روزنامه فرهیختگان نوشت: ارزیابیهای نظامی بیسروصدایی که در غرب انجام گرفته است، وجود نوعی نگرانی را در میان آنها انعکاس میدهد. به طور مثال بیان این که زیردریاییهای کلاس غدیر ایران، میتواند همان کاری را انجام دهد که زیردریاییهای یو-بوت در جنگ جهانی دوم انجام دادند، میتواند مهر تأییدی بر پتانسیل ویرانگر زیردریاییهای کوچک ایران باشد.
کاپیتان تریسی ای. وینسنت از نیروی دریایی ایالات متحده اذعان میکند که زیردریاییهای کلاس غدیر «قابلیت نظارتی بیشتر و یک لایه دفاعی برای ایران فراهم میکنند.» فرمانده دانیل دولان هم تأکید دارد که این زیردریاییها «به خوبی برای اهداف جنگ چریکی، کمین و ضد دسترسی/ ایجاد سد راه ناحیهای، طراحی شدهاند...»
از سوی دیگر برخی دیگر از تحلیلگران نظامی نیز هشدار دادهاند که شناسایی این زیردریاییها به خصوص هنگام توقف در بستر دریا بسیار دشوار است و با توجه به تعدادشان، میتوانند برتری تکنولوژیکی دشمن را تحت الشعاع قرار دهند.
همه این موارد باعث تقویت این تصور میشود که قدرت دریایی ایران برای درگیریهای پایاپای و متقارن طراحی نشده، بلکه برای «فرسایش فزاینده» در یک «فضای دریایی محدود» برنامهریزی شده است. علاوه بر این تحلیلگران دفاعی تأکید دارند که ایران میتواند از این زیردریاییها به صورت انبوه برای شلیک موشکها استفاده کند که به نوعی از بهرهگیری از تاکتیک اشباع- در برابر دقت- به عنوان منطق اصلی موضع بازدارندگی زیر آبی ایران در خلیجفارس و دریای عمان، حکایت دارد.
ایران و راهبرد جنگ نامتقارنِ زیر دریا
تحلیلگران اندیشکده مطالعات دفاعی آسیا در این تحلیل به ناوگان زیردریایی ایران و چگونگی عملکرد آن توجهی ویژه نشان میدهند. آنها اذعان دارند که ایران درحالحاضر یکی از متنوعترین و درعینحال پرشمارترین ناوگانهای زیردریایی خاورمیانه را اداره میکند. این ناوگان که تعداد آن حدود ۲۸ تا ۳۰ فروند تخمینزده میشود، زیردریاییهای کلاس کیلو (kilo-class) ساخت روسیه (طارق)، زیردریاییهای نیمهسنگین کلاس فاتح تولید داخل و تقریباً ۲۰ زیردریایی کوچک کلاس غدیر را شامل میشود.
این نوع ترکیب نکتهای مهم را بازتاب میدهد؛ انتخاب آگاهانه ساختار نیروی دریایی که کمیت، بهینهسازی جغرافیایی و قابلیت بقا را در اولویت قرار داده است. فقدان زیردریاییهای هستهای یا سیستم پیشرانه مستقل از هوا (AIP) – بهرغم رونمایی از نمونه مجهز به AIP کلاس فاتح- تأثیری بر اثربخشی عملیات ایران در خلیجفارس بر جای نگذاشته است، چراکه عمق کم، شوری بالا، ترافیک تجاری متراکم و نویز صوتی شدید در منطقه، بسیاری از مزایای زیردریاییهای بزرگ و پیشرفته را خنثی میکند.
درحالیکه زیردریاییهای کلاس کیلوی ایران همچنان به مناطق عمیقتر خلیج و دریای عمان محدود هستند، پلتفرمهای کلاس فاتح و غدیر در راستای تسلط بر ساحل، جنگ مینی، شناسایی و عملیات کمین در آبهایی اغلب با عمق کمتر از ۵۰ متر، بهینهسازی شدهاند. این ترکیب نیروها، در واقع رد صریح رقابت متقارن با ایالات متحده و جایگزینی آن با یک معماری دفاعی چند لایه را بازتاب میدهد که برای بهرهگیری از شرایط جغرافیا، برتری عددی و عدم قطعیت در راستای تحمیل هزینههای عملیاتی و اقتصادی نامتناسب، طراحی شده است. برنامهریزان نیروی دریایی ایران به طور فزایندهای عملیات دریایی را با شناورهای تندرو، سامانههای هوایی بدون سرنشین، سامانههای موشکی ساحلی و واحدهای جنگ الکترونیک ادغام و یک اکوسیستم چند دامنهای را ایجاد کردهاند. این ویژگیها دشمنان را در حوزههای سطحی، زیر سطحی و الکترومغناطیسی به چالش میکشد. در نهایت میتوان گفت که از نظر راهبردی، نیروی زیردریایی ایران نمایانگر یک سیستم نامتقارن بالغ است که به طور خاص برای منازعه طولانیمدت در تنگه هرمز و مسیرهای دریایی اطراف آن طراحی شده است.
ویژگیهای زیردریاییهای کلاس فاتح و غدیر
این نکتهای درخور تأمل است که تحلیلگران نظامی اندیشکده مطالعات دفاعی امنیتی آسیا به تواناییها و ظرفیتهای دو زیردریایی بومی ایران یعنی فاتح و غدیر نگاه ویژهای نشان میدهند.
الف) زیردریایی کلاس فاتح؛ گامی مهم و تکاملی در زیردریاییهای بومی ایران به شمار میآید. شکاف بین زیردریاییهای کوچک و قایقهای تهاجمی بزرگ را پر میکند و درعینحال انعطافپذیری عملیاتی فوقالعادهای را برای تنگههرمز و خلیجعمان ارائه میدهد. از ظرفیت جابهجایی تقریبی ۵۹۳ تن در زیر آب، طول ۴۸ متر و مداومت حرکتی ۳۵ روز برخوردار است. سرعتِ ۱۴ گره دریایی در زیر آب و عمق آزمایشی تخمینزده شده ۲۰۰ تا ۲۵۰ متر از دیگر ویژگیهای آن است که نشان از بقاپذیری خوب آن در برابر تهدیدات ضد زیردریایی در آبهای کم عمق دارد. به لحاظ تسلیحاتی از ۴ و بنابر برخی گزارشها از ۶ لوله اژدر ۵۳۳ میلیمتری که قادر به پرتاب اژدرهای سنگینی چون والفجر برخوردار است. توانایی در استقرار موشکهای ضد کروز کشتی با برد ۲۰۰ تا ۳۰۰ کیلومتر (پوششی تا عمق خلیجعمان) و همچنین قابلت استقرار ۸ مین زیر دریایی از دیگر ویژگیهای تسلیحاتی این زیردریایی به شمار میآید. در مجموع و در ارتباط با تنگه هرمز، زیر دریاییهای کلاس فاتح به ایران امکان میدهد تا قدرت پنهانکاری، استقامت و حمله از راه دور را در یک پلتفرم واحدِ بهینه شده برای تشدید تنش، ترکیب کند.
ب) زیردریایی کلاس غدیر؛ ستون فقرات عددی نیروهای زیر سطحی ایران را تشکیل میدهد. ظرفیت تقریبی ۱۱۷ تن در سطح آب و ۱۲۵ تن در زیر آب، طول ۲۹ متر و خدمه ۷ نفره؛ همگی ویژگیهایی هستند که برای چابکی، پنهانکاری و استقرار سریع بهینه شدهاند. تسلیحات شاملِ دو لوله اژدر افکن ۵۳۳ میلیمتری و اژدرهایی با قدرت تخریب بالا علیه شناورهای سطحی و زیردریایی، توانایی شلیک موشکهای کروز زیرآبی مانند جاسک ۲ با برد درگیری ۲۰۰ تا ۳۰۰ کیلومتر، قابلیت مینگذاری، توانایی استقرار نیروهای ویژه از جمله غواصان رزمی و تیمهای خرابکار. اندازه کوچک این زیردریایی باعث میشود تا بتواند در بستر دریا مستقر شده، از سطوح بالای نویز محیطی بهرهبرداری کرده و از شناسایی توسط سیستمهای پیشرفته بهینه شده برای آبهای کم عمق بگریزد. در مجموع و از نظر عملیاتی، زیردریاییهای کلاس غدیر از این قابلیت برخوردارند که تنگه هرمز را به یک میدان نبرد پرمناقشه تبدیل کنند که در آن عدم قطعیت در نتیجه، خود میتواند به سلاحی کارآمد تبدیل شود.
روزنامه فرهیختگان نوشت: ارزیابیهای نظامی بیسروصدایی که در غرب انجام گرفته است، وجود نوعی نگرانی را در میان آنها انعکاس میدهد. به طور مثال بیان این که زیردریاییهای کلاس غدیر ایران، میتواند همان کاری را انجام دهد که زیردریاییهای یو-بوت در جنگ جهانی دوم انجام دادند، میتواند مهر تأییدی بر پتانسیل ویرانگر زیردریاییهای کوچک ایران باشد.
کاپیتان تریسی ای. وینسنت از نیروی دریایی ایالات متحده اذعان میکند که زیردریاییهای کلاس غدیر «قابلیت نظارتی بیشتر و یک لایه دفاعی برای ایران فراهم میکنند.» فرمانده دانیل دولان هم تأکید دارد که این زیردریاییها «به خوبی برای اهداف جنگ چریکی، کمین و ضد دسترسی/ ایجاد سد راه ناحیهای، طراحی شدهاند...»
از سوی دیگر برخی دیگر از تحلیلگران نظامی نیز هشدار دادهاند که شناسایی این زیردریاییها به خصوص هنگام توقف در بستر دریا بسیار دشوار است و با توجه به تعدادشان، میتوانند برتری تکنولوژیکی دشمن را تحت الشعاع قرار دهند.
همه این موارد باعث تقویت این تصور میشود که قدرت دریایی ایران برای درگیریهای پایاپای و متقارن طراحی نشده، بلکه برای «فرسایش فزاینده» در یک «فضای دریایی محدود» برنامهریزی شده است. علاوه بر این تحلیلگران دفاعی تأکید دارند که ایران میتواند از این زیردریاییها به صورت انبوه برای شلیک موشکها استفاده کند که به نوعی از بهرهگیری از تاکتیک اشباع- در برابر دقت- به عنوان منطق اصلی موضع بازدارندگی زیر آبی ایران در خلیجفارس و دریای عمان، حکایت دارد.
ایران و راهبرد جنگ نامتقارنِ زیر دریا
تحلیلگران اندیشکده مطالعات دفاعی آسیا در این تحلیل به ناوگان زیردریایی ایران و چگونگی عملکرد آن توجهی ویژه نشان میدهند. آنها اذعان دارند که ایران درحالحاضر یکی از متنوعترین و درعینحال پرشمارترین ناوگانهای زیردریایی خاورمیانه را اداره میکند. این ناوگان که تعداد آن حدود ۲۸ تا ۳۰ فروند تخمینزده میشود، زیردریاییهای کلاس کیلو (kilo-class) ساخت روسیه (طارق)، زیردریاییهای نیمهسنگین کلاس فاتح تولید داخل و تقریباً ۲۰ زیردریایی کوچک کلاس غدیر را شامل میشود.
این نوع ترکیب نکتهای مهم را بازتاب میدهد؛ انتخاب آگاهانه ساختار نیروی دریایی که کمیت، بهینهسازی جغرافیایی و قابلیت بقا را در اولویت قرار داده است. فقدان زیردریاییهای هستهای یا سیستم پیشرانه مستقل از هوا (AIP) – بهرغم رونمایی از نمونه مجهز به AIP کلاس فاتح- تأثیری بر اثربخشی عملیات ایران در خلیجفارس بر جای نگذاشته است، چراکه عمق کم، شوری بالا، ترافیک تجاری متراکم و نویز صوتی شدید در منطقه، بسیاری از مزایای زیردریاییهای بزرگ و پیشرفته را خنثی میکند.
درحالیکه زیردریاییهای کلاس کیلوی ایران همچنان به مناطق عمیقتر خلیج و دریای عمان محدود هستند، پلتفرمهای کلاس فاتح و غدیر در راستای تسلط بر ساحل، جنگ مینی، شناسایی و عملیات کمین در آبهایی اغلب با عمق کمتر از ۵۰ متر، بهینهسازی شدهاند. این ترکیب نیروها، در واقع رد صریح رقابت متقارن با ایالات متحده و جایگزینی آن با یک معماری دفاعی چند لایه را بازتاب میدهد که برای بهرهگیری از شرایط جغرافیا، برتری عددی و عدم قطعیت در راستای تحمیل هزینههای عملیاتی و اقتصادی نامتناسب، طراحی شده است. برنامهریزان نیروی دریایی ایران به طور فزایندهای عملیات دریایی را با شناورهای تندرو، سامانههای هوایی بدون سرنشین، سامانههای موشکی ساحلی و واحدهای جنگ الکترونیک ادغام و یک اکوسیستم چند دامنهای را ایجاد کردهاند. این ویژگیها دشمنان را در حوزههای سطحی، زیر سطحی و الکترومغناطیسی به چالش میکشد. در نهایت میتوان گفت که از نظر راهبردی، نیروی زیردریایی ایران نمایانگر یک سیستم نامتقارن بالغ است که به طور خاص برای منازعه طولانیمدت در تنگه هرمز و مسیرهای دریایی اطراف آن طراحی شده است.
ویژگیهای زیردریاییهای کلاس فاتح و غدیر
این نکتهای درخور تأمل است که تحلیلگران نظامی اندیشکده مطالعات دفاعی امنیتی آسیا به تواناییها و ظرفیتهای دو زیردریایی بومی ایران یعنی فاتح و غدیر نگاه ویژهای نشان میدهند.
الف) زیردریایی کلاس فاتح؛ گامی مهم و تکاملی در زیردریاییهای بومی ایران به شمار میآید. شکاف بین زیردریاییهای کوچک و قایقهای تهاجمی بزرگ را پر میکند و درعینحال انعطافپذیری عملیاتی فوقالعادهای را برای تنگههرمز و خلیجعمان ارائه میدهد. از ظرفیت جابهجایی تقریبی ۵۹۳ تن در زیر آب، طول ۴۸ متر و مداومت حرکتی ۳۵ روز برخوردار است. سرعتِ ۱۴ گره دریایی در زیر آب و عمق آزمایشی تخمینزده شده ۲۰۰ تا ۲۵۰ متر از دیگر ویژگیهای آن است که نشان از بقاپذیری خوب آن در برابر تهدیدات ضد زیردریایی در آبهای کم عمق دارد. به لحاظ تسلیحاتی از ۴ و بنابر برخی گزارشها از ۶ لوله اژدر ۵۳۳ میلیمتری که قادر به پرتاب اژدرهای سنگینی چون والفجر برخوردار است. توانایی در استقرار موشکهای ضد کروز کشتی با برد ۲۰۰ تا ۳۰۰ کیلومتر (پوششی تا عمق خلیجعمان) و همچنین قابلت استقرار ۸ مین زیر دریایی از دیگر ویژگیهای تسلیحاتی این زیردریایی به شمار میآید. در مجموع و در ارتباط با تنگه هرمز، زیر دریاییهای کلاس فاتح به ایران امکان میدهد تا قدرت پنهانکاری، استقامت و حمله از راه دور را در یک پلتفرم واحدِ بهینه شده برای تشدید تنش، ترکیب کند.
ب) زیردریایی کلاس غدیر؛ ستون فقرات عددی نیروهای زیر سطحی ایران را تشکیل میدهد. ظرفیت تقریبی ۱۱۷ تن در سطح آب و ۱۲۵ تن در زیر آب، طول ۲۹ متر و خدمه ۷ نفره؛ همگی ویژگیهایی هستند که برای چابکی، پنهانکاری و استقرار سریع بهینه شدهاند. تسلیحات شاملِ دو لوله اژدر افکن ۵۳۳ میلیمتری و اژدرهایی با قدرت تخریب بالا علیه شناورهای سطحی و زیردریایی، توانایی شلیک موشکهای کروز زیرآبی مانند جاسک ۲ با برد درگیری ۲۰۰ تا ۳۰۰ کیلومتر، قابلیت مینگذاری، توانایی استقرار نیروهای ویژه از جمله غواصان رزمی و تیمهای خرابکار. اندازه کوچک این زیردریایی باعث میشود تا بتواند در بستر دریا مستقر شده، از سطوح بالای نویز محیطی بهرهبرداری کرده و از شناسایی توسط سیستمهای پیشرفته بهینه شده برای آبهای کم عمق بگریزد. در مجموع و از نظر عملیاتی، زیردریاییهای کلاس غدیر از این قابلیت برخوردارند که تنگه هرمز را به یک میدان نبرد پرمناقشه تبدیل کنند که در آن عدم قطعیت در نتیجه، خود میتواند به سلاحی کارآمد تبدیل شود.