صاحب‌خبر - فرهیختگان| همه چیز از شامگاه جمعه شروع شد. خودروهای نظامی دو پلی را که استانبول آسیایی را به استانبول اروپایی متصل می‌کنند، بستند. بلافاصله جولان هلیکوپترهای نظامی و جت‌های جنگنده هم بر فراز شهر خبر از اتفاقی تکراری در ترکیه می‌داد. خبری که ساعاتی بعد در رسانه‌ها منتشر شد برای نسل قدیمی‌تر مردم کاملا آشنا بود: «نظامیان کودتا کردند.» آنها بیانیه‌ای هم به این مضمون منتشر کردند که «برای برقراری نظم، قانون و آزادی مردم، قوای مسلح ترکیه کنترل کامل کشور را در دست گرفته است.» نظامیان می‌خواستند با سرنگونی حکومت قانونی رجب طیب اردوغان پنجمین کودتا در ترکیه را با موفقیت به سرانجام برسانند. ساعاتی بعد و با فراخوان رجب طیب اردوغان رئیس‌جمهوری ترکیه و احزاب موافق و مخالف دولت برای حضور مردم در خیابان‌ها و مقابله با کودتاچیان، کودتا شکست خورد و مردم ابتکار عمل را در استانبول به دست گرفتند. کودتاچیان آنقدر بدون برنامه این کودتا را اجرا کردند که اولین واکنش دولت و ورود هواداران حزب حاکم عدالت و توسعه به عرصه، قافیه‌ را باختند. همین‌جا بود که مشخص شد طرح و اجرای این کودتا در سطح فرماندهان ارشد نظامی ترکیه صورت نگرفته بود. چه آنکه اردوغان از 9 سال قبل و با اصلاحات و تسویه‌های گسترده در ارتش، قدرتمند‌ترین نهاد این کشور که تا دو دهه قبل دولت‌های مستقر را به راحتی با کودتا سرنگون می‌کرد را از تک و تا انداخت و با اشاره به پرونده ارگنه‌کن و همچنین برنامه نظارت دموکراتیک بر نهاد‌های نظامی که مورد تاکید اتحادیه اروپا بود نزدیکان و معتمدان خود را وارد ساختار نیروهای مسلح ترکیه کرد و از صدر تا ذیل دست به خانه تکانی زد ودیگر نظامی ارشدی در رده‌های بالای ارتش ترکیه نمانده است‌که خیال کودتا علیه او را در سر داشته باشد. دقایقی پس از مشخص شدن شکست کودتاچیان، فتح‌الله گولن مظنون شماره یک این کودتا از نگاه دولت اردوغان هرگونه دست داشتن در این تحولات را رد کرد. اردوغان هم روز گذشته و پس از ساعت‌ها زد و خورد طرفین ماجرا با اعلام شکست کودتا از هواداران خود خواست تا همچنان در خیابان‌ها بمانند تا این‌گونه قدرت بسیج مردمی حزب عدالت و توسعه را به رخ مخالفان خود بکشد. این کودتا که براساس آمارهای مختلف بین 200 تا 300 کشته بر جا گذاشت و بیش از هزار عامل کودتا دستگیر و مورد بازجویی قرار گرفتند یک برنده داشت و یک بازنده. اردوغان توانست پایه‌های حاکمیت خود را محکم‌تر کند و به‌عنوان قهرمان کودتای ناکام لقب گیرد. هر اندازه حزب عدالت و توسعه در این ماجرا با تیزهوشی عمل کرد و هواداران خود را به خیابان‌ها کشاند، احزاب مخالف دولت منفعل ظاهر شدند. اردوغان به این ترتیب می‌تواند ساده‌تر از قبل برنامه خود برای کنار گذاشتن سیستم پارلمانی و افزایش اختیارات ریاست‌جمهوری را به پیش ببرد. ارتش ترکیه هم در پی این تحولات و با خانه تکانی‌هایی که در انتظارش است منفعل‌تر از قبل خواهد شد. نکته مهم این تحولات این مساله بود که همه احزاب منتقد رجب طیب اردوغان و حزب عدالت وتوسعه در کنار حامیان دولت به مقابله با کودتاچیان برآمدند و حاضر نشدند به بهانه سقوط رقیب، از روندی غیر دمکراتیک حمایت کنند. کودتا در منطقه ما جایگاهی ندارد محسن حسینی/ کابوس شبانه ترکیه زودتر از آنچه تصور می‌شد به پایان رسید و طبق درخواست رجب طیب اردوغان مردم برای مقابله و ناکام گذاشتن کودتاچیان به خیابان آمدند. از همان ساعت‌های اولیه انتشار خبر کودتا در ترکیه و ملتهب شدن فضا در شهرهایی مانند استانبول و آنکارا، مقام‌ها و مسئولان دیگر کشورها با احتیاط پیگیر مسائل این کشور شدند. محمدجواد ظریف همزمان با بالا گرفتن مساله کودتا در این کشور در حساب توییتر خود نگرانی‌ عمیق خود در مورد این بحران را مطرح کرد و نوشت: «ثبات، دموکراسی و امنیت مردم ترکیه امری حیاتی است. در این خصوص اتحاد و خویشتنداری امری بسیار مهم و اجتناب‌ناپذیر است.» ظریف بعد از پایان این بحران و ناکامی کودتاچیان چند بار تلفنی با همتای ترک خود گفت‌وگو کرد. او در گفت‌وگو با چاووش اوغلو در جریان آخرین تحولات ترکیه قرار گرفت. در پی گسترده شدن اخبار در مورد کودتا البته طبق معمول شایعات فراوانی در فضای مجازی منتشر شد که این شایعات به سرعت از سوی مسئولان مربوطه تکذیب شدند. از جمله می‌توان به جلسه فوری شورای عالی امنیت ملی اشاره کرد که از سوی کیوان خسروی سخنگوی شورای عالی امنیت ملی تکذیب شد اما این شورا دیروز شنبه پیرامون بررسی مسائل ترکیه تشکیل جلسه داد. با اعلام خبر ناکام ماندن کودتا در ترکیه وزیر امور خارجه کشورمان در توییتی دیگر نوشت: «دفاع شجاعانه مردم ترکیه از دموکراسی و دولت منتخب خود این امر را ثابت کرد که کودتا در منطقه ما هیچ جایگاهی ندارد و محکوم به شکست است.» این مطلب بعد از آن اعلام شد که اردوغان از مردم خواست به خیابان‌ها بیایند و از دولت قانونی حمایت کنند. علی شمخانی، دبیر شورای عالی امنیت ملی در واکنش به حوادث ترکیه گفت: «به دقت و با نگرانی وقایع ترکیه را تحت نظر داریم و بی‌ثباتی در این کشور را مخل امنیت و آرامش مردم می‌دانیم.» شمخانی با توصیف شرایط بحرانی در منطقه افزود: «کلیه مرزهای زمینی و هوایی مشترک تحت نظارت و کنترل کامل قرار دارد و اشراف جامع در این بخش حاکم است. مرزهای شمال غرب کشور در همسایگی با ترکیه از امنیت کافی برخوردار است و آمادگی لازم در نیروهای زمینی و هوایی نیز برای صیانت وجود دارد و تا این لحظه هیچ نوع حادثه و پیامدی را شاهد نبوده‌ایم.» شمخانی در مورد موضع رسمی ایران توضیح داد: «موضع رسمی جمهوری اسلامی ایران که در جلسه روز شنبه شورای عالی امنیت ملی نیز مورد تاکید قرار گرفت، احترام به انتخاب و رای مردم و محکومیت غلبه به شکل زورمدارانه است و قطعا کودتا با خواست واقعی مردم منافات دارد. ما از دولت قانونی ترکیه حمایت می‌کنیم و با هر نوع کودتا چه داخلی و چه با پشتیبانی طرف‌های خارجی مخالف هستیم.» شمخانی با محکوم کردن اقدام برخی نظامیان ارتش ترکیه در کودتای نافرجام توضیح داد: «از ابتدای شکل‌گیری بحران در این کشور ضمن ارتباط با مسئولان امنیتی و سیاسی ترکیه روند اقدامات را با حساسیت زیر نظر داشتیم. خواست و اراده مردم اصلی‌ترین معیار اصالت هرگونه تحول سیاسی در کشورهاست. جمهوری اسلامی ایران ضمن اعلام حمایت از دولت قانونی ترکیه هرگونه اقدامی را که برهم‌زننده ثبات، امنیت و آرامش در این کشور باشد، خارج از منافع اصولی مردم این کشور دانسته و با آن مخالف است.» حمید ابوطالبی معاون سیاسی دفتر رئیس‌جمهوری نیز در واکنش به شب بحرانی ترکیه گفت: «جمهوری اسلامی ایران حمایت از مردم و نظام‌های برآمده از انتخابات را از مهم‌ترین اصول خود می‌داند.» ابوطالبی که مانند وزیر امور خارجه در توییتر به وقایع ترکیه واکنش نشان می‌داد، نوشت: «مردم مسلمان و همسایه ترکیه حاکمیت خود را پس خواهند گرفت. ما هیچ‌گاه در برابر کودتا و نقض حاکمیت مردم بی‌تفاوت نبوده‌ایم، بنابراین تحولات ترکیه را با حساسیت پیگیری کرده و رای مردم را تعیین‌کننده می‌دانیم.» سیدتقی کبیری نماینده خوی در مجلس شورای اسلامی بعد از کودتای جمعه شب در ترکیه گفت: «با توجه به اینکه شهرستان خوی با ترکیه هم‌مرز است، در حال حاضر این شهرستان در امنیت کامل است ولی فعلا مرز بسته شده و تردد مرزی وجود ندارد. اما در عین حال مرز در امنیت کامل است و مشکلی نیست.» سلامت شهروندان ایرانی در ترکیه محمدابراهیم طاهریان سفیر ایران در ترکیه بعد از وقوع کودتای نافرجام در این کشور اعلام کرد که هیچ‌یک از شهروندان ایرانی حاضر در این کشور در پی کودتای بخشی از نظامیان آسیب ندیدند. این شهروندان ایرانی که در فرودگاه‌ها و هتل‌ها حاضرند منتظر هستند تا با آرام شدن اوضاع به کشور بازگردند. سفیر ایران در ترکیه همچنین توصیه کرده است که ایرانی‌ها از مسیر زمینی نیز به این کشور سفر نکنند. پیش از این مسئولان ایرانی اعلام کردند که چند فروند هواپیما برای بازگرداندن ایرانی‌های حاضر در ترکیه به این کشور اعزام شده است.∎​