمان میخوانند یکی از مناطق مهم تاریخی در ایران و گنجینهای از جاذبههای فرهنگی و طبیعی کمیاب است. طبق بررسیهای باستانشناسی، سکونت در این منطقه از دوره پارینهسنگی و نوسنگی آغاز شده است.کوهبنان در ارتفاعات کوهستانی در شمال غربی استان کرمان واقع شده و یکی از مناطق نگهدارنده میراث کهن ایران در قالب بناها و سنتهای تاریخی بوده و در عین حال یکی از قطبهای معدنی مهم کشور بهویژه در حوزه زغالسنگ است.مارکوپولو جهانگرد ونیزی در سفرنامه خود از کوهبنان بهعنوان شهری بزرگ و آباد یاد کرده و علاوه بر آهن و فولاد آن، از توتیا که دارویی مخصوص چشم بوده نام برده و به صنایعدستی آن از جمله آینههای بزرگی که در بازار شهر به فروش میرفته اشاره کرده است.از جمله آثار تاریخی کوهبنان میتوان به خانقاه یا مدرسه شیخ ابوسعید اشاره کرد که بنایی تاریخی مربوط به دوران قبل از شاه نعمتالله ولی و محلی برای عبادت و چلهنشینی عارفان بوده است.قلعه دختر، تخت لطیفی که سکویی سنگی در دامنه کوه برای عبادت و گردهمایی صوفیان و عرفا بوده، آسیابهای هشتگانه و خانههای تاریخی از جمله خانه آلطه همه نشانههایی محکم از قدمت و غنای فرهنگی این منطقه است.یکی از آثار تاریخی که در شهر کوهبنان واقع شده بود، خانه قاجاری موسوم به وکیلی بود که روز یکشنبه هفته جاری، لودرهای شهرداری به جان آن افتادند و بنا به گفته مدیر اداره میراثفرهنگی شهرستان کوهبنان حدود ۶۰ درصد از این عمارت تاریخی را ویران کردند.
عدم اقناع دوستداران میراثفرهنگی
مدیرعامل انجمن نواندیشان سرزمین چماه کوهبنان روز چهارشنبه درباره این اتفاق گفت: وقتی شهرداری شروع به تخریب این بنا کرد من در محل کارم حضور داشتم که حدود ۳۰ کیلومتر تا شهر فاصله دارد، یکی از دوستان تماس گرفت و خبر داد که خانه در حال تخریب است، با مسئول میراثفرهنگی شهرستان هماهنگ کردیم، ایشان به محل رفته بود اما کار از کار گذشته بود.مهدی زینلی در پاسخ به اینکه آیا شهرداری برای تخریب این بنا مجوز میراثفرهنگی را گرفته است؟ اظهار کرد: باید مجوز از میراث میگرفتند ولی پیگیریهایی که ما داشتیم نشان میدهد مجوز از میراث نگرفتند، از طرف شورای شهر به ما گفته شده که این ساختمان متعلق به بخش خصوصی بوده و به شهرداری واگذار شده و میتوانستیم آن را تخریب کنیم.وی با انتقاد از این اقدام شهرداری افزود: خانه وکیلی یک عمارت ارزشمند تاریخی بود و میتوانستند آن را مرمت کنند، این خانه در بافت تاریخی شهر و در نزدیکی خانه ثبتملی آلطه قرار دارد.مدیرعامل انجمن نواندیشان سرزمین چماه کوهبنان در پاسخ به اینکه شهرداری در پاسخ به اعتراض و انتقاد شما چه توضیحاتی داده است؟ گفت: سخنگوی شورای شهر کوهبنان متنی برای ما ارسال کرد که در آن توضیحاتی داده شده است و از من خواستند متن را از طرف انجمن به اطلاع عموم برسانم اما من این کار را انجام ندادم و تا روشن شدن قضیه هم این کار را نمیکنم.
انتقاد شورا از میراثفرهنگی
داود خالداری، سخنگوی شورای شهر کوهبنان متن مورد اشاره زینلی را در اختیار ایرنا قرار داد. در این متن آمده است: ملک مورد اشاره سالها پیش و در زمان شهردار سابق طی فرآیند تفکیک و ساماندهی قانونی به شهرداری واگذار شد و در حال حاضر این ملک از طریق مزایده به برنده محترم واگذار شده است که گزارش کامل آن در اسناد شهرداری ثبت و قابل ارائه است. از آنجایی که اداره کل میراثفرهنگی، گردشگری و صنایعدستی استان کرمان تنها مرجع قانونی و تخصصی تشخیص ثبت و حفاظت از بناهای تاریخی است، پرسشهای اساسی زیر از اداره میراث فرهنگی شهرستان مطرح میشود؛ آیا این ملک تا به امروز در فهرست آثار ملی ایران ثبت شده است؟ در صورت ادعای ارزش تاریخی، چه اقدام عملی مالی و مرمتی از سوی اداره میراثفرهنگی برای حفظ این بنا در طول سالهای گذشته انجام شده است؟ آیا صورتجلسه یا نامه رسمی یا دستورالعملی مبنی بر ممنوعیت تخریب یا لزوم حفظ این بنا به شهرداری ارسال شده است؟در ادامه پرسشهای مطرح شده از سوی سخنگوی شورای شهر کوهبنان آمده است: آیا گواهی یا تأییدیه کارشناسی رسمی از سوی اداره میراثفرهنگی صادر شده که ارزش ملی این بنا را تایید کند؟ اگر چنین سندی وجود دارد لطفا ارائه شود.آیا اداره میراثفرهنگی تاکنون برای خرید یا توافق با مالک اصلی خانواده محترم وکیلی بهمنظور حفظ ملک، مذاکره یا اقدام قانونی انجام داده است؟چرا که مالک اصلی ملک جناب آقای وکیلی اعلام کرده که تمایلی به واگذاری یا حفظ ملک برای مقاصد میراثفرهنگی ندارد. حتی اگر ملکی در فهرست آثار ملی ثبت شود از لحاظ قانونی، دولت موظف است آن را از مالک خریداری کند و تا زمانی که چنین فرآیندی انجام نشود شهرداری نمیتواند عملا مالکیت و اختیارات قانونی مالک را نادیده بگیرد.
در ادامه این متن خاطرنشان شده است: این بنا و امثال آن سالهاست که به حال خود رها و به پناهگاه حیوانات موذی و سگهای ولگرد تبدیل شده و عامل ناامنی برای ساکنان محله بوده و نارضایتی گسترده ساکنان محله و تخریب چهره شهری را به دنبال داشته است. آیا حفظ چنین بنایی با این شرایط، منطبق با خواست عمومی و مصالح شهروندان است؟این توضیحات سخنگوی شورای شهر کوهبنان اینطور ادامه یافته است: حفظ میراث تاریخی نیازمند اعلام بهموقع و اختصاص بودجه لازم و اقدام عملی و تعامل قانونی با مالکان است نه صرفا انتقاد از اقدامات قانونی شهرداری. پس از اداره میراثفرهنگی میخواهیم تا همه اقداماتی که در ۳۰ سال گذشته برای این بنا و سایر بناهای مشابه انجام داده را اعلام کند، مردم امروز به جز چند اثر مخروبه ناایمن که چهره شهر را هم نازیبا کرده است، چیز دیگری را مشاهده نمیکنند.با صرف جلوگیری از تخریب و در نبود اقدامی برای مرمت، نمیتوان خود را مدعی و دوستدار میراثفرهنگی معرفی کنیم. با این اوصاف، اگر اداره میراثفرهنگی برای این ملک ارزشی قائل است باید سند قانونی خود را ارائه و طبق قانون نسبت به تملک یا حفاظت فوری آن اقدام کند.
در پایان این متن آمده است: شهرداری کوهبنان همواره پایبند به قوانین و مقررات جاری کشور است و اقدامات خود را در چارچوب اختیارات قانونی انجام داده است. تا زمانی که مراجع ذیصلاح از جمله اداره کل میراثفرهنگی سند رسمی و دستورالعمل قانونی مبنی بر منع تخریب یا لزوم حفظ این ملک ارائه ندهند شهرداری موظف به اجرای طرحهای مصوب شهری و حفظ حقوق شهروندان است. امیدواریم این توضیحات گویای رویکرد مسئولانه و شفاف شهرداری در این زمینه باشد.
اثر واجد ارزش
رئیس اداره میراثفرهنگی شهرستان کوهبنان روز چهارشنبه که نظرتان درباره این ادعاهای سخنگوی شورای شهر چیست؟ گفت: هر اثر تاریخی که واجد ارزش شناخته شود باید حفظ و نگهداری شود و خانه وکیلی با قدمت قاجاری جزو ۳۰ اثر تاریخی بود که آن را بهعنوان اثر واجد ارزش معرفی کردهایم و این موضوع به شهرداری هم اعلام شده است.مهدی احمدی افزود: این ملک، مالک شخصی و طرح تفکیک داشت، در جریان تفکیک ۱۸ قطعه از این ملک سهم شهرداری شد، از سال ۹۴ به بعد که طرح تفکیک منطقه مطرح شد با شهردار وقت صحبت کردیم و گفتیم این ملک را که تاریخی است جزو یکی از ۱۸ قطعه سهم شهرداری لحاظ کنید.
تخریب بدون استعلام از میراث
وی ادامه داد: قرار شد شهرداری کوهبنان با کمک میراثفرهنگی این خانه را مرمت و احیا کند، با علم به این موضوع، پیگیر ثبت ملی اثر بودیم و این را هم به شهرداری اعلام کردیم.رئیس اداره میراثفرهنگی شهرستان کوهبنان اظهار کرد: چندین بازدید به همراه شهردار فعلی کوهبنان از این بنا داشتیم که ناگهان روز یکشنبه این هفته به ما گزارش دادند که خانه وکیلی در حال تخریب است، تا که مطلع شدیم، با شهردار تماس گرفتیم و قرار شد جلوی تخریب را بگیرند.احمدی با بیان اینکه شهرداری این ملک را به بخش خصوصی فروخته و الان مالک شخصی دارد، گفت: وقتی یک ملک در منطقه تاریخی باشد، نیاز به استعلام از میراثفرهنگی دارد؛ حتی اگر ثبت ملی نشده باشد، صرف اینکه در کنار آن اثری تاریخی وجود دارد دلیل کافی است تا برای هر اقدامی درباره آن اثر از میراثفرهنگی استعلام بگیرند.صرف اینکه در کنار آن اثری تاریخی وجود دارد دلیل کافی است تا برای هر اقدامی درباره آن اثر از میراثفرهنگی استعلام بگیرند.وی با اشاره به اینکه خانه تاریخی آلطه در مجاورت این ملک است، افزود: شهرداری هیچ استعلامی از میراثفرهنگی نگرفت و نظری نخواست و یکباره و بدون اینکه ما در جریان باشیم شروع به تخریب کرد.رئیس اداره میراثفرهنگی شهرستان کوهبنان بیان کرد: وقتی مطلع شدیم، یگان حفاظت به محل رفت، با وجود اینکه با شهردار صحبت کرده بودیم هنوز در حال تخریب بودند که یگان جلوی ادامه کار را گرفت.احمدی با بیان اینکه متاسفانه اکنون آسیبهای خیلی جدی به این بنا وارد شده است، گفت: نامههایی که در طول سالیان گذشته درباره این بنا به شهرداری ارسال کردیم و مکاتباتی که برای ثبت اثر انجام شده و اینکه بهعنوان اثر واجد ارزش معرفی شود همه موجود است.وی در پاسخ به این پرسش که آیا اکنون بنا بهطور کامل تخریب شده است؟ اظهار کرد: حدود ۶۰ درصد از بنا تخریب شده است.
رد ادعای سهلانگاری
رئیس اداره میراثفرهنگی شهرستان کوهبنان در پاسخ به این پرسش که میراثفرهنگی از این پس چه میکند؟ آیا شکایت و پیگیری حقوقی بابت این تخریب در دستور کار است؟ گفت: پیگیر موضوع هستیم و مراحل قانونی طی میشود.احمدی تاکید کرد: کار شهرداری نادرست بود و انتظار میرفت این بنا را به بخش خصوصی واگذار نکند بلکه با حفظ مالکیت آن را مرمت و احیا کند.وی در پاسخ به این پرسش که از متن توضیحات سخنگوی شورای شهر کوهبنان چنین برمیآید که از نظر آنها میراثفرهنگی متهم به سهلانگاری است، این را نمیپذیرید؟ تصریح کرد: اصلا سهلانگاری نبوده است، وقتی اثر تاریخی متعلق به یک ارگان است انتظار میرود رفتار متفاوتی با بخش خصوصی داشته باشد.رئیس اداره میراثفرهنگی شهرستان کوهبنان افزود: در تعاملات با شهرداری همواره اهمیت حفظ و مرمت این بنا را بیان کردیم و هر شهرداری که انتخاب شده، با او از خانه آلطه که شاخصترین اثر تاریخی شهر است بازدید کردیم و در کنار آن خانه وکیلی را مورد توجه قرار دادیم و همیشه این موضوع مطرح بوده که کمک کنند تا مرمت شوند و گفتهایم که پیگیر ثبت ملی آن هستیم.
انتقاد از تخریب ارزشهای فرهنگی
مدیرعامل انجمن دیدهبان میراث و تمدن کارمانیا نیز با انتقاد جدی از شهرداری کوهبنان بابت تخریب عمارت تاریخی وکیلی گفت: در حالی که در استان از سوی استاندار کرمان توجه جدی به گردشگری وجود دارد و شعار لبخند دنیا به کرمان ۱۴۰۵ مطرح شده است، ارزشهای تاریخی و فرهنگی شهرها اینطور تخریب میشود.امید ابراهیمی با بیان اینکه عمارت وکیلی در حریم خانه تاریخی آلطه قرار داشت، افزود: این ۲ بنای تاریخی با وجود درختان سرو کهنسالی که وجود دارد میتوانستند یک مجموعه بینظیر شهری و گردشگری را شکل بدهند که متاسفانه با نگاه اشتباه مسئولان شهری این فرصت از دست رفت.وی ادامه داد: متاسفانه این نگاه در بسیاری از شهرداریهای استان کرمان وجود دارد که به آثار تاریخی و فرهنگی بهعنوان مخروبه و مکانهایی آسیبرسان نگاه میکنند.این کنشگر اجتماعی با بیان اینکه حفاظت از آثار تاریخی تنها وظیفه میراثفرهنگی نیست، اظهار کرد: به خصوص در استان کرمان که با تعدد بناهای تاریخی مواجهیم، شوراها و شهرداریها هم باید در زمینه حفاظت و احیای بناها، فعالیتهای جدی داشته باشند نه اینکه آن را تخریب کنند.ابراهیمی افزود: بهعنوان راهنمای گردشگر و فعال میراثفرهنگی معتقدم در این محدوده از شهر کوهبنان و در بین ۲ عمارت قاجاری میشد پیادهراهی جذاب و سرزنده ایجاد کرد ولی با بیتدبیری و در نبود هماهنگی بین دستگاهها این بنا از بین رفت.با توجه به تمامی توضیحاتی که درخصوص تخریب این بنای تاریخی مطرح شد، باید ببینیم مسوولان ارشدِ دیار کریمان نسبت به چنین اتفاقاتی آنگونه که باید واکنش نشان میدهند یا خدایی ناکرده پس از گذشت مدتی، نابود کردنِ میراث این خطه پُرگهر به یک رویه عادی و خطرناک تبدیل میشود!