به گزارش روز چهارشنبه گروه علمی ایرنا از مرکز ملی ذخایر ژنتیکی و زیستی ایران وابسته به جهاددانشگاهی، الیاس اریا کیا؛ عضو هیات علمی این مرکز، در مقاله‌ای مروری و چندوجهی، جدیدترین پیشرفت‌های علمی و تکنولوژیکی صنعت فرآوری گیاهان دارویی را مورد بررسی قرار داد؛ صنعتی که با توجه به گرایش فزاینده جهانی به درمان‌های طبیعی، نقش مهمی در نظام سلامت ایفا می‌کند.

بر اساس یافته‌های این مقاله، گیاهان دارویی و ذخایر متنوع ژرم‌پلاسمی آن‌ها از دیرباز بخش جدایی‌ناپذیر زندگی بشر و درمان بیماری‌ها بوده‌اند و امروزه نیز استفاده از آن‌ها روندی روبه‌رشد دارد؛ به‌گونه‌ای که حدود ۸۰ درصد جمعیت جهان همچنان برای درمان بسیاری از بیماری‌ها به گیاهان دارویی متکی هستند. این استقبال گسترده، ناشی از نگرانی‌های فزاینده درباره عوارض جانبی، پیامدهای زیست‌محیطی و خطرات بلندمدت داروهای سنتزی عنوان شده است.

در این مقاله تأکید شده است که کیفیت و خواص دارویی نهایی گیاهان دارویی، در تمام مراحل زنجیره تولید - از کشت و پرورش تا فرآوری و تولید دارو - به‌شدت تحت تأثیر عوامل محیطی، ژنتیکی و فناوری‌های مورد استفاده قرار دارد. از همین رو، نویسندگان به‌صورت نظام‌مند این عوامل را بررسی کرده‌اند.

در بخش نخست، عوامل مؤثر بر تنوع شیمیایی گیاهان (Chemovariation) در مرحله پیش از برداشت، شامل مؤلفه‌های ژنتیکی و محیطی و تأثیر آن‌ها بر محتوای فیتوشیمیایی و خواص فیتوفارماکولوژیکی مورد تحلیل قرار گرفته است. در ادامه، مراحل کلیدی پس از برداشت، از جمله تیمارهای پیش‌آماده‌سازی پیش از خشک‌کردن (شیمیایی و حرارتی) با هدف غیر فعال‌سازی آنزیم‌ها و افزایش کارایی فرآیند خشک‌سازی بررسی شده‌اند.

همچنین، انواع روش‌های خشک‌کردن طبیعی و مکانیکی با تمرکز بر حفظ پایداری ترکیبات مؤثره و افزایش طول عمر انبارمانی، به‌عنوان بخش مهمی از فرآوری گیاهان دارویی معرفی شده‌اند. روش‌های مناسب سورتینگ و انبارداری نیز به‌منظور حذف آلاینده‌ها و جلوگیری از فساد محصولات، از دیگر محورهای این مقاله به شمار می‌روند.

در بخش پایانی، روش‌های سنتی و پیشرفته استخراج، جداسازی و خالص‌سازی ترکیبات مؤثره گیاهی با یکدیگر مقایسه شده و شاخص‌هایی مانند بازده، گزینش‌پذیری و قابلیت مقیاس‌پذیری آن‌ها مورد ارزیابی قرار گرفته است.

نویسندگان با تلفیق نتایج پژوهش‌های آزمایشگاهی اخیر و شیوه‌های نوین صنعتی، مسیرهای فناورانه‌ای را ترسیم کرده‌اند که می‌تواند به ارتقای استانداردهای کیفی در سراسر زنجیره ارزش گیاهان دارویی و تولید محصولات نهایی ایمن و با کیفیت بالا منجر شود.

این مقاله مروری در ژورنال معتبر eFood (Q1) با ضریب تأثیر ۵.۷ از مجموعه انتشارات وایلی Wiley منتشر شده و به‌صورت دسترسی آزاد (Open Access) در اختیار پژوهشگران و فعالان صنعت فرآوری گیاهان دارویی قرار دارد.

علاقه‌مندان می‌توانند متن کامل مقاله را از طریق لینک http://dx.doi.org/10.1002/efd2.70105 مشاهده کنند.