به گزارش خبرگزاری فارس از قم، سخن از آیت الله حاج شیخ مرتضی بنی فضل است و امروز، نهم شهریور ماه، سالروز ارتحال اوست، شخصیتی که در جوار حرم مطهر حضرت کریمه اهل بیت (س) آرمیده است.
در این نوشتار بر آنیم تا زندگینامه خودنوشت آن عالم جلیل القدر را از نظر بگذرانیم؛ زندگینامهای مختصر به قلم ایشان که هفت سال پیش از ارتحال قلمی کردهاند.
معظم له در ابتدای این زندگینامه میآورد:
«اینجانب مرتضی بنی فضل فرزند حاج سیفعلی در چهاردهم ربیعالاوّل 1352 در شهر تبریز دیده به جهان گشودم. ادبیات فارسی را در مکتب خانه قدیمی فرا گرفتم. البته گفتنی است که در آن دوران خانواده های متدین به دستور بعضی مجتهدان مخالف با طاغوت زمان پهلوی - مثل آیتاللّه العظمی آقای میرزا صادق تبریزی و آیت اللّه العظمی آقای حاج میرزا محمود دوزدوزانی - طاب ثراهما - از فرستادن بچّههای خود در مدارس جدید دوری میجستند.
مقدّمات علوم دینی تا کتاب الحجِ شرح لمعه را در تبریز از محضر آیت اللّه حاج میرزا جواد (مشهور به سلطان القرّاء) فرا گرفتم.»
و اما ادامه این نوشتار مربوط به هجرت آیت الله بنی فضل به قم در سن 19 سالگی است و نشان میدهد که ایشان بیش از همه استادان، از محضر حضرت امام خمینی بهره مند بوده است:
«در سال 1371 قمری به جوار آستان مقدّس حضرت معصومه(س) مشرّف شدم و تتّمه جلد اوّل شرح لمعه و نیز جلد دوم آن را از محضر آیت اللّه حاج میرزا باقر مرندی، قوانین را نزد آقای حاج شیخ نصرت بناروانی میانجی، مطوّل را خدمت آقای حاج میرزا حسن محدث سرابی، منظومه سبزواری را از آیت اللّه شربیانی، رسائل، مکاسب و جلدین کفایه الاصول را از آیات عظام آقایان مشکینی، سلطانی طباطبایی، مجاهدی و آقای شیخ عبدالجواد اصفهانی تلمّذ کردم و به مدت دو و نیم سال در درس خارج فقه مرحوم آیتاللّه العظمی بروجردی حاضر شدم.
همچنین به مدت حدود هفت سال در درس خارج فقه و اصول مرحوم آیتاللّه العظمی امام خمینی (ره) و حدود پنج الی 6 سال در درس خارج فقه آیت اللّه العظمی آقای گلپایگانی و آیت اللّه العظمی آقای محقّق داماد و نیز یک سال در درس خارج آیت اللّه آقای حاج شیخ عباسعلی شاهرودی و کمتر از یک سال هم در درس تفسیر مرحوم علّامه طباطبائی حاضر شدم.»
وی در ادامه این درباره تدریس خود میآورد: «از همان اوایل تحصیل به تدریس پرداختم؛ یعنی وقتی که در تبریز معالم میخواندم، سیوطی را تدریس میکردم. در طول پنج سال، 11 دوره معالم الاصول را تدریس کرد که پنج سال در حوزه علمیه قم بود - که در هر سال یک دوره با زبان آذری برای طلّاب ترکی زبان و یک دوره هم برای آقایان طلاب فارسی زبان - و یک دوره هم در تبریز در ایام تابستان درس گفتم.
ناگفته نماند اینکه کتاب معالم الاصول کتابی بسیار جامع و سهلالفهم برای مبتدئین علم اصول است و در اهمّیت آن همین مقدار بس است که علامه وحید بهبهانی - که صاحب جواهر از او به استاد اعظم یاد کرده – 20 دوره این کتاب را تدریس کرده و در هر دوره حاشیهای بر آن نوشته و حاشیه آخرین دوره تدریسش به نام حاشیه معالم الاصول دو بار چاپ شده است.
قبل از ازدواج که ساکن مدرسه حجّتیه بودم رسائل مرحوم شیخ انصاری را تدریس میکردم. این کتاب شریف را دو بار و رسائل جدید را یک دوره تدریس کردم. پنج بار مکاسب محرمه و بیع و دو بار خیارات مکاسب و چندین دوره «منطق» منظومه سبزواری را تدریس کردم و مدّت 14 سال است که درس خارج میگویم.»
ایشان در ادامه، اشارهای هم به تالیفات و آثار خود دارد که اشاره به جمع آوری مدارک تحریر الوسیله امام، نشان از ارادت ویژه ایشان به امام و روش تدریس ایشان دارد:
«تاکنون شرحهایی بر منطق منظومه سبزواری، مکاسب محرمه، بیع و خیارات مکاسب شیخ انصاری و نیز شرح مبسوطی بر کتاب القضاء شرایع نگاشتهام.
همچنین مدارک تحریر الوسیله را تألیف کردم که در حال حاضر حروفچینی کتابهای صلات، زکات، خمس و صوم آن انجام شده و آماده چاپ است که انشاء اللّه منتشر میشود.»
آیتالله بنی فضل درباره دوران نهضت انقلابی و مبارزات مینویسد:
«از روزهای اوّل شروع نهضت حضرت امام (ره) تا به امروز در حدّ توان قولاً و عملاً از انجام وظایف شرعی در رابطه با نهضت امام و انقلاب اسلامی در آذربایجان، قم و سایر جاها و در پیروی از منویات مقدّس حضرت امام خمینی(ره) و مقام معظّم رهبری حضرت آیت اللّه خامنهای و عمل به دستوراتشان کوتاهی نکردهام و گاهی به ساواک احضار میشدم و مورد بازجویی و هتّاکی قرار میگرفتم و لکن زندانی و یا شکنجه نشدم.
و در ختام مسک، از حضرت بقیة اللّه الأعظم استمداد میکنم از خداوند سبحان بخواهد توفیق ادامه خدمت با قصد خالص مرحمت نموده و عاقبت امورم را ختم به خیر بفرماید.
بحقّ محمد و آله الطّاهرین و صلوات اللّه و سلامه علیهم أجمعین
هفتم ذی الحجّه 1421.»
و اما بد نیست بدانیم که کتاب خاطرات آیت الله شیخ مرتضی بنی فضل هم که به همت مرکز اسناد انقلاب اسلامی به زیور طبع آراسته شده است یکی از آثاری است که در کنار مرور خاطرات این فقیه مبارز، دریچهای نو را بر روی خاطرات و مبارزات مردم آذربایجان باز کرده است؛ چراکه آیت الله شیخ مرتضی بنی فضل از جمله روحانیونی است که از زمان ورود به حوزه علمیه قم و آشنایی با حضرت امام مرید ایشان شد. وی ضمن بهرهگیری از کلاسهای درس امام با روحیات انقلابی و مبارزاتی ایشان آشنا شد و از نخستین روزهای مبارزات اسلامی مردم ایران در خط امام حرکت کرد.
او در سالهای پیش از انقلاب، رابط امام با برخی از علما و مراجع بود و نقش به سزایی در تنظیم حرکت همه جانبه حوزه علمیه قم بر ضد رژیم پهلوی ایفا کرده است. در آن سالها ایشان با سخنرانی در مجامع عمومی و خصوصی، ماهیت رژیم شاه را افشا میکرد. این امر موجب شد که گاه، ساواک او را احضار و مورد بازجویی و هتاکی قرار دهد.
آیت الله بنی فضل به علت عضویت در جامعه مدرسین حوزه علمیه قم و شرکت در برنامههای مبارزاتی این نهاد، همواره مرکز توجه ساواک بود، به ویژه که او در بسیاری از جلسات آن مرکز شرکت کرده و بسیاری از اعلامیههای آن را امضا میکرد.
مروری گذرا بر این کتاب نشان میدهد که در فصل سوم آن با عنوان «در محضر رهبر کبیر انقلاب»، خاطرات دوران آشنایی ایشان با امام خمینی و همچنین مسائل و حوادث دوران زعامت آیت الله بروجردی بازگو و روایت میشود. نخستین دیدار راوی با امام خمینی، مراسم عمامه گذاری راوی، موقعیت امام خمینی از نگاه رژیم پهلوی و بیان برخی از ویژگیها و جنبههای مختلف شخصیت امام (ره) از دیگر نکات این فصل هستند.
اما فصل پنجم کتاب، دریچهای به رخدادهای حیاتی سالهای آغازین نهضت امام خمینی(ره) است. این فصل با نام «انقلاب اسلامی، معجزه قرن»، نهضت اسلامی را از ماجرای انجمنهای ایالتی و ولایتی به بعد، مرور میکند. راوی در کنار تعریف کلیات حادثه، خاطرات خود از واکنش مردم شهرهای مختلف آذربایجان به این لایحه را تعریف میکند و با همین روش به سراغ حوادث بعدی نهضت از جمله واقعه فیضیه، 15 خرداد 1342، اعطای کاپیتولاسیون و به دنبال آن دستگیری امام خمینی و تبعید ایشان میرود.
فصل ششم که آخرین فصل کتاب است و عنوان «روزهای پس از پیروزی» را بر آن نهادهاند، به برخی جریانات بعد از پیروزی انقلاب اسلامی و ماموریتهای محوله به آیت الله بنی فضل از سوی امام خمینی در شهرهایی همچون ارومیه، خوی، سراب، سلماس، نقده، ماکو، مراغه، میانه و ... اشاره دارد.
این فصل در آخرین مبحث خود، جریان رحلت امام خمینی را مطرح میکند و خاطرات آیت الله بنی فضل را از انتخاب آیت الله خامنهای بیان میدارد.
کوتاه سخن آنکه آیت الله بنی فضل با همه سوابق علمی و مبارزاتی اش، هیچگاه از خانواده غافل نبود و به اعتراف همگان، حداکثر تلاش را داشت تا حتی در امور خانه هم به همسر خود کمک کند و شأن و مقام همسر خود را با محبت بی دریغ به وی، پاس دارد.
انتهای پیام/2258/و40
∎