شوشتر شهری تاریخی در استان خوزستان است. این شهر دارای تاریخ و تمدنی کهن و تا ابتدای دوره پهلوی مرکز استان خوزستان بوده است.
به گزارش اعتماد، در شوشتر به تنهایی ۱۴ میراث جهانی طی دو پرونده در سالهای ۲۰۰۹ و ۲۰۲۳ در فهرست میراث جهانی یونسکو ثبت شدهاند و این شهر به عنوان «پایتخت سازههای آبی جهان» شناخته میشود. سازه ارزشمندی که قابلیت و جذابیت این را دارد که هر علاقهمند به تاریخ و تمدنی را به این شهر کهن بکشاند.
بافت تاریخی شوشتر یکی از کهنترین بافتهای شهری ایران به شمار میرود؛ گیرشمن، باستانشناس فرانسوی، غار پبده در شمال شرقی شهر شوشتر را نخستین سکونتگاه انسانی در ایران میداند و قدمت سکونت در شوشتر را به ده هزار سال تخمین میزند.
ردپای شوشتر را در میان اشعار فارسی از جمله شاهنامه فردوسی
«والترهینس»، ایلامشناس برجسته نیز در کتاب دنیای گمشده عیلام، احتمال داده شوشتر امروز همان آدامدن عیلامی باشد؛ اما این شهرها بعدها بنا به دلایل متعدد؛ رو به ویرانی رفته و پادشاهان هخامنشی دوباره این شهر را بنا کردهاند و در کاوشهای متعددی که در این شهر انجام شده ردپای حکومتهای اولیه شوش کشف شده است. البته ردپای شوشتر را در میان اشعار فارسی از جمله شاهنامه فردوسی، سفرنامهها و منابع تاریخی متعدد میتوان جستوجو کرد.
در خوزستان بیشتر شهرها در کنار رودها بنا شدهاند و شهر شوشتر نیز در کنار رود کارون و تمدنی که در این شهر شکل گرفته همچون رود کارون در دل تاریخ پیچ و تاب خورده و تا امروز به ما رسیده است.
در شوشتر همانگونه که کارون زنده و جاری است همهچیز زنده و پویاست؛ مردم شوشتر همانگونه که موسیقی آنها به گوش میرسد؛ خونگرم و مهربانند و گویی گرمای هوا و مشکلات زندگی دور از مرکز مانع از آن نشده تا گل لبخند از روی لبهای آنها محو شود و رسم دلنواز ایرانی مهمان نوازی را فراموش کنند.
مردم شوشتر در سالهای اخیر با توجه به درک درستی از میراثی که در شهرشان به آنها بهامانت سپرده شده به این باور رسیدهاند که باید بیش از گذشته درصدد این باشند که از بناها و آثار بهجا مانده از تاریخ سرزمین پدر و مادری خود نگهبانی کنند. از این رو به جای تخریب بناهای قدیمی و ساخت بناهای جدید، به یک باره عزم خود را جزم کردهاند تا این بناها را با تغییر کاربری و به بهرهوری رساندن جدید از گزند روزگار حفظ کنند.
در شوشتر شهر زنده است و استفاده از آجرهای قرمز و معماری ایرانی در ساخت بناها که یادآور معماری ایرانی است، موجب شده تا شهر در روز و بر اثر تابش نورخورشید بسیار چشمنواز شود. همین زیبایی و ساختار کوچهها در بافت قدیمی شوشتر که به بنبست نمیرسند و گویی نمونه بصری از هزارتوهای بورخس به شمار میروند، همه و همه دست به دست هم دادهاند که دلت نخواهد قدم زدن در کوچه پس کوچههای بافت تاریخی شوشتر به پایان برسد؛ چون هر چه به چشم میآید زیبایی است، هر چند که در برخی موارد، تصاویری نابهنجار از تخریب بنایی یا انباشت زباله در برخی مناطق بافت تاریخی به چشم میخورد، اما این موارد نیز مانعی نمیشوند تا دلت نخواهد در این بافت قدم نزنی.
در بافت تاریخی شوشتر زندگی جاری است
در بافت تاریخی شوشتر زندگی جاری است و کم نیستند افرادی که عزم خود را جزم کردهاند و سایر وارث یک بنای قدیمی را راضی کردهاند تا خانهشان بماند نه برای آنها، بلکه برای تاریخ و آیندگانی که شاید سدههای دیگر گذرشان به این شهر تاریخی بیفتد و کمترین چیز این باشد که دلشان بخواهد حداقل عکسی به یادگار در کنار این بنای تاریخی بگیرند.
این جای بسی خوشحالی است که مردم این خطه تاریخی عزم خود را جزم کردهاند و خواستار این هستند تا بافت تاریخی شهرشان را حفظ کنند و باعث این شوند تا شهرشان به صورت منسجم حفظ شود و شهر هویت یکپارچه خود را حفظ کند. البته این ناشی از نگاه جامعنگر فعالان میراث فرهنگی این شهر است که توانستهاند نظر جمعی را نسبت به این خواست فراملی جلب کنند، چراکه شوشتر باتوجه به میراث تاریخی جهانی که در دل خود دارد، شهری است که حیاتش با گردشگری گره خورده است و در تمام ادوار تاریخ در صورت ایجاد بستر مناسب برای گردشگرپذیری میتواند روزها و هفتهها میزبان گردشگران باشد و از این راه حیات اقتصادی شهر جریان داشته باشد.
ثبت جهانی شهر تاریخی شوشتر درخواست منطقهای و محلی نیست
از این رو در ماههای گذشته ساکنان این شهر؛ نامههای متعددی به مدیرکل میراث فرهنگی و استاندار این شهر و کمیته ملی یونسکو نوشتهاند تا زمینه ثبت بافت تاریخی شهر شوشتر فراهم شود. البته باید توجه داشت ثبت جهانی شهر تاریخی شوشتر درخواست منطقهای و محلی نیست، بلکه یک خواست ملی و فراملی است که زمینهای فراهم شود تا سرمایههای فرهنگی و ملی ما برای نسلهای بعد و در دل تاریخ به یادگار بماند.
بیشک ثبت جهانی بافت تاریخی شوشتر اینبارقه را در دل ساکنان سایر شهرهای تاریخی ایران روشن خواهد کرد تا آنها هم به همین شیوه خواستار حفظ هویت تاریخی و ملی خود باشند.
