آن سوی مرز
صاحبخبر - نگاهی به هفتمین روز «ونیز 2016» «فیلم در فیلم» تام فورد به جمع مدعیان پیوست وصال روحانی «بریمستون» از جامعه سینمای هلند و «نور بیناقیانوسها» ساخته درک جیان فرانکه در بخش مسابقه جشنواره بهنمایش در آمدند اما زندگی و کارهای یک نویسنده جوان با بازی جیک جیلنهالی در فیلمتازه تام فورد فروغ بیشتری داشته است. هفتمین روز از جشنواره بینالمللی فیلم «ونیز 2016» که هفتاد و سومین دوره این گردهمایی ویژه را شکل میدهد، با پخش آثار دیگر از بخش مسابقه و قسمتهای جنبی جشنواره همراه بود. در بخش مسابقه که همگان منتظرند شنبهشب آینده فاتح شیر طلایی و سایر جوایز براساس آرای سممندز و همکارانش در هیأت ژوری جشنواره مشخص شوند، فیلمهای «بریمستون» ساخته مارتین کول هوفمن هلندی، «حیوانات شبانه» به کار گردانی تام فورد امریکایی و «نوربین اقیانوسها» کار درک جیان فرانکه فیلمساز ایتالیایی تبار امریکا به نمایش درآمد و این در حالی است که فیلم آخر همزمان با اکرانش در ونیز، از اواخر هفته پیش در سطح امریکای شمالی هم به نمایش عمومی درآمده است. دو فیلم نخست زمینه اجتماعی دارند و فیلمسوم یک کار علمی- تخیلی و در عین حال حادثهای است. در میان این سه فیلم، «حیوانات شبانه» بیش از دو فیلم دیگر شانس برای تصاحب شیر طلایی ونیز دارد و در اندازههای نسبی چنین مهمی نشان میدهد و آشکارا به جمع مدعیان پیوسته است. این یک «فیلم در فیلم» جالب است که در عین نشان دادن زندگی یک نویسنده جوان (با بازی جیک جیلنهال) و درگیریهای او با همسرش قصه و فیلم تصویر شده در ذهن او و اثر هنری در حال شکلگیری در فکر وی را نیز به نمایش میگذارد. از این طریق بیننده هم با سیر وقایع مرتبط با این نویسنده طرف است و هم کاراکترهایی را میبیند که این نویسنده در متن داستانش خلق کرده و پرورانده است. از دید او بعضی آدمهای جوامع غربی همچون حیوانات رفتار میکنند و زندگی آنها فقط در تاریکیهای شب شکل میگیرد و به همه جا وهمه کس شک دارند و در یک فضای ترس و بیاعتمادی دائماً تحلیل میروند و درنتیجه خبری از سازندگی و کار مفید در این جوامع نیست. یک کار بسیار سخت در فاصله 3 روز تا پایان جدیدترین دوره از دومین جشنواره بزرگ سینمای جهان (پس از کن فرانسه) که آن را «موسترا» هم مینامند، پیشبینی فیلم برنده شیر طلایی ونیز بسیار سخت است اما بجز «حیوانات شبانه» تا این لحظه فیلمهای «سرزمین لالا» ساخته دیمی ین چازهله امریکایی، «جکی» به کارگردانی پابلو لارین شیلیایی و «اسپیرامیرابیلیس» ساخته ماسیمو دانولفی و مارتینا پارنتی ایتالیایی بازخوردهای بهتری داشتهاند ضمن اینکه پنج، شش فیلم زبدهتر جشنواره را طبق روال معمول برای سهشب پایانی جشنواره گذاشته و آنها تا این لحظه دیده نشدهاند. یکی از زبدهترین آنها که بیشترین توقع و انتظار نیز برای پخش آن وجود دارد، کار تازه ترنس مالیک فیلمساز فلسفهگرا و مسن امریکایی است که نام «سفر زمان» به آن اطلاق شده و مکاشفهای در جهان هستی و جستوجو در فلسفه رنیست و پدید آمدن کره خاکی و کاری مستندوار است و از این منظر شاید یادآور «اودیسه فضایی» شاهکار سال 1969 استنلی کویریک فقید و بزرگ باشد. این تصور که ونیز و جشنوارههای نظیر آن تمایلی به اهدای جوایز نخست خود به کارهای سنگین و فلسفی ندارند، باور صحیحی نیست، زیرا «درخت زندگی» یکی از کارهای قبلی مالیک در سال 2011 با زمینه فلسفی از همین دست در کن تحسین شد و جایزه گرفت.∎