صاحبخبر - گروه بین الملل- سال گذشته میلادی منهدم کردن جنگنده روسی بر فراز آسمان سوریه و در مرزهای ترکیه روابط مسکو و آنکارا را متشنج کرد و جنگ و جدال های لفظی را در پی داشت و با ادامه بحران در سوریه ادامه یافت تا اینکه ترکیه با معذرت خواهی کوتاه آمد. ترکیه ناچار از کنار آمدن با روس ها شد چرا که تفاوت نگاه آمریکا در مورد کردهای مخالف اردوغان و بی مهری اروپا نسبت به ترکیه و لغو روادید شهروندان ترک و دیگر مسائل منطقه ای و بین المللی و در ادامه کودتای نافرجام علیه اردوغان که در پی آن مواضع آمریکا و اروپا باب طبع اردوغان نبود و در عوض موضع روسیه رضایت خاطر ترکیه را جلب کرد، معادلات سیاست خارجی آنکارا را به نفع احیاء روابط با مسکو تغییر داد. دیدار اردوغان و پوتین، تسریع روند بهبود روابط دو کشور و اظهارات روز گذشته وزیر خارجه ترکیه حکایت از فصل نوینی از روابط دو کشور است که قابل توجه کشورهای منطقه و قدرت های جهانی است.
نه تزارها و امپراتوریشان بر روسیه حکم می راند و نه ترکیه ابهت و قدرت دوران امپراتوری عثمانی را دارد. اما سابقه و ریشه تاریخی دو کشور در معادلات عرصه بین الملل، جایگاه ژئوپلیتیک آنها در عرصه جهانی، و قدرت تاثیر گذاری آنها در بحران های منطقه خاورمیانه و فراتر از آن قابل انکار نیست. اسلاف اردوغان، یعنی امپراتوری عثمانی مدتی بیش از ۳۰۰ سال جهان مسیحیت را به وحشت انداخته بود. از قرن 18 ام رو به فرتوتی گذاشت و از پیش روی در جهان غرب بازماند، اما در عقب جبهه با قدرتهای اروپایی مسیحی میجنگید. امپراتوری عثمانی مدت ها به دلیل رقابت قدرتهای بزرگ با بیماری و فرتوت شدگی دوام آورد. کشورهای اروپایی در این دوره لقب «مرد بیمار اروپا» را به این کشور دادند. امپراتوری تزار خواهان برای تصرفات جدید و دست رسی به آب های آزاد خواهان مردن این بیمار بود این بود و غالب کشورهای اروپایی و در راس آنها انگلیس بهعلت منافعی که در ارتباط با این کشور داشتند، خواهان ابقای آن بودند. اکنون اگر چون گذشته نباشد دست کمی از آن ندارد و این بار روسیه است که به مرد بیمار اروپا نزدیک شده است.
17 مرداد یعنی دو روز قبل از دیدار اردوغان با پوتین رئیسجمهوری ترکیه دیدارش با رئیس جمهور روسیه را نوید دهنده صحنه جدیدی در روابط دو کشور دانست و حل مسئله سوریه را در گرو تلاش روس ها دانست و در واقع به نقش تاثیر گذار روسیه در معادلات رویدادهای خاوئرمیانه گردن نهاد. به گزارش آنا، رجب طیب اردوغان روز یکشنبه در مصاحبه با خبرگزاری رسمی روسیه (تاس) گفت: «محال است بدون مشارکت روسیه بتوان به راهحلی درباره موضوع سوریه دست یافت و تنها با همکاری با مسکو است که میتوانیم به حل سیاسی بحران در سوریه دست یابیم.» وی پیش از سفر به مسکو، تصریح کرد: «سفر من به روسیه تاریخی و آغاز مرحلهای جدید است و احساس میکنم که مذاکره با دوستم ولادیمیر سرفصل جدیدی در روابط میان دو کشور باشد. ما کارهای زیادی برای انجام دادن داریم.» ضمن پذیرش قاطعانه نقش مسکو و تمایل به همکاری با این کشور نگاه منتقد خود را متوجه متحدان اروپایی اش کرد کرد و دلگیر از مواضع اروپا در محکوم کردن کودتا و حوادث بعد از کودتا در ترکیه گفت: «اتحادیه اروپا نسبت به قولهایی که به ترکیه داده بود، خلف وعده کرده است، آنها 53 سال است که در حال فریب دادن ما هستند، این در حالی است که ما بهطور عادی صداقت خود را نشان دادهایم و منتظر واکنش متقابل اروپاییهاست. آنها باید از سیاست یک بام و دو هوای خود دست بردارند.» این خود نشانی از اگر نگوییم چرخش در سیاست خارجی ترکیه
می توان گفت همکاری بیشتر با روسیه است.
دیدار پوتین و اردوغان
به گزارش ایسنا، رجب طیب اردوغان، رییس جمهور ترکیه و ولادیمیر پوتین، همتای روس وی برای اولین بار پس از ساقط شدن جنگنده روسیه توسط نیروهای ترک در نوامبر 2015 با یکدیگر دیدار کردند. اردوغان از پوتین بخاطر فراهم کردن فرصت این دیدار تشکر و تاکید کرد تماس پوتین با من بعد از کودتای نا فرجام هم من هم ملت ترکیه را خوشحال کرد. اردوغان افزود: ما از باز شدن صفحه جدید در منطقه دو کشور تقدیر میکنیم. پوتین تاکید کرد: سطح روابط بین دو کشور در پی بحران سال گذشته میلادی تغییر کرده و ما برای از سرگیری مذاکرات برای منافع دو کشور تلاش میکنیم. پوتین گفت: ما اطمینان داریم که ملت ترکیه میتواند مشکلات را پشت سر بگذارد.
عبور از دوران تلخ روابط
البته پیش از آن یعنی جمعه 15 مرداد اردوغان با تقدیر و تشکرهایی از مواضع مسکو نسبت به کودتا زمینه ها را برای دیدار با پوتین در سن پترزبورگ فراهم می کرد. در همین رابطه او مصالحه با روسیه را بعد از حمله به جت روسی در نزدیکی مرز سوریه نقطه عطف روابط دو کشور دانست. به گزارش آنا، « اردوغان روز جمعه در کنفرانس خبری مشترک با نورسلطان نظربایف، رئیسجمهوری قزاقستان در آنکارا گفت: ما دوران تلخ روابط را پشت سر میگذاریم و به روابط گذشته باز خواهیم گشت.» بر اساس این گزارش « ابراهیم کالین، سخنگوی رئیسجمهوری ترکیه نیز گفت که ملاقات بین اردوغان و پوتین به روند عادی شدن روابط بین ترکیه و روسیه سرعت میبخشد. او در گفتوگو با خبرگزاری روسی تاس گفت که ترکیه، روسیه را به عنوان یک دوست و همراه مهم میشناسد.» به گزارش آنا کالین درباره بحران سوریه گفت: «در مورد روابط با روسیه، ترکیه علاقهمند به دستیابی به راه حل سیاسی در کمترین زمان است. در واقع، تازمانی که بشار اسد در قدرت باشد نمیتوان درباره راه حل سیاسی در سوریه صحبت کرد. باقی ماندن اسد در قدرت به مفهوم ادامه درگیریها در سوریه است. بعد از پنج سال خونریزی و در حالی که نیم میلیون ازمردم سوریه بیخانمان شدهاند، من باور دارم که این خیلی روشن است.» آنچه مهم تر به نظر می رسد دیدگاه کلی آنها در مورد مسائل منطقه ای و بین المللی است و شخصیت اسد نمی تواند چندان در این مسیر خلل ایجاد کند. چرا که وقتی در مسیر عادی سازی رابطه با مسکو هستی و نقش این کشور را در حل مساله غیرقابل انکار می دانی و به دنبال مکانیزمی برای حل مساله هستی کنار زدن شخص اسد در محور ژئوپلیتیک روس ها بیشتر جنبه درخواست را دارد تا موضعی قاطع و صددرصدی.
چاووش اوغلو: یک مکانیزم قوی با روسیه برای
سوریه ایجاد میکنیم
پذیرفتن نقش مسکو و ملحق شدن به جبهه پوتین در مسئله سوریه حکایت از نگاهی کلان تر از شخص بشار اسد دارد و این نشان دهنده قدرت و بازی خوب مسکو در معادلات خاورمیانه، همجواری با ترکیه و تاثیر گذاری بیشتر بر این کشور و پیوند منافع دو کشور و تامین آنها از طریق همکاری با این قدرت جهانی است. به همین خاطر است که وزیر خارجه ترکیه با بیان اینکه آنکارا و مسکو در مساله سوریه درباره برقراری آتش بس، کمکهای انسانی و راه حل سیاسی دیدگاه یکسانی دارند از تشکیل یک مکانیزم قدرتمند با مسکو درباره بحران سوریه خبر داد. به گزارش ایسنا، «مولود چاووش اوغلو، وزیر خارجه ترکیه، با اشاره به سفر رجب طیب اردوغان، رئیس جمهوری ترکیه به روسیه و دیدار با ولادیمیر پوتین، رئیس جمهوری روسیه گفت: پوتین در این دیدار خواستار برداشته شدن موانع واردات مواد غذایی برای شرکتهای ترکیه شد و دیگر تحریمهای روسیه علیه تجار ترکیه برداشته میشود. در همین راستا روسیه از ترکیه خواست که محصولات کشورهایی که از سوی مسکو تحریم شده اند، از طریق ترکیه وارد روسیه نشود. وی ادامه داد: اعتقاد به اتحادیه اروپا در میان افکار عمومی بسیار کاهش یافته است و علت اصلی این مساله اتخاذ موضع نادرست در برابر کودتای 15 ژوئیه است. در حالیکه ما تلاش میکنیم اشتباهات دیگران را درست کنیم، اروپاییها ما را مقصر میدانند.» چنین اظهاراتی نشان دهنده منافعی است که ترکیه از طریق روابط عادی با روسیه به دست خواهد آورد و در صورت تشنج در روابط آنها را از دست می دهد. البته نزدیکی به مسکو به معنای قطع رابطه یا پشت پا زدن به اروپا نیست چرا که روابط ترکیه با اروپا عمیق تر و معنادارتر از مواضع و تغییر جهت های زود گذر است. ترکیه بخشی از اروپا نباشد و یا به عضویت اتحادیه اروپا پذیرفته نشود بازهم حائل آسیا و اروپاست و از دیر باز پیوند نظامی- سیاسی و اقتصادی با هم داشته و دارند. به همین دلیل است که به گزارش ایسنا، «وزیر خارجه ترکیه گفت:موضع ناتو نسبت به روابط روسیه و ترکیه گفت: ما عضو ناتو هستیم و میدانیم که باید در کنار ناتو باشیم. اما در حالیکه ترکیه با پ ک ک و داعش و گروههای دیگر میجنگد، توقعاتی از ناتو داریم اما ناتو توقعات ما را برآورده نمیکند. به طور مثال از ناتو درخواست کردیم که سیستم دفاعی را در سراسر ترکیه مستقر کند ، در این باره تصمیماتی گرفته شد اما این تصمیمات عملی نشد. ترکیه نه تنها در سیاست خارجی بلکه درحوزه دفاعی نیز برای حفظ امنیت خود مستقل حرکت خواهد کرد و کشوری نمیتواند مانع برداشتن این گامها شود.»
تشدید همکاری ها برای برای حل بحران سوریه
بحران سوریه عامل مهم و در واقع مهمترین عامل تشنج چند ماهه در روابط مسکو و آنکارا شد. معادلات داخلی سوریه در مجاوریت با ترکیه از یک پیامدهایی برای ترکیه به همراه دارد و و از سوی دیگر در صفحه استراتژیک جهانی منافع روسیه را تحت تاثیر قرار می دهد. پایگاه دریایی طرطوس در مدیترانه بعد از فروپاشی عثمانی تنها حوزه ای بود که روس ها توانسته بودند آن را در تقابل و رقابت با غرب و آمریکما حفظ کنند و به همان میزان سرنوشت سوریه برای آنها مهم است. همین اهمیت باعث مداخله ترکیه و روسیه در سوریه شد و همین اهمیت منجر به تنش و قطع روابط چند ماهه میان مسکو و آنکارا بود. اکنون سوریه و حل بحران آن هم می تواند معلول همکاری ترکیه و روسیه باشد و هم می تواند عاملی برای افزایش همکاری های دو کشور. به گزارش ایلنا، « چاووش اوغلو روز گذشته گفت: به زودی یک هیات «نظامی- امنیتی» از ترکیه عازم مسکو میشود تا با مقامهای روسی درباره پرونده سوریه تبادل نظر کند. وزیر خارجه ترکیه افزود، آنکارا و مسکو همچنین درخصوص آتشبس و کمکهای انسان دوستانه در سوریه اتفاق نظر دارند. طبق اعلام این وزیر، برخی از خلبانانی که در سرنگونی جنگنده «سوخوی ۲۴» روسیه مشارکت داشتند، بازداشت شدهاند.» چنین اظهاراتی حکایت از اهمیت مساله سوریه در آینده روابط دو کشور و برعکس اهمیت روابط دو کشور در آینده سوریه دارد.
اذغان وزیر خارجه ترکیه به تشابه دیدگاه
در مساله سوریه
بنا به همین اهمیت است که وزیر خارجه ترکیه از تشابه دیدگاه آنکارا-مسکو در زمینه حل مسائل سوریه از جمله آتش بس در این کشور خبر داد. اهمیتی که هم می تواند نقش علت و هم نقش معلول را ایفا کند. به گزارش مهر، «چاووش اغلو» وزیر امور خارجه ترکیه روز چهارشنبه در مصاحبه با خبرگزاری «آناتولی» اعلام کرد: « آنکارا و مسکو نقطه نظرات مشابهی در خصوص لزوم آتش بس در سوریه، ارائه کمک های بشر دوستانه و یافتن راهکار سیاسی برای حل بحران این کشور دارند. این اظهار نظر یک روز پس از آن ایراد می شود که «رجب طیب اردوغان» رئیس جمهوری ترکیه در سفر به روسیه با «ولادیمیر پوتین» همتای روس خود
دیدار کرد.∎