صاحبخبر - نویسندگان برنامه ششم توسعه تمام فرهنگ را در 800 کلمه خلاصه کردهاند. گریزهای بخشِ فرهنگ در این لایحه به قدری محدود، ناقص و کلیست که بیشتر بهنظر میرسد لایحه به ناخنکی به بخش فرهنگ بسنده کرده و قرار نیست هیچ کارکرد روشنی از مواد قانونی آن به دست بیاید.
به گزارش ایلنا، برنامه ششم توسعه چندی پیش و ظاهرا بعد از رفع نواقصی که در پیشنویس سال گذشته در این لایحه دیده شد، بار دیگر از سوی دولت به مجلس فرستاده شد. این امر در شرایطی بود که بسیاری از کارشناسان اعتقاد داشتند، لایحه مذکور چه در شاکله یا انسجام کلی و چه مشخصا در بخشهای مرتبط با حوزه فرهنگ همچنان اشکالات جدی و روشنی به خود میبیند.
از این اشکالات میتوان به دوباره کلیگوییهای صرف در دو ماده 23 و 24 که به نوعی بخش فرهنگ را شامل میشود، اشاره کرد. جمعبندیهای بسیار کلی آن هم تنها و تنها در قالب دو ماده از بین 35 ماده اصل لایحه و با 400 کلمه بخش فرهنگ لایحه توسعه ششم توسعه را یکی از گنگترین بخشهای سند چشمانداز معرفی میکند که هیچ چشماندازی از آنچه برای 5 سال آینده پیشبینی شده، ارائه نمیدهد. البته بهصورت خیلی محدود در بندهایی از مواد 4، 14، 17 و 30 نیز سعی شده تا گریزی به مباحث مرتبط با فرهنگ ازجمله حوزه اقتصاد فرهنگ زده شود اما این گریزها به قدری محدود، ناقص و کلی است که بیشتر به نظر میرسد بخش فرهنگ تنها ناخنکی به اقتصاد، بودجه و توسعه داشته و هیچ کارکرد روشنی از این مواد به دست نمیآید؛ یا به عبارت بهتر با نگارش فعلی این مواد هیچ تضمین اجرایی برای آنها وجود ندارد چرا که سازوکار اجرایی برای تحقق آنها در بین سطور لایحه دیده نشده است.
دو ماده اخیر تنها حوزه فرهنگ را شامل نمیشود بلکه توسعه در بخش میراث فرهنگی و گردشگری نیز در همین دو بند گنجانده شده است و با وجود اهمیت این دو موضوع هنوز لایحه بیش از 200 کلمه مبهم و گنگ، سوغات دیگری برای حوزه فرهنگ ندارد. برای درک بهتر موضوع نگاهی به اصل آنچه در لایحه برنامه ششم توسعه برای پرداختن به فرهنگ آمده، بد نیست:
«ماده 23- به منظور تعالی و مقاومسازی فرهنگی و بسترسازی فرهنگی و دستیابی به آرمانهای سند چشمانداز مبنی بر تحقق توسعه متناسب با مقتضیات فرهنگی و متکی به حفظ و ارتقای ارزشهای اسلامی، ملی و انقلابی، آزادیهای مشروع و مردمسالاری دینی، اصول و فضائل اخلاقی، کرامت و حقوق انسانی، هویت و انسجام ملی و همچنین حمایت از تولیدات و محصولات فرهنگی، مذهبی و هنری فاخر، صنایع دستی و میراث فرهنگی ناملموس و تقویت ظرفیت آن در تعاملات بینالمللی و نیز ارتقا جایگاه و منزلت اصحاب فرهنگ و نخبگان و پیشکسوتان فرهنگ و هنر کشور، اقدامات زیر در طول سالهای برنامه ششم توسعه انجام میشود.
وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی مکلف است نسبت به تسهیل فرایندهای صدور مجوز و بازنگری و کاهش ضوابط و مقررات محدودکننده تولید و نشر آثار فرهنگی و هنری اقدام نماید. قوه قضائیه و نیروی انتظامی مکلفند امنیت لازم را برای تولید و نشر آثار و اجرای برنامههای فرهنگی و هنری دارای مجوز فراهم نمایند و نسبت به جبران خسارت وارده ناشی از ممانعت، تحریک و یا اخلال در تولید و نشر این آثار اقدم کنند.
وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، سازمان صداوسیما و سایر دستگاههای ذیربط مکلفند فهرست صدور مجوزها و تصدیهای فرهنگی و هنری قابل واگذاری به بخش خصوصی و تعاونی و سازمانهای مردم نهاد را که تا پایان سال اول تعیین میشود در طول سالهای برنامه ششم توسعه واگذار کنند.
آییننامه این بند شامل شیوه تعیین فهرست مذکور و نحوه واگذاری و فروش با پیشنهاد سازمان و همکاری وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و سازمان صداوسیما به تصویب هیات وزیران میرسد. سهم و نحوه پرداخت حق پخش تلویزیونی مسابقات ورزشی، طبق آییننامهای که توسط سازمان وزارت ورزش و جوانان تهیه و تا پایان سال اول برنامه به تصویب هیات وزیران میرسد، تعیین میشود.»
«ماده 24- با توجه به اهمیت و ضرورت مرمت بناهای تاریخی و فرهنگی و احیا بافتهای ارزشمند کشور اقدامات ذیل صورت میپذیرد: سازمان میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی مجاز است در چارچوب ضوابط و برنامهای که به تصویب شورای عالی آن سازمان میرسد اماکن تاریخی (به استثناء نفایس ملی) در اختیار خود را به شهرداریها و بخش خصوصی و تعاونی و صندوق احیا و بهرهبرداری از بناها و اماکن تاریخی و فرهنگی برای بهرهبرداری واگذار نماید. واگذارشوندگان موظفند نسبت به مرمت حفاظت و بهرهبرداری از اماکن مربوطه تحت نظارت سازمان میراث گردشگری و صنایع دستی اقدام نماید.
تمامی دستگاههای اجرایی موظفند در چارچوب ضوابط و استانداردهای اخلاقی سازمان میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی نسبت به مرمت و احیا آثار فرهنگی و تاریخی در اختیار اعم از منقول و غیرمنقول با رعایت قوانین و مقررات مربوطه اقدام نمایند.
سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری موظف است به منظور حفظ و صیانت از میراث فرهنگی اقدامات لازم را با همکاری و هماهنگی سایر دستگاههای اجرایی ذیربط به منظور شناسایی، مستندسازی، حفاظت و مرمت و معرفی میراث فرهنگی (اعم از ملموس و ناملموس) میراث طبیعی، ایجاد شهرهای جهانی صنایع دستی و احیا هنرهای سنتی در حال زوال در حوزه فرهنگ و تمدن ایرانی و ثبت در فهرست میراث جهانی را به عمل آورد.»
عدم شفاف بودن اقدامات مورد نیاز و اهداف در این سطور محدود حتی صدای مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی را نیز درآورد و این مرکز هفته گذشته (26 مردادماه) در گزارشی به بررسی ماده ۲۳ لایحه برنامه ششم توسعه پرداخت و اشکالات این ماده را مطرح و پیشنهاداتی را نیز ارائه کرد.
حجتالاسلام احمد مازنی، نماینده تهران در مجلس دهم و عضو کمیسیون فرهنگی مجلس شورای اسلامی با اذعان بر اینکه لایحه برنامه ششم توسعه در کل از انسجام لازم برخوردار نیست و در بسیاری از بخشها از جمله در بخش فرهنگ به لحاظ کمی به گونهای نگارش شده که نمیتوان تکلیف برنامه را روشن کرد یا بندهای مورد نیاز را به لایحه اضافه کرد، میگوید: تعریفی که از برنامه توسعه داریم این است که براساس آن بتوان برای رسیدن به اهداف مدنظر، سیاستگذاری مشخصی کرد. در این تعریف هم هدف باید قابل اندازهگیری باشد و هم لایحه برنامه اعداد و ارقام روشن و شفافی از میزان نتیجه مورد نیاز در اختیار بگذارد. متاسفانه آنچه در مواد 23 و 24 لایحه برنامه ششم توسعه میبینیم که باید بخش سیاستگذاری توسعه فرهنگی و بخش فرهنگی را شامل شوند از نظر کمی هیچ مشخص نمیکند که کشور بعد از 5 سال قرار است در حوزه فرهنگ به چه اهدافی دست پیدا کند یا به اصطلاح به کجا برسد؟!
سیدرضا صالحیامیری، مشاور فرهنگی رییسجمهوری و رییس سازمان اسناد و کتابخانه ملی با اشاره به جلساتی که برای نگارش لایحه برنامه ششم توسعه برگزار شده، بیان میکند: در مجموع جلساتی که سازمان برنامه و بودجه برای رسیدن به برنامه ششم توسعه برگزار کرد، کمیسیون فرهنگی این مجموعه هم یکی از کمیسیونهای فعال بود که اتفاقا مصوبات خوبی هم داشته است. کمیسیون فرهنگی مجلس هم به صورت جدی و باانگیزه بررسیهای لازم را برای حفظ و تقویت بخش فرهنگی لایحه ششم توسعه انجام داده و میدهد. درمجموع با واقعیتهای منابع کشور دولت سعی کرده بیشترین توجه را در لایحه برنامه ششم توسعه به حوزه فرهنگی داشته باشد با اینحال انتظار ما برای هشت دستگاه فرهنگی کشور از دولت این است که بیشتر از آنچه در لایحه برنامه ششم توسعه شاهد هستیم، به موضوعات مرتبط با فرهنگ پرداخته شود. البته این به معنای عدم توجه دولت به بخش فرهنگ نیست.
او با عدم توجه به اقتصاد فرهنگ در لایحه برنامه ششم توسعه موافق نیست و با اشاره به بضاعت دولت بیان میکند: یکی از محورهای جدی مواد لایحه برنامه ششم توسعه اقتصاد فرهنگ را شامل میشود. اقتصاد فرهنگ در حوزه توسعه کشور نقش بنیادی دارد. اساسا برای رسیدن به توسعه از دو مسیر میتوان طی طریق کرد، اول مسیر توسعه از طریق صنعت نفت و دوم رسیدن به توسعه از مسیر صنایع فرهنگی مثل میراث، گردشگری، نقاشی، خط، صنایع دستی، فیلم و ... ایران یکی از معدود کشورهایی است که ظرفیت بالایی برای حرکت در مسیر توسعه فرهنگی را دارد و شخصا بارها و بارها ضرورت جایگزینی توسعه نفتی با توسعه فرهنگی را مطرح کردهام. در مجموع با توجه به درنظر گرفتن حد توان دولت معتقدم لایحه برنامه ششم توسعه نسبت به حوزه فرهنگ مساعدت داشته و شخص رییسجمهوری خودشان شخصیتی فرهنگی
هستند.
میتوان مدعی شد وقتی تنها در دو ماده و آن هم به شکلی کمرنگ و به نظر فرمالیته در برنامه توسعه ششم اشاراتی به حوزه فرهنگ و هنر پرداخته شده و عملا دولت واکنشی منفعلانه به این عرصه بسیار مهم و پرچالش این روزها در پیش گرفته و انتظار داشتن اهالی فرهنگ و هنر برای همراهی شدن توسط دولتی که به دنبال نگاهی خنثی نسبت به اتفاقات و رویدادهای فرهنگی است، دور از ذهن به نظر میرسد. البته باید منتظر ماند و دید آنچه بعد چکشکاری نمایندگان به مرحله نهایی میرسد چه برنامهریزی 5 سالهای را برای فرهنگیان و هنرمندان متصور میشود.∎