به گزارش خبرگزاری سلامت، امیر هومن محمدی روز چهارشنبه در حاشیه بازدید خبرنگاران و نشست خبری اهمیت چاپ و بسته بندی در صنعت دارو که در این شرکت برگزار شد، گفت: فعالیت بسیاری از چاپخانههای ایران بهصورت موروثی آغاز شده است، اما تجربه یک مجموعه چاپی که از سال ۱۳۷۹ با سرمایه محدود و یک دستگاه چاپ آلمانی شروع به کار کرد، حرکت بهسوی تخصصیسازی، رعایت استانداردهای بینالمللی و تمرکز بر بستهبندی دارویی میتواند مسیر یک کسبوکار کوچک را به همکاری با شرکتهای دارویی بزرگ جهانی برساند.
وی تصریح کرد: چاپخانهها در ایران اغلب ساختاری خانوادگی و موروثی دارند و در بسیاری از موارد، فعالیت آنها بهصورت پدر و پسری شکل گرفته است. بررسی سابقه این صنعت نشان میدهد حدود ۹۰ درصد چاپخانهها با چنین مدلی آغاز به کار کردهاند. در این میان، یکی از مجموعههای چاپی کشور نیز فعالیت خود را در قالب یک شرکت تبلیغاتی کوچک با چهار نفر پرسنل شروع کرد و در سال ۱۳۷۹، با دریافت یک وام بانکی و بدون پشتوانه مالی، یک دستگاه چاپ کوچک از آلمان خریداری و فعالیت رسمی خود را با شش نفر نیروی انسانی آغاز کرد.
محمدی افزود: یکی از عوامل موفقیت مدیر این مجموعه، ارائه خدمات طراحی از همان ابتدای کار بود. این رویکرد به این معنا بود که مجموعه، خدماتی یکپارچه شامل طراحی ساختار بستهبندی، طراحی گرافیکی و فرآیند چاپ را بهصورت یک پکیج کامل در اختیار مشتریان قرار میداد. در آن مقطع، این چاپخانه مانند بسیاری از چاپخانههای دیگر، فعالیتی عمومی داشت و انواع محصولات از جمله جعبه بیسکویت، بستهبندی مواد غذایی، کاتالوگ و سایر اقلام چاپی را تولید میکرد.
وی ادامه داد: در سالهای نخست، چاپخانه بهصورت عمومی و همهکاره فعالیت میکرده است. نقطه عطف این مسیر در سال ۱۳۹۱ رقم خورد؛ زمانی که وی در جریان بازدید از یک چاپخانه تخصصی بستهبندی دارویی در کشور سوئیس، با استانداردها و فرآیندهایی مواجه شد که در آن زمان در ایران نمونه مشابهی نداشت.
به گفته نایب رییس اتحادیه تولید کنندگان و صادر کنندگان صنعت چاپ و بسته بندی ایران ، پس از بازگشت به ایران، مشخص شد هیچ چاپخانهای بهطور تخصصی در حوزه بستهبندی دارو فعالیت نمیکند و اغلب مجموعهها بهصورت همزمان بستهبندی دارویی، غذایی و سایر محصولات را انجام میدهند. بر همین اساس، پیادهسازی تدریجی استانداردهای بینالمللی بستهبندی دارویی آغاز شد؛ مسیری که به گفته مدیر مجموعه، بسیار پرهزینه و دشوار بود، چراکه امکانات و دانش فنی لازم در کشور محدود بود. در این مسیر از مشاوران تخصصی استفاده شد و نقش نیروی انسانی مجموعه بسیار پررنگ بود.
وی افزود: این چاپخانه که امروز حدود ۲۵۰ نفر پرسنل دارد، حاصل تلاش جمعی کارکنانی است که از سالهای ابتدایی در مجموعه حضور داشتهاند. در سال ۱۳۹۳، این مجموعه به مرحلهای رسید که فعالیت خود را بهطور کامل بر بستهبندی دارویی و محصولات آرایشیبهداشتی متمرکز کرد.
وی در ادامه گفت: در حوزه سهم بازار بستهبندی دارویی، مدیر مجموعه تأکید میکند که ارائه آمار درصدی دقیق امکانپذیر نیست. بازار بستهبندی دارو به دو بخش «مارکت تخصصی دارو» و «مصرف عمومی دارو» تقسیم میشود. سهم این مجموعه در بخش تخصصی و صادراتی بازار قابلتوجه است، در حالی که در بخش بستهبندی عمومی، سهم کمتری دارد. برخی آمارهای مطرحشده درباره در اختیار داشتن ۷۰ یا ۸۰ درصد بازار، واقعیت ندارد.
مدیر عامل این شرکت اظهار داشت: حدود هشت سال پیش، یک شرکت دارویی خارجی که به دلیل قراردادهای محرمانه امکان ذکر نام آن وجود ندارد، وارد ایران شد و فرآیند ارزیابی و ممیزی (Audit) چاپخانهها را آغاز کرد. وزارت صنعت ۱۹ چاپخانه را برای این ارزیابی معرفی کرد و فرآیند ممیزی به مدت دو سال ادامه داشت. در این مدت، بازرسیها بهصورت هفتگی انجام میشد و الزامات متعددی از جمله رعایت استانداردهای زیستمحیطی، استفاده از انرژیهای پاک مانند انرژی خورشیدی و کنترل دقیق مواد اولیه مطرح شد.
وی افزود: از جمله سختگیرانهترین استانداردها، الزام به استفاده از مرکب، مقوا و لاکهای کاملاً بهداشتی و فاقد مواد شیمیایی مضر بود؛ بهگونهای که مسئولیت هرگونه آسیب احتمالی ناشی از مصرف اتفاقی مقوای چاپشده، بر عهده چاپخانه قرار میگرفت و این تعهد بهصورت رسمی امضا شده بود.
محمدی تاکید کرد: این مجموعه موفق شد با یکی از بزرگترین شرکتهای دارویی جهان و بزرگترین تولیدکننده انسولین، قرارداد همکاری منعقد کند. محصول بستهبندیشده این شرکت هماکنون در ایران تولید میشود.
به گفته مدیر عامل چاپ و بسته بندی محصولات دارویی شرکت هودیس پارس، میزان پوشش بستهبندی دارو در کشور، به سیاستها و تصمیمات شرکتهای داروسازی بازمیگردد و ممکن است بر اساس شرایط هر شرکت متفاوت باشد. با این حال، مقایسه وضعیت فعلی صنعت بستهبندی با دو دهه گذشته نشان میدهد اختلاف فناوری و توان تولید با کشورهای منطقه، از جمله ترکیه، نسبت به گذشته کمتر شده است. این کاهش فاصله عمدتاً ناشی از ورود ماشینآلات جدید و آشنایی نیروی انسانی با فناوریهای نوین است، هرچند همچنان فاصله قابلتوجهی وجود دارد.
تحریمها بهعنوان یکی از عوامل اصلی عقبماندگی صنعت بستهبندی، تأثیر مستقیمی بر هزینهها و کیفیت داشتهاند. فعالان این حوزه تأکید میکنند که تحریمها نهتنها فرآیند تأمین مواد اولیه را پیچیده و پرهزینه کرده، بلکه مسیر خرید ماشینآلات و فناوریهای روز دنیا را نیز مسدود کرده است. در بسیاری از موارد، حتی در صورت تأمین منابع مالی، امکان خرید مستقیم ماشینآلات نو از برندهای معتبر جهانی وجود ندارد و تولیدکنندگان ناچار به تهیه تجهیزات کارکرده با عمر چندساله و قیمتهای بالا هستند.
مدیر عامل چاپ و بسته بندی محصولات دارویی شرکت هودیس پارس اذعان کرد: این محدودیتها باعث افزایش هزینههای تولید شده است. مواد اولیه خاص بستهبندی دارویی، که تنها توسط تعداد محدودی از تولیدکنندگان جهانی عرضه میشود، اغلب از مسیرهای غیرمستقیم و با واسطههای متعدد وارد کشور میشود. این فرآیند، هزینه حملونقل، ترخیص و خرید را افزایش میدهد و در نهایت قیمت تمامشده به شرکت دارویی و سپس به مصرفکننده منتقل میشود. در چنین شرایطی بیشترین فشار اقتصادی در نهایت متوجه بیمار خواهد بود.
وی افزود: تحریمها همچنین بر سرعت نوسازی فناوری اثر گذاشتهاند. عدم دسترسی به ماشینآلات جدید و تکنولوژیهای بهروز، موجب شده صنعت بستهبندی دارویی ایران در رقابت جهانی عقب بماند و برای حفظ سطح کیفی، هزینه بیشتری نسبت به رقبا پرداخت کند. این مسئله بهویژه در حوزه بستهبندیهای حساس دارویی اهمیت بیشتری دارد.
وی افزود: در حوزه صادرات، صنعت بستهبندی دارویی ایران به دو شکل فعالیت دارد. نوع نخست، صادرات ثانویه است؛ به این معنا که بستهبندی دارو برای شرکتهای داروسازی داخلی انجام میشود و محصول نهایی به کشورهای دیگر صادر میگردد. در این بخش، رعایت کامل استانداردهای کشور مقصد الزامی است و در مقابل، صادرات اولیه بستهبندی به دلیل وابستگی به مواد اولیه وارداتی و افزایش هزینهها، سهم کمتری دارد و مزیت رقابتی آن نسبت به کشورهایی که تولید کاغذ و مقوا را در داخل انجام میدهند، کاهش یافته است.
با وجود این محدودیتها، صادرات بستهبندی دارویی ایران به کشورهایی مانند عراق، افغانستان و برخی کشورهای حاشیه خلیج فارس ادامه دارد و سهم محدودی نیز به بازار اروپا اختصاص یافته است. با این حال، میزان ارزآوری این صادرات، به دلیل تحریمها و هزینههای بالا، هنوز به سطح قابلتوجهی نرسیده است.
مدیر عامل چاپ و بسته بندی محصولات دارویی شرکت هودیس پارس اظهار داشت: مهمترین چالشهای بستهبندی دارویی در ایران، تحریمها و نبود حمایت مؤثر است. تحریمها دسترسی به ماشینآلات، فناوری و مواد اولیه را محدود کرده و کشور را به استفاده از تجهیزات مستعمل و مسیرهای پرهزینه تأمین مجبور ساخته است. این در حالی است که تجربه کشورهایی مانند ترکیه نشان میدهد با سرمایهگذاری هدفمند و دسترسی آزاد به بازار جهانی، صنعت بستهبندی میتواند به یکی از منابع اصلی ارزآوری تبدیل شود.
محمدی خاطر نشان کرد: صنعت بستهبندی دارویی، ظرفیتی راهبردی برای اقتصاد کشور دارد، اما بهرهبرداری از این ظرفیت بدون رفع موانع ساختاری، بهویژه تحریمها و کمبود حمایتهای صنعتی، امکانپذیر نخواهد بود.
محمدی اظهار داشت: در حوزه بستهبندی دارویی، برخورداری از ایزوها و استانداردهای بینالمللی یک الزام غیرقابلچشمپوشی است. بدون داشتن این گواهینامهها اساساً امکان عقد قرارداد با شرکتهای دارویی بزرگ وجود ندارد. کنترل کیفیت در این سطح بهگونهای است که حتی خروج چندصد ورق معیوب از یک تیراژ بزرگ نیز بهدقت بررسی میشود و کوچکترین نوسان یا خطا پذیرفته نیست.
وی ادامه داد: در کنار الزامات کیفی، موضوع تولید کاغذ و مقوا در داخل کشور نیز با انتقادهایی جدی همراه است. کارشناسان صنعت چاپ معتقدند تولید مقوا در ایران، بهویژه به دلیل مصرف بالای آب تصفیهشده، توجیه منطقی و زیستمحیطی ندارد. به صورت حدودی برای تولید هر برگ کاغذ A4 حدود ۱۰ لیتر آب تصفیهشده مصرف میشود؛ موضوعی که در کشوری با بحران جدی آب، محل سؤال است. از سوی دیگر، نبود منابع طبیعی کافی مانند جنگل و وابستگی به واردات مواد اولیه، این فرآیند را پیچیدهتر میکند.
محمدی افزود: برخی تولیدکنندگان داخلی با واردات پالپ و تولید مقوا در داخل کشور فعالیت میکنند، اما تفاوت قیمت با نمونه خارجی اندک و اختلاف کیفیت قابلتوجه است. کیفیت برخی محصولات داخلی تا حدود ۵۰ درصد پایینتر از نمونههای خارجی است، در حالی که حجم بالایی از آب و منابع مصرف میشود. از این منظر، واردات کاغذ و مقوا باکیفیت، راهکاری منطقیتر ارزیابی میشود؛ هرچند این دیدگاه با وجود منافع کوتاهمدت برای صنعت، از منظر انسانی و زیستمحیطی مطرح میشود.
وی در رابطه با یکی از چالشهای اساسی صنعت دارو گفت: یکی از چالشهای اساسی صنعت دارو، مسئله جعل دارو و بستهبندی تقلبی است. بررسیهای انجامشده نشان میدهد سهم داروهای تقلبی در برخی مناطق جهان نگرانکننده است و در بازارهای آسیایی و داخلی، این عدد به سطح بالایی میرسد. این موضوع بهویژه در مورد داروهای گرانقیمت و پرفروش اهمیت بیشتری دارد، چرا که جعل این محصولات برای سودجویان صرفه اقتصادی بالاتری دارد.
محمدی افزود: جعل دارو اغلب از طریق بستهبندی انجام میشود. واحدهای غیرمجاز با شبیهسازی بستهبندیهای اصلی، داروهای تقلبی را وارد بازار میکنند؛ حتی در مواردی این محصولات به بازارهای صادراتی نیز راه پیدا کردهاند. همین مسئله باعث شده استفاده از المانها و تکنیکهای ضدجعل در بستهبندی دارویی به یک ضرورت تبدیل شود. برای بسیاری از شرکتهای دارویی نشستها و برنامههای آموزشی برگزار شده و استقبال قابلتوجهی نیز از این راهکارها صورت گرفته است.
وی اظهار داشت: در کنار امنیت بستهبندی، طراحی بهینه ساختار جعبه دارو نیز نقش مهمی در کاهش هزینهها و افزایش بهرهوری دارد. امروزه در چاپخانههای تخصصی، واحدی مجزا برای طراحی ساختار بستهبندی فعال است که پیش از طراحی گرافیکی، به کاهش مصرف مقوا، سهولت فرآیند پرکنی در خطوط داروسازی و کاهش مصرف کارتن مادر توجه میکند. این رویکرد باعث میشود ماشینهای پرکن با حداکثر ظرفیت کار کنند و بستهبندی نهایی برای مصرفکننده نیز سادهتر و ایمنتر باشد.
وی تأکید میکند: بیتوجهی به این اصول، منجر به افزایش ضایعات، کاهش سرعت تولید و تحمیل هزینههای اضافی به شرکتهای دارویی میشود. همچنین استفاده از مرکبهای استاندارد، گیاهی و غیرمهاجرتپذیر، بهویژه در بستهبندیهای اولیه دارویی، یک الزام قطعی است و برای بستهبندیهای ثانویه نیز باید بهصورت جدیتر دنبال شود؛ چرا که سلامت بیمار مستقیماً با کیفیت مواد بستهبندی در ارتباط است.
به گفته محمدی ، صنعت بستهبندی دارویی در ایران برای همگام شدن با استانداردهای جهانی، نیازمند توجه همزمان به کیفیت، محیطزیست، امنیت و طراحی مهندسیشده است؛ مسیری که هرچند پرهزینه و دشوار به نظر میرسد، اما نقشی کلیدی در سلامت جامعه و اعتبار صنعت داروی کشور ایفا میکند.