مختاری آزاد رئیس مرکز ویروس شناسی دانشگاه علوم پزشکی تهران: آبله میمون یک بیماری قدیمی است اما هیچ‌گاه این تعداد مبتلا با این میزان گسترش و در مدت زمان کوتاه شناسایی نشده است
کرونا تمام نشده، بیماری دیگری به نام «آبله میمون» جهان را نگران کرده است. این بیماری نه یک ویروس نوظهور که یک بیماری قدیمی است که سال از 1958 شناخته شده و در 1970 اولین انسان‌های مبتلا به آن مورد شناسایی قرار گرفتند.
در روزهای گذشته مشاهده چندین مورد بیمار مبتلا به گونه‌ای از آبله به نام Monkey Poxviridae یا «آبله میمون» در برخی از کشورهای جهان به ویژه اروپا نگرانی‌های زیادی را بر انگیخت. اگرچه هنوز سرنخ زیادی در مورد اینکه این افراد چگونه و از کجا به این ویروس آلوده شده‌اند وجود ندارد اما به گفته علیرضا ناجی رئیس مرکز تحقیقات ویروس شناسی دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی ویروس ممکن است به طور وسیع و خاموش در جامعه و احتمالاً از طریق یک مسیر جدید در حال انتقال باشد.
ناجی در مورد این بیماری در اینستاگرام شخصی خود نوشت: «قبلا این بیماری به غرب و مرکز آفریقا تعلق داشته و موارد بیماری در سایر مکان‌های جغرافیایی با سفر به آفریقا مرتبط بوده است. ویروس آبله میمون می‌تواند از طریق گاز گرفتن حیوان آلوده یا تماس با خون، مایعات بدن یا زخم و ضایعات آن منتقل شود. همچنین تصور می‌شود که توسط جوندگانی مانند موش و سنجاب گسترش پیدا کند، اما افراد ممکن است با خوردن گوشت حیوان آلوده که به درستی پخته نشده باشد به این بیماری مبتلا شوند.»
وی همچنین یادآور شد: «انتقال بین انسان‌ها بیشتر از طریق قطرات تنفسی بزرگ صورت می‌گیرد. از آنجایی که این قطرات نمی‌توانند فاصله زیادی را طی کنند، تماس چهره به چهره طولانی مدت مورد نیاز است. ویروس همچنین می‌تواند از طریق مایعات بدن، مواد ضایعه یا تماس غیرمستقیم با مواد ضایعه وارد بدن شود. مقامات بهداشتی اشاره کرده‌اند که برخی از موارد عفونت‌های اخیر ممکن است از طریق تماس جنسی منتقل شوند. سازمان جهانی بهداشت گفته است این موضوع که بسیاری از موارد گزارش شده افرادی هستند که به عنوان همجنسگرا یا دوجنسگرا شناخته می‌شوند نیز در حال بررسی است.»
به گفته ناجی این ویروس در انسان موجب تب، بدن درد، بزرگ شدن غدد لنفاوی و در نهایت «آبله» یا تاول‌های دردناک پر از مایع روی صورت، دست‌ها و پاها می‌شود. دوره کمون (فاصله از عفونت تا شروع علائم) آبله میمون معمولاً از 6 تا 13 روز است اما می‌تواند بین 5 تا 21 روز هم باشد. یکی از انواع ویروس آبله میمون می‌تواند کشنده باشد و تا 10 درصد از افراد آلوده را می‌کشد. خوشبختانه نوعی که در حال حاضر در انگلیس وجود دارد ملایم‌تر است و میزان مرگ و میر آن کمتر از یک درصد است.»
وی یادآور شد: «علائم بیماری آبله میمون معمولاً طی دو الی چهار هفته برطرف می‌شود. در حال حاضر درمان خاصی برای آبله میمون وجود ندارد. بیماران معمولاً باید در یک بیمارستان تخصصی بستری تا عفونت گسترش نیابد و درمان‌های علامتی صورت پذیرد.»
ناجی همچنین با بیان این که ویروس آبله میمون قابل کنترل است و می‌توان از شیوع آن جلوگیری کرد، افزود: «واکسن آبله و داروهای سیدوفوویر و گلوبولین ایمنی می‌تواند از شیوع این بیماری پیشگیری کند.»
ناجی ادامه داد: «مرکز مبارزه با بیماری‌های آمریکا با توجه به اطلاعات موجود درباره مزایا و خطرات واکسیناسیون آبله و استفاده از دارو برای پیشگیری از مدیریت آبله میمون و سایر عفونت‌های ارتوپاکس ویروس دستورالعمل‌هایی دارد.
وی با اشاره به این که یکی از واکسن‌های موجود برای آبله میمون JYNNEOSTM با نام Imvanex یا Imvamune شناخته می‌شود، تاکید کرد: «این واکسن‌ها برای پیشگیری از آبله میمون و آبله در ایالات متحده مجوز دریافت کرده‌اند و از آنجایی که ویروس آبله میمون خویشاوندی نزدیکی با ویروس ایجاد کننده آبله دارد، واکسن آبله نیز می‌تواند افراد را از ابتلا به آبله میمون محافظت کند.»
به گفته این استاد ویروس‌شناسی اطلاعات به دست آمده از کشور آفریقا نشان می‌دهد که واکسن آبله حداقل ۸۵ درصد در پیشگیری از آبله میمون اثربخشی دارد.
ناجی تاکید کرد: «کارشناسان بر این باور هستند که واکسیناسیون پس از در معرض قرار گرفتن آبله میمونی ممکن است به پیشگیری از بیماری یا کاهش شدت آن کمک کند. واکسن ACAM۲۰۰۰ نیز که حاوی ویروس زنده واکسینیا است، مجوز ایمن‌سازی در افرادی را دارد که حداقل ۱۸ سال سن دارند و در معرض خطر ابتلا به عفونت آبله هستند و چنانچه این واکسن به طور گسترده استفاده شود می‌تواند در افرادی که در معرض آبله میمون قرار دارند محافظت ایجاد کند.»
ناجی با بیان این‌که واکسن آبله در حال حاضر در دسترس عموم نیست، گفت: «در صورت ادامه شیوع بیشتر آبله میمون ممکن است دستورالعمل‌هایی تدوین شود تا مشخص کنیم چه افرادی را باید در برابر این ویروس واکسینه کنیم.»
وی یادآور شد: «مطالعات حاکی از این است که واکسن‌های آبله‌ای که در گذشته تزریق شده می‌تواند تا ۸۵ درصد از ابتلا به آبله میمون مصونیت ایجاد کند ولی نکته اینجا است که در حال حاضر با مررو زمان و نوع ویروس جدید این که مصونیت به چه میزان است هنوز مشخص نشده و این موضوع توسط محققان در حال آزمایش و بررسی است.»
ناشناخته بودن منشا آبله میمونی
در همین حال طلعت مختاری آزاد، استاد ویروس شناسی دانشگاه علوم پزشکی تهران نیز در گفت‌وگو با خبرنگار سپید، با بیان اینکه آبله میمونی همیشه وجود داشته است و بیماری جدیدی نیست، اظهار کرد: «دو نوع آبله میمونی وجود دارد، یک نوع آن که در بریتانیا و در برخی از کشورهای اروپایی و ایالات متحده شناسایی شده است نوع آفریقای غربی است که خوشبختانه مرگ و میر آن کم بوده و بین 1 تا 3 درصد است. نوع دیگر آن نیز که مربوط به مرکز آفریقا بوده که مرگ و میر آن حدود 10 درصد است.»
وی افزود: «ما هنوز مخزن اصلی این بیماری را نمی‌دانیم ممکن است جوندگان باشند که میمون‌ها را آلوده می‌کنند یا اینکه خود میمون‌ها باشند که ازطریق قطرات آلوده یا تماس مستقیم از میمون به انسان و انسان به انسان منتقل می‌شود؟ با این حال هیچگاه این تعداد مبتلا با این گسترش در مدت زمان کوتاه شناسایی نشده بود.»
وی همچنین در مورد واکسن این بیماری نیز گفت: « قبلا برای این بیماری واکسنی ساخته شده است که به صورت انبوه و در دسترس همه افراد قرار ندارد. شاید برای گروه‌های در حال خطر مورد استفاده قرار بگیرد. در عین حال یک دارو نیز برای آن طراحی شده است که این دارو نیز محدود است.»
این ویروس شناس همچنین در مورد کارایی واکسینیا( واکسن آبله انسانی) برای آبله میمون نیز گفت: «این پرسش وجود دارد که آیا واکسینیا برای این بیماری کاربرد دارد یا خیر؟ واکسن آبله میمون نوع تغییر یافته واکسینیا است که قبلا برای آبله انسانی مصرف می‌شد کسانی که قبلا واکسن آبله را تزریق‌ کرده‌اند مدت زمان زیادی و شاید نزدیک به 40 سال و بیشتر از زمان‌ واکسینه شدن آنها می‌گذرد به همین دلیل این موضوع که آیا پاسخ ایمنی آن می‌تواند برای امروز پاسخگو باشد مورد شک و تردید است. لذا باید واکسن اختصاصی با توجه به تغییراتی که در واکسینا صورت گرفته است تهیه شود. اگر چه به علت تشابه آنتی ژنتیکی با واکسینیا می‌تواند موثر باشد.»
مختاری‌آزاد همچنین در مورد استراتژی کشورها برای مقابله با این بیماری اظهار کرد: «تمامی کشورها باید موارد مشکوک را شناسایی و بیمار را از سایرین جدا کرده و تمام موارد در تماس با مورد مشکوک شناسایی و مورد آزمایش قرار دهند.»
وی یادآور شد: «دوره نهفتگی بیماری یک یا دو هفته است و عموما افراد پس از ابتلا بهبود پیدا می‌کنند.»
هشدار سازمان جهانی بهداشت
از سوی دیگر یک مقام سازمان جهانی بهداشت هم هشدار داد که با گسترش موارد ابتلا به «آبله میمون» در سراسر اروپا ممکن است روند شیوع بیماری تسریع شود. هانس کلوگه، مدیر اروپایی سازمان جهانی بهداشت گفت: «با ورود به فصل تابستان و آغاز برگزاری تجمعات، جشنواره‌ها و مهمانی‌های دسته‌جمعی، نگران تسریع انتقال آن هستم.»
خطر انتشار سریع بیماری
همچنین مسعود مردانی متخصص عفونی نیز به ایلنا گفته است که خطر گسترش این بیماری با توجه به سرایت‌پذیری سریع آن وجود دارد. وی در این رابطه اظهار کرد: «تا امروز ۱۳۴ مورد مشکوک به این بیماری در جهان گزارش شده است که ۶۹ مورد قطعی آن در آلمان، اسپانیا، کشورهای آفریقای غربی، بریتانیا، آمریکا، کانادا و استرالیا مشاهده شده است.»
وی افزود: «این بیماری دارای علائم بیماری عفونی ویروسی حاد است که عمدتا شبیه آنفلوآنزا است و با علائمی همچون بدن درد، سردرد، تب و سرفه همراه است که تفاوت آن با آنفلوآنزا در این است که بدن بثورات جلدی می‌زند. این بثورات ابتدا در سر و صورت، بعد تنه و در نهایت سایر اندام‌ها ظاهر می‌شوند. آبله میمون ممکن است سریع از فردی به فرد دیگر منتقل شود و تماس مستقیم با بیمار و حتی از ملحفه افراد مبتلا نیز به دیگران سرایت کند. در واقع نگرانی ایجاد شده هم به دلیل شیوع سریع آن است.»