به گزارش خبرنگار کتاب ایرنا، آیین اختتامیه «هجدهمین دوره جایزه ادبی جلال آلاحمد» هفدهم دی ۱۴۰۴ با حضور سیدعباس صالحی وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی در تالار قلم کتابخانه ملی ایران برگزار شد.
محسن جوادی معاون فرهنگی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی با تاکید بر اینکه جایزه جلال آلاحمد رویداد شناخته شده است، گفت: هجده دوره است که این جایزه برگزار میشود و اثرگذاری آن از اقبال و بازنشر آثار مشخص است. به طور متوسط آثار برگزیدگان جایزه جلال حدود هشت بار تجدید چاپ میشود.
او با اشاره به اینکه این دوره حدود ۲۰ درصد به آثاری که به دبیرخانه رسید، اضافه شد، ادامه داد: برداشت من این است که دوره موفق بود و مورد توجه شاخههای مرتبط قرار گرفت.
معاون فرهنگی وزارت فرهنگ با اعلام اینکه جایزه جلال فقط یک جایزه محض نیست، توضیح داد: در کنار بخش اصلی جایزه، رویدادهایی برگزار میشود که اهمیت آن کم از جایزه نیست. در دورههای مختلف این جایزه توانسته نقش مهمی در پرورش نسل جوان ایفا کند. امیدوارم نسل جدید آثار برتری ارائه دهند تا آثار داستانی جوانان مانند آثار کلاسیک، در دنیا بازتاب داشته باشد و نام آنها به بلندای ایران برقرار باشد.
ادبیات بدون مخاطب کالبدی بیجان است
مجید قیصری دبیر علمی هجدهمین دوره جایزه ادبی جلال آلاحمد بیانیه شورای علمی این دوره از جایزه را خواند و در بخشی از آن گفت: ادبیات بدون مخاطب کالبدی بیجان است. ادبیاتی که منعکسکننده دردها و خوشیهای مردم نباشد، متنی بیفایده است.
او در ادامه گزارشی از عملکرد هیات داوران و هیات علمی در بخشهای مختلف جایزه جلال ارائه داد و گفت: آثار در چهار بخش توسط داوران و هیات علمی مورد داوری قرار گرفتند. بخش مستندنگاری در جایزه جلال آل احمد آینهای از نسبت این جایزه با واقعیت است، نویسندگان به خاطرهنگاری، تاریخ شفاهی، سفرنامهنویسی و روایتهای مبتنی بر تجربهٔ زیسته و حافظهٔ فردی و جمعی است. با این حال، هیات داوران ناگزیر است تصریح کند که این رشد کمی، بهطور متوازن به رشد کیفی منجر نشده و در برخی سطوح با نوعی افت و عقبگرد مواجه بودهایم.
به گفته قیصری آثار راهیافته به مرحلهٔ نهایی، هر یک نمایندهٔ رویکردی متفاوت در مستندنگاریاند: از روایتهای مبتنی بر تاریخ شفاهی تا ناداستانهای برآمده از تجربهٔ فردی، از مواجههای نزدیک با قدرت سیاسی تا بازخوانی حافظهٔ جمعی و تجربهٔ تاریخی. وجه مشترک این آثار نه همگونی سبکی، بلکه تلاش آگاهانه برای نزدیک شدن به واقعیت و پرهیز از مصرفزدگی روایی است.
او به اختصار به برخی آسیبهای جدی مشاهدهشده در آثار ارسالی اشاره کرد . گفت: آسیبهایی که اگر به آنها توجه نشود، میتواند آیندهٔ این بخش را با چالش مواجه سازد. نخست، مخدوش شدن مرز میان مستند و خیال؛ آثاری که با زبان ادبی و روایت جذاب، جای خالی استناد، روش و امکان راستیآزمایی را پنهان میکنند. دوم، ضعف در روشمندی؛ فقدان توضیح روشن دربارهٔ چرخهٔ پژوهش، منابع و شیوهٔ دسترسی به دادهها. سوم، ابهام در صداقت روایی؛ جایی که خواننده نمیداند با واقعیت مستند مواجه است یا بازآفرینی ذهنی نویسنده. چهارم، غلبهٔ خلاقیت ادبی بر مسئولیت؛ جایی که خلاقیت ادبی به جای تعمیق واقعیت، آن را میپوشاند.
به گفته دبیر علمی هجدهمین دوره جایزه ادبی جلال آلاحمد مستندنگاری بیش و پیش از هر چیز به شفافیت، صداقت و امکان سنجشپذیری نیاز دارد. راه غنای این بخش، نه در نفی نوآوری، بلکه در پیوند آگاهانهٔ نوآوری با روش سند و اخلاق روایت است. هیات داوران امیدوار است که توجه به این نکات، زمینهساز ارتقای کیفی آثار در دورههای آینده باشد و مستندنگاری همچنان به عنوان یکی از جدیترین و شریفترین شاخههای ادبیات معاصر ایران، مسیر خود را با دقت و مسئولیت ادامه دهد.
او در بررسی بخش نقد ادبی توضیح داد: هیات داوران بخش نقد ادبی هجدهمین دورهٔ جایزهٔ ادبی جلال آلاحمد، پس از بررسی تمامی آثار رسیده به دفتر جایزهٔ جلال در خانهٔ کتاب ایران، کتابی را حائز عنوان کتاب برگزیده یا تشویقی ندانستند. کتابهای رسیده در این حوزه توسط کمیتهٔ علمی از جهات گوناگون مورد توجه قرار گرفت و به دلایلی که به آن اشاره میشود، کتابی در این دوره معرفی نشد. برخی کتابهای ارسالی در حوزهٔ مطالعات نقد ادبی قرار نمیگرفتند. حجم قابل توجهی از برخی آثار، ترجمهٔ کتابهایی از زبانهای دیگر بود و سهم نویسنده در تألیف کتاب محدود بود. در برخی کتابها، گردآوری اطلاعات و دادههای ارزشمندی صورت گرفته بود، اما کتاب فاقد تحلیل منتقدانه بود. برخی آثار ساختار کتاب نداشتند و مجموعه مقالاتی بودند که در یک زمینه توسط نویسنده نوشته شده بودند. برخی نویسندگان کتابها از منابع اصیل در تدوین اثر خود بهره نبرده بودند. توجه بیش از حد به نظریه و نظریهپردازان غربی و الگوهای آنها موجب شده است که نویسندگان برخی آثار از ظرفیت موجود در ادبیات بومی غافل بمانند و تلاش ناموفقی در هماهنگی نظریه با متن خود داشته باشند.
هیات داوران هجدهمین جایزه ادبی جلال آلاحمد اسامی برگزیدگان و شایستگان تقدیر این دوره را به شرح زیر اعلام کرد:
داستان بلند و رمان
برگزیده: «لمس» نوشته محمدرضا کاتب از نشر نیماژ
شایسته تقدیر: معرفی نشد.
داستان بلند و رمان (کتاب اولیها)
برگزیده: معرفی نشد.
شایسته تقدیر: «ژنرال» نوشته زهرا گودرزی از نشر چشمه به عنوان اثر شایسته تقدیر معرفی شد.
مستندنگاری
برگزیده: «قاسم» نوشته مرتضی سرهنگی از انتشارات خط مقدم
شایسته تقدیر: معرفی نشد.
داستان کوتاه
برگزیده: «من ابن بطوطه هستم» نوشته خسرو عباسی خودلان از انتشارات مؤسسه فرهنگی هنری هنرمندان مشرق زمین
شایسته تقدیر: معرفی نشد.
داستان کوتاه (کتاب اولیها)
برگزیده: «گاهی به قبرها هم نگاه کن» نوشته عباس عظیمی از نشر چشمه
شایسته تقدیر: معرفی نشد.
نقد ادبی
نامزد، برگزیده و شایسته تقدیر: معرفی نشد.
بخش جنبی؛ ویراستاری
برگزیده: مهدی فروتن ویراستار رمان «ژنرال» نوشته زهرا گودرزی از نشر چشمه
بخش ویژه؛ ماه مجلس
برگزیده: «قربان زرپران» اثر امیرحسین روحنیا
شایسته تقدیر: «زمین» نوشته سارا شجاعی و «حرمت» نوشته زینب محمدقلیزاد (مشترک)