در این گزارش که در شماره روز یکشنبه چهاردهم تیر 1394 خورشیدی به قلم سارا معصومی منتشر شده است، می خوانیم: نخستین نشانه های نزدیک شدن به توافق از زبان یوکیا آمانو مدیر کل آژانس بین المللی انرژی اتمی به گوش رسید. در حالی که مذاکرات سیاسی و فنی در خصوص آینده برنامه هسته ای ایران و همچنین چند و چون توافق نهایی در وین در حال اجرا بود، آمانو به دعوت مقام های ایران به تهران رفت. رفت و آمد ٢٤ ساعته وی با گمانه زنی های خبری بسیار همراه بود. منابع آگاه تاکید داشتند که آمانو در کشاکش توافق و شکست به تهران رفته است تا در جریان طرح های ایران برای پایان دادن به بحران ساختگی ابعاد احتمالی نظامی برنامه هسته ای این کشور قرار بگیرد. با این همه پس از بازگشت آمانو به وین بود که رسانه هایی چون رویترز و خبرگزاری فرانسه ترجیح دادند با انتخاب تیترهای نه چندان مثبت ادعا کنند که سفر مدیرکل به تهران منجر به گشایشی در پرونده موسوم به ابعاد احتمالی نظامی برنامه اتمی ایران (ان پی تی) نشده است. از جانب ایران اما سیگنال های مثبتی به چشم می آمد.

در نهایت آمانو صبح روز شنبه به وقت وین برای دیدار با وزرای امور خارجه ایران و امریکا راهی هتل پله کوبرگ شد. مدیرکل آژانس بین المللی انرژی اتمی پیش از ورود به کوبرگ مقابل خیمه گاه خبرنگاران ایستاد و از سفری گفت که از این پس می توان از آن به عنوان یک مبدا در تاریخ مذاکرات هسته ای ایران و آژانس بین المللی انرژی اتمی یاد کرد. آمانو در خصوص دستاوردهای این سفر گفت: هدف از این سفر حل و فصل موضوعات باقیمانده است که در این زمینه ما پیشرفت هایی داشتیم ولی همچنان کار بیشتری باقی مانده است. معتقدم با همکاری ایران می توانیم تا پایان سال گزارشی درباره ارزیابی مسائل مربوط به پی ام دی بدهیم.

آمانو در پاسخ به این سوال که آیا ایران اجازه داده است به مکان هایی که قبلا مجاز نبودید دسترسی داشته باشید، گفت: همان طور که گفتم حرکت مان رو به جلو و همراه با پیشرفت بود ولی نمی توانم وارد جزییات شوم. در رابطه با توافقی که با آقای نجفی داشتم هم کار بیشتری نیاز است. یکی از خبرنگاران امریکایی پرسید: انتظارات تان برآورده شد؟ آمانو پاسخ داد: پیشرفت داشتیم.

گره در آستانه بازشدن

اظهارات یوکیا آمانو در وقت اضافه مذاکرات هسته ای میان ایران و شش کشور مقابل آن ایراد شد. پس از مذاکرات در لوزان بر سر راهکارهای مشترک، یکی از اصلی ترین گره های باقی مانده مساله پی ام دی بود. پرونده ای که پرونده سازی سرویس های جاسوسی غربی شکل گرفته بود در چند ماه اخیر در بازی های سیاسی همین رسانه ها هم بال و پر بیشتری گرفت. حساسیت در خصوص پی ام دی به اندازه ای بالا گرفته است که کشورهای ١+٥ و در راس آنها امریکا به این نتیجه رسیدند که وقت پایان یافتن این پروژه هم سررسیده است و در غیراین صورت کل پروسه مذاکرات تحت الشعاع قرار خواهد گرفت. اکنون اظهارنظرهای آمانو نشان می دهد که تا پایان ماه دسامبر جاری این پرونده می تواند حل و فصل شود. پیش از این هم تیم مذاکره کننده ایران تاکید کرده بود که این پرونده باید از حالت بی انتهایی خارج شده و در یک چارچوب زمانی مشخص قرار بگیرد. به نظر می رسد که ابتکار عمل ایران جواب داده است و این پرونده برای نخستین بار در چندسال اخیر در سراشیبی حل و فصل قرار گرفته است. از دیدار روز گذشته میان محمدجواد ظریف و یوکیا آمانو در کوبرگ جز چند تصویر، خبر رسمی دیگری در دست نیست با این همه به نظر می رسد که آمانو ٢٤ ساعت پس از بازگشت از تهران به محل مذاکرات آمد تا نتیجه بررسی راهکارهای مورد مشورت در تهران با رییس جمهور و دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران را به اطلاع رییس دستگاه دیپلماسی ایران برساند. در این دیدار، نماینده ایران در آژانس بین المللی انرژی اتمی هم حضور داشت.

مساله پی ام دی به حصول توافق هسته ای میان ایران و شش قدرت جهانی پیوستگی مستقیم ندارد اما مذاکره کنندگان اصرار دارند که حل این پرونده تا زمان رسیدن ایران و ١+٥ به مرحله اجرا می تواند تسهیل کننده همکاری های بیشتر ایران و آژانس به خصوص در بخش تایید تعهدهای ایران بر اساس برجام و همچنین آینده برنامه هسته ای این کشور باشد. فضای حاکم بر تحلیل های خبری پس از کنفرانس خبری آمانو حاکی از این است که می توان پرونده پی ام دی را برای نخستین بار در چند سال گذشته در حال بازشدن دانست.

کلسی داونپورت، کارشناس مسائل خلع سلاح در این خصوص به بلومبرگ می گوید: اظهارات آمانو نشان دهنده گشایشی در پروسه همکاری های فنی ایران و آژانس بین المللی انرژِی اتمی است. به نظر می رسد که دستاوردهای این سفر می تواند به بسیاری از سوال های اساسی در خصوص پرونده پی ام دی هم پایان دهد. این اظهارات نشان می دهد که ایران و آژانس در مسیر پیشرفت قرار گرفته اند.

یوکیا آمانو اخیرا اعلام کرده بود که مایل است در مسیر حل و فصل پرونده پی ام دی نقش فعال تری ایفا کند اما این نخستین بار بود که وی از یک بازه زمانی بسته برای حل و فصل این پرونده سخن گفت.

زمزمه توافق بر سر تحریم

شنبه، روز خبرهای خوب از وین در خصوص پیشرفت های ملموس در مذاکرات بود. هرچند از زمان توافقنامه موقت ژنو مصوب نوامبر ٢٠١٣، این عبارت مشهور در تمام تحلیل ها به چشم می خورد که «تا زمانی که بر سر همه چیز توافق نشود، بر سر هیچ چپز توافق نشده است»، اما با توجه به آنکه متن برجام در حال آخرین نگارش ها است و تعداد پرانتزهای باقیمانده هم قابل شمارش است، کاسته شدن موردی از اختلاف ها هم می تواند گویای نزدیک تر شدن به توافق باشد. خبرگزاری آسوشیتدپرس در تازه ترین گزارش خود ادعا می کند که ایران و ١+٥ بر سر نحوه و زمانبندی برداشتن تحریم ها به توافق اولیه دست یافته اند. پس از پی ام دی، شاید اصلی ترین گره که چندماه از وقت مذاکره کنندگان را به خود اختصاص داده است مساله نحوه و زمان از میان برداشته شدن تحریم های چندگانه علیه ایران است. بر اساس این گزارش، مقام های ارشد دو طرف ایران و شش کشور مقابل آن باید سندی را که مشخص می کند کدام تحریم ها و در چه زمانی برداشته شود، تایید کنند. هرچند هیچ منبعی در تیم مذاکره کننده ایران این مساله را تایید نکرده است اما برخی دیپلمات ها به آسوشیتدپرس می گویند که تیم های کارشناسی دو طرف بر سر این سند به توافق رسیده اند. پیش از این تیم مذاکره کننده اعلام کرده بود که یکی از پنج ضمیمه احتمالی برجام، در خصوص بحث تحریم ها و جزییات آن خواهد بود. در حالی که بسیاری از رسانه های بین المللی از گشایش در بحث تحریم ها خبر می دهند، بلومبرگ در گزارش همچون همیشه جهت دار خود ادعا می کند که احتمال دارد برخی از تحریم های ایران که جنس و حجم آنها مشخص نیست تا ماه دسامبر از میان برداشته شود. این در حالی است که دیپلمات هایی که بلومبرگ نام آنها را محفوظ نگه داشته ادعا می کنند که احتمالا هیچ کدام از تحریم های ایران تا سال ٢٠١٦ از میان برداشته نخواهند شد. بحث زمان از میان برداشته شدن تحریم های ایران در حالی به دستاویزی برای بازی های رسانه های غربی تبدیل شده است که بر اساس تفاهم به دست آمده میان ایران و ١+٥؛ توافق جامع هسته ای در سه مرحله اجرا خواهد شد. به نظر می رسد با توجه به گام های اجرایی که ایران برای عمل به تعهدات فنی خود باید بردارد و همچنین گام های حقوقی که برای رفع تحریم های ایران از چند کانال اتحادیه اروپا، شورای امنیت و امریکا باید برداشته شود، فاصله میان روز توافق تا روز اجرا حداقل سه تا چهار ماه باید باشد.

وزرا می آیند

مذاکرات میان ایران و ١+٥ در دو روز اخیر به سنت بسیاری از روزهای این یک سال و نیم، میان مذاکره کنندگان تهران و واشنگتن با حضور هلگا اشمید، معاون مسوول کمیسیون سیاست خارجی اتحادیه اروپا صورت گرفته است. جان کری و جواد ظریف از یک سو، علی اکبر صالحی، رییس سازمان انرژِی اتمی و ارنست مونیز، وزیر انرژِی ایالات متحده از سوی دیگر به مذاکرات فشرده و چند ساعته در کوبرگ ادامه می دهند. تمام تلاش طرفین بر مساله کاستن از پرانتزها و یک دست کردن مواضع تا زمان رسیدن سایر وزرای امور خارجه متمرکز است. بر اساس برنامه از پیش تعیین شده، وزرای تروییکای اروپایی امروز به وین بازمی گردند تا به حلقه ایران و امریکا و نماینده اتحادیه اروپا اضافه شوند. هنوز خبری از بازگشت وزرای امور خارجه روسیه و چین به وین در دست نیست. بسیاری از رسانه های بین المللی از روزهای یکشنبه و دوشنبه به عنوان روزهای سرنوشت ساز یاد می کنند. تنها سه روز تا پایان وقت اداری تمدید توافقنامه ژنو زمان باقی است. تیم مذاکره کننده ایران از نخستین ساعات پایان یافتن ضرب الاجل زمانی ٣٠ ژوئن اعلام کرده است که مذاکرات را تا زمان حصول توافق خوب و جامع ادامه خواهد داد و در بند زمان قرار نمی گیرد. در شرایطی که عضو ارشد تیم چین در این مذاکرات از پیشرفت های ذره ذره در مذاکرات خبر می دهد، باید دید که آیا استراتژی آرام اما پیوسته ایران و ١+٥ برای رسیدن به توافق خوب از منظر همگان جواب خواهد داد یا خیر؟

روز گذشته برخی خبرنگاران حاضر در وین از بازگشت یک روزه محمدجواد ظریف به تهران برای آخرین صلاح و مشورت ها در خصوص متن توافق نهایی سخن می گفتند اما هیچ نشانه جدی در خصوص صحت این ادعا تا لحظه تنظیم این گزارش به چشم نمی خورد. در شرایطی که وزرای ایران و ١+٥ بتوانند ظرف ٤٨ ساعت آتی، پرانتزهای موجود در متن را پاک کنند و برنامه جامع اقدام مشترک به توافق هر هفت عضو این مذاکرات برسد، دولت اتریش باید خود را برای برگزاری مراسم اعلام این توافق و ورود طرفین به فاز اول اجرای آن در روزهای سه شنبه یا چهارشنبه مهیا سازد.

*منبع: روزنامه دنیای اقتصاد

**گروه اطلاع رسانی**9165**9131