آغاز نهضت انقلاب با قیام ۱۵ خرداد

به گزارش خبرگزاری صدا و سیمای مازندران، قیام ۱۵ خرداد (۱۳۴۲ش)، تجمع و راهپیمایی مردم برخی از شهر‌های ایران در اعتراض به دستگیری امام خمینی. تظاهرات در قم، تهران و ورامین به خشونت کشیده شد و تعدادی از مردم کشته و مجروح شدند.

دستگیری امام خمینی به‌خاطر سخنرانی او در ۱۳ خرداد ۱۳۴۲ش. (عاشورای ۱۳۸۳ق) در مدرسه فیضیه علیه محمدرضا پهلوی شاه وقت ایران بود. در این سخنرانی حکومت وقت به حکومت یزید تشبیه شده بود. امام خمینی، به‌دلیل کشته شدن جمعی از مردم، این روز را برای همیشه عزای عمومی اعلام کرد از این‌رو ۱۵ خرداد در تقویم جمهوری اسلامی ایران تعطیل رسمی است.

زمینه‌ها

یرواند آبراهامیان، نویسنده کتاب ایران بین دو انقلاب، قیام ۱۵ خرداد را تمرینی برای انقلاب اسلامی در سال ۱۳۵۷ش دانسته است. تصویب لایحه انجمن‌های ایالتی و ولایتی در دولت وقت که روحانیون بعضی از فقرات آن را مخالف با اسلام می‌دانستند، انقلاب سفید و حمله مأموران حکومتی به مدرسه فیضیه در فروردین ۱۳۴۲حوادثی بودند که زمینه ساز حوادث ۱۵ خرداد ۱۳۴۲ شد.

روحانیون ایام محرّم آن سال را فرصتی برای تبلیغات علیه برنامه‌ها و سیاست‌های محمدرضا پهلوی دانستند. حکومت در ماه محرّم، خطاب به وعاظ و روحانیون اعلام و به آنها الزام کرد که در سخنرانی‌ها از بیان سه مطلب خودداری کنند: الف) علیه شخص اول مملکت سخن نگویند. ب) علیه اسرائیل مطلبی گفته نشود. ج) به مردم نگویند که اسلام در خطر است. با شروع ایام عزاداری محرّم، وعّاظ و روحانیون به سخنرانی و وعظ پرداختند. امام خمینی نیز در سخنرانی‌های پس از نماز، علیه هیأت حاکمه و حکومت پهلوی، صحبت می‌کرد.

تاسوعا و عاشورای سال ۱۳۴۲ش در شهر‌های مختلف ایران به صحنه انتقاد علنی از حکومت پهلوی و عملکرد آن تبدیل شد و روز‌های یازدهم و دوازدهم محرّم نیز، در ادامه روز‌های قبل به تظاهرات سیاسی مردم علیه حکومت پهلوی تبدیل گردید و شعار‌هایی به طرفداری از امام خمینی و علیه شاه و حکومتش سر داده شد. در یازدهم محرّم، دانشجویان دانشگاه تهران به جمع تظاهرکنندگان پیوستند. حکومت در واکنش به این رویداد‌ها و به منظور تهدید و پایان دادن به تظاهرات، در صدد دستگیری امام خمینی و گروهی از روحانیون برآمد.

همراهی روحانیون مازندرانی با نهضت امام

در ۱۳ خرداد ۱۳۴۲ امام در سخنرانی به شاه اعتراض کرد و او را هم پیمان اسراییل نامید وبه شاه گفت: قران به درد تو می‌خورد، اما شاه برنتابید وامام را دستگیر کرد که موج اعتراضات مردمی در ایران شکل گرفت.

روحانیون مازندانی در حوزه مشهد، چون ایت الله هاشمی نژاد بهشهری و آیت الله ولی نژاد ساروی که در آن زمان طلبه بودند همراهی خود با امام را آغاز کردند.

آیت الله ولی نژاد از ساری به نجف رفت وهمراهی خود با فعالیت‌های امام در حوزه را آغاز کرد و پیام امام را به ایران می‌رساند و مردم مازندران را با اهداف امام آشنا می‌کرد.

زینب نجاتی و گزارشی در این زمینه: