به گزارش مفدا جیرفت ، شب یلدا در هزاره سوم به نوعی یادآوری بسیاری از ارزشهای جامعه ایرانی برای نسل امروزی و یاد آور آیینهای ارزنده فرهنگ قدیمی ما است در عین حال با جمع کردن خانوادهها و حضور خانوادهها در کنار بزرگترها و یا گرد هم جمع شدن و دورهمیهای شب یلدایی عموماً عاملی تاثیرگذار بر انسجامهای اجتماعی و ملی محسوب میشود. یکی از آئین های ایرانیان در این شب خواندن شعرهای عاشقانه حافظ و تفال بر دیوان لسان الغیب است.
فصل پاییز دو نمونه از مشهورترین سنن و آداب رسوم ایرانیان کهن در ارتباط با جشنهای مناسبتی است که علیرغم گذشت زمان بسیار همچنان توسط ایرانیان حفظ شده و برگزار میشود.
تاریخچه شکل گیری شب یلدا
در سنت زرتشت، طولانیترین و تاریک ترین شب سال را یک روز ناخوشایند میدانستند، و روشهایی که امروزه هم در این شب انجام میشود، در اصل برای دور شدن از این ناخوشایندی و بلایا بود. در آن موقع تصور میشد که نیروهای شیطانی در این شب طولانی به اوج میرسند.
به همین دلیل به مردم سفارش میکردند که بیشتر شب را بیدار نمانند، تا ناخوشی به سراغ آنها نیاید. مردم نیز دور هم جمع میشدند و آخرین میوههای تابستان خود را با هم میخوردند و اینگونه خود را سرگرم میکردند تا از بدبختی دور شوند.
در فرهنگ ایرانی سنت شب زنده داری جشن و دورهمی آن و بسیاری از رسوم دیگر شب یلدا هنوز هم پابرجاست.
شب چله
کلمه یلدا به زبان سریانی است و معنای آن یعنی تولد، زادروز و میلاد جدید. هنوز اینکه اولین بار جشن یلدا در کدام منطقه ایران برگزار شد، اطلاعات زیادی در دست نداریم.
اما برخی اعتقاد دارند که حدوداً ۳۰۰ سال بعد از اینکه رومیان به دین مسیحیت روی آوردند، به دلیل اینکه نسبت به تولد حضرت عیسی اطلاعات زیادی نداشتند کلیساها، میلاد مهر را به عنوان میلاد مسیح قرار دادند و آن روز را یلدا نامیده و جشن میگرفتند.
شب چله یا همان یلدا که تاریخچه ۷۰۰۰ هزار ساله دارد را دقیقاً، اولین شب زمستان که براساس واقعیت طولانیترین شب سال نیز هست آریاییها جشن میگیرند که به همان آیین مهر رومیان تا حدودی مربوط است.
اولین جشن شب یلدا چه زمانی بوده است؟
اولین روزی که جشن شب چله را در ایران به طور رسمی معرفی کردند و درتقویم یادداشت کردند در زمان داریوش یکم میباشد و آن روز در تقویمهای رسمی مصر و بابل نیز ثبت شده است.
ایرانیان باستان نیز میگفتند که یلدا شب میلاد مهر و دوستی و محبت است. ایرانیان در زمان قدیم اعتقاد داشتند که خورشید در این شب شکست ناپذیر میشود.
آریاییها با دیدن اینکه برخی روزها طولانی و برخی شبها از روزها طولانیتر است در شب یلدا فکر میکردند که روز به معنای محبت و روشنی در حال مقابله و جنگ با شب و اهریمن است.
به همین دلیل طولانیترین شب سال را به عنوان شب چله جشن میگرفتند و میگفتند که در این شب پس از جدال طولانی خورشید با اهریمن، خورشید و مهر پیروز میشود.
سفره شب چله چیست؟
این سفره میزد نام دارد و در آن خوراکیهای گوناگونی قرار میدهند. همانطور که هر رسمی در طول زمان و تاریخ دستخوش تغییر میشود رسومات شب یلدا نیز به مرور زمان تغییر پیدا کرده است.
در این سفره شمع، آجیل و خشکبار، میوههای تر و خشک، شیرینی و.... قرار میدهند. از میوهها میتوانیم به هندوانه و انار اشاره کنیم، که به دلیل رنگ قرمزی که دارند به عنوان نماینده خورشید شناخته میشوند.
علت استفاده از آجیل و خشکبار نیز به این علت است که دانهها نماد برکت میباشند. از دیگر رسومات شب چله میتوانیم به روشن کردن آتش یا شمع و داستان گویی مثل حافظ و شاهنامه خواندن اشاره کنیم.
غزلی زیبا از حافظ درباره شب یلدا
حتی حافظ شیرازی در سالیان دور نیز از اهمیت شب یلدا آگاه بوده و به اَشکال و آرایههای مختلف آن را در شعرهای خود به کار برده است. در ادامه یکی از سرودههایی زیبای حافظ شیرازی در خصوص این شب مهم را خواهید خواند:
بر سر آنم که گر ز دست برآید
دست به کاری زنم که غصه سر آید
خلوت دل نیست جای صحبت اضداد
دیو چو بیرون رود فرشته درآید
صحبت حکام ظلمت شـب یلداست
نور ز خورشید جوی بو که برآید
بر در ارباب بیمروت دنیا
چند نشینی که خواجه کی به درآید
ترک گدایی مکن که گنج بیابی
از نظر ره روی که در گذر آید
صالح و طالح متاع خویش نمودند
تا که قبول افتد و که در نظر آید
بلبل عاشق تو عمر خواه که آخر
باغ شود سبز و شاخ گل به بر آید
غفلت حافظ در این سراچه عجب نیست
هر که به میخانه رفت بیخبر آید
تهیه کننده : علی عمرانی ساردو دبیر سرویس فرهنگی مفدا جیرفت