به گزارش راهبرد معاصر، امیرهومن محمدی روز چهارشنبه در نشست خبری اهمیت چاپ و بسته بندی در صنعت دارو گفت: چاپخانهها در ایران اغلب ساختاری خانوادگی و موروثی دارند و بررسی سابقه این صنعت نشان میدهد حدود 90 درصد چاپخانهها با چنین مدلی آغاز به کار کردهاند. بازار بستهبندی دارو به دو بخش «مارکت تخصصی دارو» و «مصرف عمومی دارو» تقسیم میشود. سهم این مجموعه در بخش تخصصی و صادراتی بازار قابلتوجه است، در حالی که در بخش بستهبندی عمومی، سهم کمتری دارد. برخی آمارهای مطرحشده درباره در اختیار داشتن 70 یا 80 درصد بازار، واقعیت ندارد.
نایب رییس اتحادیه تولید کنندگان و صادر کنندگان صنعت چاپ و بسته بندی ایران افزود: حدود هشت سال پیش، یک شرکت دارویی خارجی وارد ایران شد و فرآیند ارزیابی و ممیزی (Audit) چاپخانهها را آغاز کرد. وزارت صنعت 19 چاپخانه را برای این ارزیابی معرفی کرد و فرآیند ممیزی به مدت دو سال ادامه داشت. در این مدت، بازرسیها بهصورت هفتگی انجام میشد و الزامات متعددی از جمله رعایت استانداردهای زیستمحیطی، استفاده از انرژیهای پاک مانند انرژی خورشیدی و کنترل دقیق مواد اولیه مطرح شد. از جمله سختگیرانهترین استانداردها، الزام به استفاده از مرکب، مقوا و لاکهای کاملاً بهداشتی و فاقد مواد شیمیایی مضر بود؛ بهگونهای که مسئولیت هرگونه آسیب احتمالی ناشی از مصرف اتفاقی مقوای چاپشده، بر عهده چاپخانه قرار میگرفت و این تعهد بهصورت رسمی امضا شده بود. این مجموعه موفق شد با یکی از بزرگترین شرکتهای دارویی جهان و بزرگترین تولیدکننده انسولین، قرارداد همکاری منعقد کند. محصول بستهبندیشده این شرکت هماکنون در ایران تولید میشود.
به گفته این مدیر عامل چاپ و بسته بندی محصولات دارویی، میزان پوشش بستهبندی دارو در کشور، به سیاستها و تصمیمات شرکتهای داروسازی بازمیگردد و ممکن است بر اساس شرایط هر شرکت متفاوت باشد. با این حال، مقایسه وضعیت فعلی صنعت بستهبندی با دو دهه گذشته نشان میدهد اختلاف فناوری و توان تولید با کشورهای منطقه، از جمله ترکیه، نسبت به گذشته کمتر شده است. این کاهش فاصله عمدتاً ناشی از ورود ماشینآلات جدید و آشنایی نیروی انسانی با فناوریهای نوین است، هرچند همچنان فاصله قابلتوجهی وجود دارد.
وی با بیان این که تحریمها بهعنوان یکی از عوامل اصلی عقبماندگی صنعت بستهبندی، تأثیر مستقیمی بر هزینهها و کیفیت داشتهاند، گفت: فعالان این حوزه تأکید میکنند که تحریمها نهتنها فرآیند تأمین مواد اولیه را پیچیده و پرهزینه کرده، بلکه مسیر خرید ماشینآلات و فناوریهای روز دنیا را نیز مسدود کرده است. در بسیاری از موارد، حتی در صورت تأمین منابع مالی، امکان خرید مستقیم ماشینآلات نو از برندهای معتبر جهانی وجود ندارد و تولیدکنندگان ناچار به تهیه تجهیزات کارکرده با عمر چندساله و قیمتهای بالا هستند.
مدیرعامل چاپ و بسته بندی محصولات دارویی هودیس پارس اذعان کرد: این محدودیتها باعث افزایش هزینههای تولید شده است. مواد اولیه خاص بستهبندی دارویی، که تنها توسط تعداد محدودی از تولیدکنندگان جهانی عرضه میشود، اغلب از مسیرهای غیرمستقیم و با واسطههای متعدد وارد کشور میشود. این فرآیند، هزینه حملونقل، ترخیص و خرید را افزایش میدهد و در نهایت قیمت تمامشده به شرکت دارویی و سپس به مصرفکننده منتقل میشود. در چنین شرایطی بیشترین فشار اقتصادی در نهایت متوجه بیمار خواهد بود.
وی افزود: تحریمها همچنین بر سرعت نوسازی فناوری اثر گذاشتهاند. عدم دسترسی به ماشینآلات جدید و تکنولوژیهای بهروز، موجب شده صنعت بستهبندی دارویی ایران در رقابت جهانی عقب بماند و برای حفظ سطح کیفی، هزینه بیشتری نسبت به رقبا پرداخت کند. این مسئله بهویژه در حوزه بستهبندیهای حساس دارویی اهمیت بیشتری دارد.
وی ادامه داد: در حوزه صادرات، صنعت بستهبندی دارویی ایران به دو شکل فعالیت دارد. نوع نخست، صادرات ثانویه است؛ به این معنا که بستهبندی دارو برای شرکتهای داروسازی داخلی انجام میشود و محصول نهایی به کشورهای دیگر صادر میشود. در این بخش، رعایت کامل استانداردهای کشور مقصد الزامی است و در مقابل، صادرات اولیه بستهبندی به دلیل وابستگی به مواد اولیه وارداتی و افزایش هزینهها، سهم کمتری دارد و مزیت رقابتی آن نسبت به کشورهایی که تولید کاغذ و مقوا را در داخل انجام میدهند، کاهش یافته است. با وجود این محدودیتها، صادرات بستهبندی دارویی ایران به کشورهایی مانند عراق، افغانستان و برخی کشورهای حاشیه خلیج فارس ادامه دارد و سهم محدودی نیز به بازار اروپا اختصاص یافته است. با این حال، میزان ارزآوری این صادرات، به دلیل تحریمها و هزینههای بالا، هنوز به سطح قابلتوجهی نرسیده است.
نایب رییس اتحادیه تولید کنندگان و صادر کنندگان صنعت چاپ و بسته بندی ایران بیان کرد: مهمترین چالشهای بستهبندی دارویی در ایران، تحریمها و نبود حمایت مؤثر است. تحریمها دسترسی به ماشینآلات، فناوری و مواد اولیه را محدود کرده و کشور را به استفاده از تجهیزات مستعمل و مسیرهای پرهزینه تأمین مجبور ساخته است. این در حالی است که تجربه کشورهایی مانند ترکیه نشان میدهد با سرمایهگذاری هدفمند و دسترسی آزاد به بازار جهانی، صنعت بستهبندی میتواند به یکی از منابع اصلی ارزآوری تبدیل شود.
محمدی خاطرنشان کرد: صنعت بستهبندی دارویی، ظرفیتی راهبردی برای اقتصاد کشور دارد، اما بهرهبرداری از این ظرفیت بدون رفع موانع ساختاری، بهویژه تحریمها و کمبود حمایتهای صنعتی، امکانپذیر نخواهد بود.
محمدی اظهار کرد: در حوزه بستهبندی دارویی، برخورداری از ایزوها و استانداردهای بینالمللی یک الزام غیرقابلچشمپوشی است. بدون داشتن این گواهینامهها اساساً امکان عقد قرارداد با شرکتهای دارویی بزرگ وجود ندارد. کنترل کیفیت در این سطح بهگونهای است که حتی خروج چندصد ورق معیوب از یک تیراژ بزرگ نیز بهدقت بررسی میشود و کوچکترین نوسان یا خطا پذیرفته نیست.
وی ادامه داد: در کنار الزامات کیفی، موضوع تولید کاغذ و مقوا در داخل کشور نیز با انتقادهایی جدی همراه است. کارشناسان صنعت چاپ معتقدند تولید مقوا در ایران، بهویژه به دلیل مصرف بالای آب تصفیهشده، توجیه منطقی و زیستمحیطی ندارد. به صورت حدودی برای تولید هر برگ کاغذ A4 حدود 10 لیتر آب تصفیهشده مصرف میشود؛ موضوعی که در کشوری با بحران جدی آب، محل سؤال است. از سوی دیگر، نبود منابع طبیعی کافی مانند جنگل و وابستگی به واردات مواد اولیه، این فرآیند را پیچیدهتر میکند.
محمدی افزود: برخی تولیدکنندگان داخلی با واردات پالپ و تولید مقوا در داخل کشور فعالیت میکنند، اما تفاوت قیمت با نمونه خارجی اندک و اختلاف کیفیت قابلتوجه است. کیفیت برخی محصولات داخلی تا حدود 50 درصد پایینتر از نمونههای خارجی است، در حالی که حجم بالایی از آب و منابع مصرف میشود. از این منظر، واردات کاغذ و مقوا باکیفیت، راهکاری منطقیتر ارزیابی میشود؛ هرچند این دیدگاه با وجود منافع کوتاهمدت برای صنعت، از منظر انسانی و زیستمحیطی مطرح میشود.
وی در رابطه با یکی از چالشهای اساسی صنعت دارو گفت: یکی از چالشهای اساسی صنعت دارو، مسئله جعل دارو و بستهبندی تقلبی است. بررسیهای انجامشده نشان میدهد سهم داروهای تقلبی در برخی مناطق جهان نگرانکننده است و در بازارهای آسیایی و داخلی، این عدد به سطح بالایی میرسد. این موضوع بهویژه در مورد داروهای گرانقیمت و پرفروش اهمیت بیشتری دارد، چرا که جعل این محصولات برای سودجویان صرفه اقتصادی بالاتری دارد.
محمدی افزود: جعل دارو اغلب از طریق بستهبندی انجام میشود. واحدهای غیرمجاز با شبیهسازی بستهبندیهای اصلی، داروهای تقلبی را وارد بازار میکنند؛ حتی در مواردی این محصولات به بازارهای صادراتی نیز راه پیدا کردهاند. همین مسئله باعث شده استفاده از المانها و تکنیکهای ضدجعل در بستهبندی دارویی به یک ضرورت تبدیل شود. برای بسیاری از شرکتهای دارویی نشستها و برنامههای آموزشی برگزار شده و استقبال قابلتوجهی نیز از این راهکارها صورت گرفته است.
وی اظهار کرد: در کنار امنیت بستهبندی، طراحی بهینه ساختار جعبه دارو نیز نقش مهمی در کاهش هزینهها و افزایش بهرهوری دارد. امروزه در چاپخانههای تخصصی، واحدی مجزا برای طراحی ساختار بستهبندی فعال است که پیش از طراحی گرافیکی، به کاهش مصرف مقوا، سهولت فرآیند پرکنی در خطوط داروسازی و کاهش مصرف کارتن مادر توجه میکند. این رویکرد باعث میشود ماشینهای پرکن با حداکثر ظرفیت کار کنند و بستهبندی نهایی برای مصرفکننده نیز سادهتر و ایمنتر باشد.
وی تأکید میکند: بیتوجهی به این اصول، منجر به افزایش ضایعات، کاهش سرعت تولید و تحمیل هزینههای اضافی به شرکتهای دارویی میشود. همچنین استفاده از مرکبهای استاندارد، گیاهی و غیرمهاجرتپذیر، بهویژه در بستهبندیهای اولیه دارویی، یک الزام قطعی است و برای بستهبندیهای ثانویه نیز باید بهصورت جدیتر دنبال شود؛ چرا که سلامت بیمار مستقیماً با کیفیت مواد بستهبندی در ارتباط است.
به گفته محمدی، صنعت بستهبندی دارویی در ایران برای همگام شدن با استانداردهای جهانی، نیازمند توجه همزمان به کیفیت، محیطزیست، امنیت و طراحی مهندسیشده است؛ مسیری که هرچند پرهزینه و دشوار به نظر میرسد، اما نقشی کلیدی در سلامت جامعه و اعتبار صنعت داروی کشور ایفا میکند./تسنیم
∎