35 سال پیش در هنگامه روزهای پرتلاطم تحمیل جنگ بر این سرزمین الهی که خرمشهر این پاره تن وطن از دامان پُرمهر مادرش ایران زمین جدا شد، مردمان غیرتمند ایران با روح بلند شهیدان پیمان غیرت بستند تا این شهر در خاک و خون غلطیده را بار دیگر از چنگال دشمن ددمنش بازستانند و به مام میهن باز گردانند.
حماسههای پرشور دفاع مقدس ایرانیان و صحنههای شگرفی که رزمندگان در جای جای مرزهای این سرزمین مقدس، از کوهستانهای صعبالعبور و
سربه فلک کشیده غرب تا دشتهای تفتیده جنوب و آبهای نیلگون خلیج فارس و فضای پهناور آسمان میهن آفریدند آنچنان پر شکوه و با عظمت است که هیچ زبان و قلمی را یارای بازگوکردن آن نیست.
فتح خرمشهر به عنوان بهترین نشانه عزم و اراده ملی و بهترین جلوه همکاری و هماهنگی نیروهای مسلح و والاترین عرصه حضور گسترده نیروهای بسیجی در ۸ سال دفاع مقدس است.
سالـگرد آزادی خرمشهر از چنگال دشمن را در حالی گرامی میداریم که کشور ما با گذشت ۳۵ سال از این رویداد حماسی جنگ به لطف و عنایت پروردگار و در سایه رهبریهای مدبرانه مقام معظم رهبری و همت و تلاش بیبدیل ملت سلحشور و جوانان غیورش گامهای بلندی را بهسوی پیشرفت و ترقی برداشته و اینک جایگاهی با عزت و کرامت در میان کشورهای جهان پیدا کرده است.
خرمشهر یکی از بنادر مهم تجاری و زیبای ایران قبل از آغاز تجاوز دشمن بود، اسکلههای متعدد تخلیه و بارگیری که به سیستمهای مدرن حمل و تخلیه کالا مجهز بود این بندر را قادر میکرد که در سال بیش از ۵ر۱ میلیون تن کالای وارداتی را از طریق خلیج فارس به نقاط مختلف کشور انتقال دهد.
این شهر در نخستین روزهای جنگ از طریق مرز شلمچه هدف توپهای دوربرد دشمن بعثی قرار گرفت و در اوایل مهرماه سال ۱۳۵۹، نیروهای متجاوز یورش سراسری خود را از مرز شلمچه آغاز کردند با پیشروی دشمن به سوی غرب خرمشهر، نیروهای مردمی بههمراه واحدهایی متشکل از ارتش، سپاه، نیروهای انتظامی، ژاندارمری و پایگاه دریایی خرمشهر، برای دفع تجاوز به مقابله پرداختند و نبرد نفر با تانک در قسمتهایی از غرب خرمشهر قوت گرفت و تا زمان اشغال این شهر که حدود چهلروز به طول انجامید فرزندان خرمشهر یکی از پرشکوهترین حماسههای مقاومت و ایثار را در تاریخ جنگهای دنیا خلق کردند.
در آن زمان خرمشهر و مردم بومی آن بدون آشنایی با کوچکترین فنون نظامی و جنگی با مقاومت بیش از ۴۰ روزه خود از حرکت تانکها و نفربرهای دشمن جلوگیری کردند.
معمولاً کشوری که این گونه در معرض تهاجم ناگهانی دشمنی مجهز و مسلح قرار میگیرد به خاطر اینکه نخستین ضربات کاری را متحمل میشود و فرصتی برای آمادهکردن و جمع و جور کردن نیروهای خود نمییابد، بهسرعت تسلیم بیقید و شرط دشمن مهاجم میشود، بهطوریکه تن به قبول و امضاء هرگونه قرارداد و شرائطی میدهد.
رژیم عراق بر همین اساس و تصور، نیروهای خود را با تسلیح و تجهیز کامل در اوائل مهرماه سال ۵۹ بهمنظور تسخیر شهرهای جنوب ایران روانه کرد و این تصور واهی را در فکر خود میپروراند که اگر ایران تسلیم نشود شهرهای در مسیر تهران را یکی پس از دیگری تصرف و طی یک هفته خیمه فرماندهی ارتش بعث را در پایتخت ایران برپا خواهد کرد و اگر ایران به خاطر از دست دادن دهها هزار کیلومتر از سرزمین و شهرهای مرزی ناچار به تسلیم شد، آن را مجبور به امضای قراردادهایی خواهند کرد که خواسته ما و مطامع استکبار جهانی در آن پیاده شود.
پیشبینی دشمن از نظر ارزیابی عده و عُده و ناآمادگی رزمی برای ایران درست به نظر میرسید و هیچ عامل و یا سدی دیده نمیشد تا بتواند مقابل این حرکت بزرگ نظامی ایستادگی و مقاومت کند همه چیز مهیا بود، مدرنترین تانکها، توپها و سلاحهای اهدایی مختلف در اختیار ارتش بعث قرار گرفت و این یورش مستقیماً به فرماندهی ابوجهل به سوی خرمشهر اعمال شد.
تصرف سریع هزاران کیلومتر مربع از خاک مطهر میهن اسلامی صدام را مستتر کرد اما توقف ۴۰ روزهاش پشت دروازههای خرمشهر، او را وادار کرد تا سرمایهگذاری بیشتری برای هجوم وحشیانهاش به خرج دهد و از سویی نشان داد که این شهر برای ملت ایران تا چه اندازه اهمیت دارد.
سقوط خرمشهر در آبانماه سال ۱۳۵۹ و ورود چکمههای خونین مزدوران بعث به داخل این شهر، بوقهای تبلیغاتی استکبار جهانی را به صدا درآوردند و تابلوهای از قبل آماده شده المحمره را بر دیوارهای داغدار و توپ و خمپاره خوردهاش نصب کردند.
۵۷۸ روز این شهر عزیز و این پاره جگر ایران اسلامی در چنگال دشمن دست و پا میزد و در آرزوی ورود رزمندگان سلحشور اسلام در تمامی دوران اسارتش روز شماری میکرد.
سنگینی ارابههای فرعون بر خاک پاک خونینشهر، بر قلب تمامی امت شهیدپرور و رزمندگان اسلام سنگینی میکرد و با عشق و علاقه در انتظار بازپسگیری آن بیتابی میکردند.
برای بیرون راندن نیروهای متجاوز بعث به پشت مرزهای بینالمللی و تامین کرانه شمالی اروند رود و با شکست مواجه کردن استراتژی عراق در کنترل کامل اروند رود، اجرای یک عملیات از پیش تعیین شده با هدفهای عمده استراتژیکی لازم بود تا برتری قدرت نظامی سیاسی و اجتماعی ایران به عراق و حامیانش در منطقه خلیج فارس را نشان دهد.
بررسی کامل بر روند دفاع مقدس ۸ ساله به خوبی نشان میدهد که عملیات بیتالمقدس بزرگترین، مهمترین و بهترین مانور در مقیاس وسیع در جنگ تحمیلی عراق علیه ایران بود که به عنوان برگی زرین در تاریخ جاودانه انقلاب اسلامی ایران خواهد درخشید.
خصوصیت، مهم و ویژهای که این عملیات داشت این بود که بلافاصله یک ماه پس از عملیات پیروزمندانه فتحالمبین و در حالی که عمده قوای مسلح ما در جبهه غرب دزفول و شوش درگیر بودند طرحریزی عملیات به اجرا درآمد برای انجام این عملیات لازم بود که منطقه بهدست آمده عملیات فتحالمبین کاملاً تحکیم و از آن پدافند شود و بخشی از عمده قوای نیروهای زمینی ارتش و سپاه به منطقه اهواز ـ خرمشهر تغییر مکان دهند. بنا بر این در نخستین مرحله مانور، تغییر مکان حدود ۲ لشکر از ارتش و ۲ لشکر از سپاه بهطور مخفیانه آنهم به مسافت ۱۵۰ تا ۲۰۰ کیلومتر بهمنظور غافلگیر کردن دشمن از پیدایش خلاء بهنحو بسیار خوبی انجام شد.
گرچه دشمن با تحمل ضربات کوبنده قوای اسلام در جبهه فتحالمبین و اجبار در فرار از آن منطقه ـ دریافته بود که قوای اسلام تا چه اندازه دارای توان رزمی است، اما چون بندر مهم و استراتژیکی خرمشهر در اشغال آنان بود.
دشمن بیش از یک سوم قدرت رزمی ارتش خود را در خرمشهر مستقر کرده بود و حتی برای مقابله با عملیات فتحالمبین حاضر نشد واحدی را از خرمشهر به آنجا منتقل کند زیرا برتری خود را در به اختیار داشتن این شهر میدانست. به خاطر همین مسأله بود که صدام شعار میداد: «اگر خرمشهر را ایرانیان گرفتند کلید بصره را به آنان تقدیم میکنم».
یعنی در واقع فکر نمیکرد ستونی را که در آنجا بر پا داشته است به دست قوای اسلام فرو ریزد.
هماهنگیها و تدابیر لازم انجام گرفت، و توان هجوم نیروهای خودی و قدرت مقابله دشمن ارزیابی شد. سنگینترین وزنهای که منتج به برتری قوای اسلام در عملیات بیتالمقدس میشد، وجود روح ایمان، میهن دوستی و عشق ورزیدن به وجب به وجب خاک مقدس خونین شهر بود که دلها برای رسیدن به آن تپشی سریع و تند داشتند.
اهداف عملیات آزادسازی خرمشهر
به طور کلی چهار هدف عمده از نظر تاکتیکی در این عملیات دنبال میشد که عبارت بودند از:
الف: انهدام نیروهای متجاوز در منطقه بین غرب کارون تا خط مرزی.
ب: ترمیم خط مرز بینالمللی و پاککردن این قسمت از خاک میهن اسلامی.
ج: آزادسازی خرمشهر از اشغال متجاوزان
د: خارج کردن شهر و نقاط مسکونی این منطقه از برد توپخانه سنگین دشمن که بدون هیچگونه رعایت اصول اسلامی و قوانین بینالمللی مناطق مسکونی ما را مورد گلوله باران و بمباران و موشک قرار داد.
نحوه اجرای عملیات
در این میان وسعت میدان رزم و پیچیدگی عملیات طلب میکرد تا عملیات به دو مرحله تقسیمبندی شود.
مرحله یکم عملیات در دهم اردیبهشت ماه سال ۶۱ با رمز (یا علی بن ابی طالب)
در ساعت سیدقیقه نیمه شب آغاز و واحدهای هجوم برنده نیروی زمینی ارتش جمهوری اسلامی ایران همچون صاعقه بر سر خصم زبون فرو باریدند و با هلاکت هزاران نفر از مزدوران بعث و به اسارت درآوردن هزاران نفر از نیروهای دشمن، از رودخانه که در جناح شرقی عملیات قرار داشت عبور کردند و در همان روز منطقه سرپل را به تصرف خود درآوردند.
در جناح شمالی رزمندگان ما اگرچه با مقاومت دشمن مواجه شدند و نتوانستند آنها را از مواضع مستحکم خود بیرون کنند، اما این امر سبب شد تا دو لشکر دشمن در این جناح درگیر شوند و جرات انتقال نیروهای دشمن به جناح شرقی را که نیروهای ما موفق شده بودند، نداشته باشند. این مرحله از عملیات با موفقیت کامل به پایان رسید و قبل از آن که دشمن بتواند خسارت خود را جبران کند بلافاصله مرحله دوم عملیات آغاز شد.
ساعت ۲۱و۳۰ دقیقه ۱۶ اردیبهشت۶۱ زمان آغاز دومین مرحله از عملیات بیتالمقدس بود که به مراتب وسیعتر و سرنوشت ساز تر از مرحله نخست بود. یورش برق آسای نیروهای مسلح، موجب شد تا نیروهای بعث در منطقه وسیعی به سمت غرب مرز بینالمللی عقب بنشینند و نیروهای دیگرش در منطقه جنوب کرخه کور و خرمشهر به خطر بیافتد. از این رو لشکر اسلام با یک عقب روی ماهرانه موفق شد تا دو لشکر زرهی و مکانیزه مستقر در جنوب کرخه کور را به خارج از خط مرز و در مثلث بین رودخانه دجله و خط مرزی بکشاند.
نبردهای بسیار سخت و سرنوشت ساز بین قوای نور از یک طرف و نیروهای ظلمت از سوی دیگر در جریان بود. هواپیماهای مهاجم عراقی که برای نجات واحدهای زمینی در حال انهدام خود مرتب پرواز میکردند یکی پس از دیگری توسط پدافند هوشیار و پرندههای نیروی هوایی ارتش جمهوری اسلامی ایران ساقط میشدند.
هوانیروز قهرمان با پروازهای متوالی گاهی رزمندگان پیاده ما را تدارک و گاهی با انتقال سریع و جابجایی نیرو خطوط مقدم جبهه مورد خطر را تقویت میکردند و در مواقع لازم با برقراری پوشش مطمئن هوایی و با آتش دقیق وکوبنده خود تانکها و توپهای دشمن را از روی زمین همچون گنجشک بر میچیدند.
تازیدن بر دشمن خفته دل از همه سو انجام گرفت. بهترین عامل برای سد قدرت تانکهای دشمن که بسیار زیاد هم بود، وجود هلیکوپترهای راکتدار هوانیروز(کبری) بود که از سه گروه رزمی برای شرکت در عملیات فتح المبین و بیتالمقدس اعزام شده بودند.
هوانیروز مجموعاً با صدها ساعت پرواز، تانکها و نفربرهای بعثی را به آتش کشیدند ضمن این که تخلیه مجروحان را به پشت جبهه به خوبی انجام میدادند.
این پشتیبانی قدرتمندانه از پیاده نظام پر صلابت اسلام از یک سو و هجوم بی پروای سلحشوران لشکرهای نیروی زمینی ارتش جمهوری اسلامی ایران و سپاه پاسداران که سنگر به سنگر خصم زبون را نابود میکردند و پیش میرفتند از سوی دیگر، حماسههایی را ترسیم کردند که از دید هر دوربین و میکروفون،هر ضبط صوت و قلم هر گزارشگری مخفی ماند.
دشمن سر سختانه مقاومت میکرد، اهمیت نبرد سبب شده بود که صدام شخصاً در منطقه حضور یابد و از نزدیک شاهد عملیات باشد. دشمن هرگونه تدبیری که توانست بکار گرفت تا بتواند خرمشهر را در چنگال خود داشته باشد. جنگ تن به تن سختی در شمال و غرب خرمشهر در گرفته بود. دو هفته تمام این نبرد ادامه داشت. حماسه آفرینی، غرور، شجاعت و قدرت لشکر اسلام، دشمن را مجبور کرد تا به شکستی سخت تن در دهد و به این ترتیب روز سوم خرداد سال ۶۱ با فتح خرمشهر عزیز، آخرین مواضع دشمن از هم فرو پاشید و شجاعان ارتش اسلام پیروزمندانه و سرافرازانه خاک خونین خرمشهر را که ۵۷۸ روز در اشغال نامحرم بود در آغوش کشیدند.
واحدهای دشمن که در عملیات بیتالمقدس به دست توانمند قوای اسلام از ۲۰ درصد تا ۱۰۰ درصد منهدم شدند عبارتند بودند از: لشکر ۶ زرهی ـ لشکر ۵ مکانیزه ـ لشکر ۹ زرهی، لشکر ۱۵ زرهی، لشکر ۳ زرهی، لشکر ۱ مکانیزه، تیپ ۱۱ پیاده، تیپ ۱۰ زرهی، تیپ مکانیزه گارد ریاست جمهوری، تعداد ۵ تیپ مستقل، دهها گردان کماندویی و نیروهای دیگری که هنگام عملیات به کمک واحدهای شکست خورده آمده بودند.
انسجام و وحدت فرماندهی بین تمامی نیروهای ما از ارتش و سپاه، هوایی، دریایی و زمینی به بالاترین درجه خود رسیده بود.
عمدهترین و سنگینترین نقش بر دوش پر صلابت و خم نشده نیروی زمینی ارتش جمهوری اسلامی ایران قرار داشت که ۱۲ واحد قدرتمند خود را در این عملیات شرکت داده بود که هر یک در نابودی سپاه کفر و آزادسازی خرمشهر سهم بسزایی داشتند و جا دارد برای تقدیر از تمامی این عزیزان فقط به ذکر نام واحدهایشان در آن زمان اکتفا کنیم و بر دست و بازوی توانمند تکتک آنان بوسه زنیم. واحدهای نیروی زمینی ارتش جمهوری اسلامی ایران در عملیات پیروز بیتالمقدس: لشکر ۱۶ زرهی قزوین، لشکر ۵۸ تکاور ذوالفقار، لشکر ۹۲ زرهی اهواز رزمندگان گردان ۲۸۳، لشکر ۲۱ پیاده حمزه، لشکر ۷۷ پیاده ثامنالائمه، تیپ ۴۰ پیاده سراب، تیپ ۵۵ هوابرد شیراز، تیپ ۳۷ زرهی شیراز، تیپ ۲۳ نیروهای مخصوص هوابرد تهران، گروه ۲۳ توپخانه شهرضا، گروه ۳۳ توپخانه و هواپیمایی نیروی زمینی «هوانیروز قهرمان»
بازوی دیگر انقلاب یعنی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی واحدهای زیر را در عملیات بیتالمقدس شرکت داده بود. لشکر یکم، لشکر ۳ پیاده، لشکر ۵ پیاده، تیپ ۵ پیاده، تیپ ۳۰ زرهی.
عمدهترین عوامل اصلی این پیروزی بزرگ در عملیات پیروز بیتالمقدس به شرح زیر است:
اصل وحدت فرماندهی: با شرکت گسترده نیروهای ارتش، سپاه و بسیج مردمی و لزوم فرماندهی مشترک آنان که در تاریخ جنگ بیسابقه بود، سبب شد که دوگانگی ظاهری سبب اختلال در امر فرماندهی نشود.
هماهنگی: اجرای هماهنگی کامل در بین فرماندهان ارتش و سپاه و همه نیروهای عملکننده.
پشتیبانی: پشتیبانی جانی و مالی مردم برای شرکت در عملیات یکی از عوامل مؤثر پیروزی در این نبرد سرنوشت ساز بود.
وجود روح ایمان و از خودگذشتگی: برتری کامل قوای اسلام نسبت به دشمن زبون، همانا وجود روح ایمان و از خود گذشتگی بود و هیچ عاملی نمیتوانست مانع فداکاریهای این دلاور مردان شود. لذا تمامی نیروهای شرکت کننده در این عملیات در گذشتن از جان برای کسب پیروزی از یکدیگر گوی سبقت میربودند.
حفظ اسرار و افشا نشدن اطلاعات: یکی از عوامل بسیار مهم در موفقیت حملات و یا جلوگیری از حملات دشمن کسب اطلاعات و اخبار به شیوههای مختلف است. لذا در این عملیات رزمندگان آگاه ما نهایت سعی خود را در حفظ اسرار نظامی کردند. به طوری که بعثیها به کلی غافلگیر و سردرگم شدند و به رغم تلاش دشمن در کسب اطلاعات و اخبار، بعثیها نتوانستند بفهمند که نیروهای ما عمده حملات خود را از چه جناحی آغاز خواهند کرد.
سازماندهی: تقسیم بندی دقیق و بکارگیری نیروها در مقاطع مختلف و استفاده صحیح و به موقع از واحدها و سپردن مسئولیت به اندازه توان به هر واحد و همچنین پذیرش مسئولیت از سوی واحدها از عوامل عمده پیروزی در نبرد و تقویت توانایی به شمار میآید که در این عملیات به خوبی طرحریزی و به مرحله اجرا درآمد.
تلفات و ضایعات دشمن
تلفات و ضایعاتی که در عملیات بیتالمقدس نصیب متجاوزان بعثی شد، عبارت بودند از:
۱ـ ۱۶۵۰۰ کشته، بیش از ۱۹ هزار اسیر، انهدام بیش از ۲۸۵۰ دستگاه تانک، نفربر و خودرو، سرنگونی ۵۳ فروند هواپیما، همچنین انهدام دهها انبار مهمات، دهها قبضه تفنگ ۱۰۶ میلیمتری و خمپاره انداز، تعداد زیادی ضد هوایی و لودر، چندین فروند هلی کوپتر و…
همچنین غنایم به دست آمده که به دست رزمندگان پر توان اسلام در عملیات بیتالمقدس افتاد به این شرح بود: ۱۰۵ دستگاه تانک نفربر، ۳۰ دستگاه جیپ حامل تفنگ ۱۰۶، ۶۰ دستگاه خودرو، ۱۸ قبضه توپ ۱۳۰ میلی متری، صدها دستگاه خودرو سنگین و سبک، دهها انبار مهمات سالم، تعداد زیادی لودر، کامیون و بلدوزر.
نقش نیروی دریایی ارتش جمهوری اسلامی ایران در آزادسازی خرمشهر نیروی دریایی ارتش جمهوری اسلامی ایران با حضور فعال در سراسر صحنه عملیات بیتالمقدس نقش مؤثری ایفا کرد. در این عملیات مأموریت پشتیبانی نیروهای عملکننده هنگام عبور از رودخانه کارون، پدافند از آبادان، اجرای آتشهای ایذایی و اجرای تکهای محدود برای نفوذ به خاک دشمن در منطقه آبادان به نیروی دریایی واگذار شده بود.
فرماندهی منطقه عملیاتی بیتالمقدس با ایجاد یک ستاد هماهنگی توسط نیروی دریایی ارتش جمهوری اسلامی در منطقه عملیات پشتیبانی نیروهای زمینی مستقر در شرق رودخانه کارون از سلیمانیه تا سابله واقع در کرخه کور و همچنین عبور ردههای هجومی از رودخانه کارون به این نیرو واگذار شده بود. این ستاد در واقع مسئولیت سازماندهی، تجهیز و آموزش عملیاتی یگانهای نیروی دریایی متشکل از تکاوران، تفنگداران دریایی و ملوانان جان بر کف را عهدهدار بود ضمن آن که تعدادی از پرسنل ستاد به عنوان رابط در قرارگاه عملیاتی کربلا حضور داشتند.
سه یگان آب خاکی با بیش از ۳۰۰ فروند قایق هجومی برای پشتیبانی عملیات عبور از رودخانه سازماندهی شده و در طول بیش از ۶۰ کیلومتر در شرق رودخانه کارون و همچنین در کرخه کور مستقر و در کنترل عملیاتی قرارگاههای نصر، فتح و قدس قرار گرفتند. علاوه بر این سه یگان آبخاکی، یک گروهان طراده آبخاکی جی،اس،پی از گردان پل نیروی زمینی، با استفاده از ملوانان نیروی دریایی عملیاتی شدند و در پشتیبانی عمومی قرارگاههای عملیاتی نصر، فتح و قدس وارد عمل شدند.پرسنل شجاع و جان بر کف نیروی دریایی توانستند طی مدت چند ساعت از لحظه شروع عملیات، متجاوز از ۱۵۰۰۰ نفر از نیروهای هجومی یگانهای عملکننده را همراه با تجهیزات سبک و مهمات مربوطه در زیر آتش شدید دشمن در منطقه سرپل واقع در غرب رودخانه کارون تا تأمین سر پل و استقرار پلهای شناور پیاده و تخلیه کنند.
مضافاً این که با استفاده از طرادههای آبخاکی تعدادی تانک، ادوات سنگین، ماشینآلات مهندسی و نفرات را از شرق رودخانه کارون به منطقه سرپل جابجا کردند. در مراحل اولیه عملیات یگانهای آبخاکی نیروی دریایی مجروحان رزمنده ایرانی و اسرای عراقی را هم از غرب رودخانه تخلیه کردند. در طول مدت عبور پرسنل و تجهیزات سنگین یگانهای هجومی توسط شناورهای آبخاکی، طرادهها و پلها از رودخانه، غواصان نیروی دریایی در محلهای عبور و استقرار پل به منظور نجات نفرات و تجهیزات غرقشده حضور فعال داشتند. در طول مرحله دوم عملیات بیتالمقدس هم یگانهای آب خاکی کماکان در محلهای عبور مستقر بودند و مأموریت عبور نیروهای متعاقب را در محلهایی که استقرار پل هم امکانپذیر نبود به عهده داشتند.
در مراحل نهایی عملیات تکاوران دریایی با عبور از رودخانه کارون به کمک رزمندگان اسلام که از سایر محورها عمل میکردند، از سمت آبادان وارد خرمشهر شدند و محاصره خرمشهر را تکمیل کردند و با هلاکت رساندن متجاوزان تعداد زیادی از آنان را به اسارت خود درآوردند و مقداری تجهیزات را هم از دشمن به غنیمت گرفتند که تحویل سازمانهای مسئول در منطقه شد. در منطقه عملیاتی آبادان یگانهای تکاور و تفنگدار دریایی علاوه بر پدافند از سواحل اروند رود با اجرای آتش سنگین و مؤثر در منطقه، خطوط ارتباطی دشمن را قطع کردند و از فرار آنان از طریق اروند رود به خاک عراق جلوگیری به عمل آوردند.
دلاوران تفنگدار دریایی هم با اجرای آتش یک دکل مخابراتی بزرگ دشمن را در نزدیکی شهر فاو که ارتباط سوئیچینگ منطقه و ارتباطات نیروهای دشمن را فراهم میکرد، منهدم کردند و همچنین دو شناور دشمن را که حامل مهمات بود، در نزدیکی بندر فاو به آتش کشیدند.
نقش نیروی هوایی ارتش جمهوری اسلامی ایران در آزادسازی خرمشهر ـ قبل از شروع نخستین مرحله عملیات بیتالمقدس، با توجه به استعداد و ترکیب جدید نیروی زمینی عراق که به انواع و اقسام تجهیزات دفاع هوایی در ردههای مختلف مجهز شده بودند، ضرورت بکارگیری حجم وسیعتری از امکانات آفند و پدافند هوایی از سوی ایران به خوبی حس میشد. دشمن با توجه به تجربه تلخی که از شکست خود در عملیات فتحالمبین به دست آورده بود، برای رفع ضعفهای خود اقدام به انتقال هواپیماهای پیشرفته میراژ و میگ ۲۳ از پایگاههای مستقر در عمق خاک خود به پایگاههای مقدم جبهه کرد و با اتکا به قدرت هوایی سعی کرد تا توانایی مقابله هوایی با تهدیدات نیروی هوایی ارتش جمهوری اسلامی ایران را کسب کند.
خلبانان جان بر کف نیروی هوایی به رغم تهدیداتی که از پدافند هوایی و هواپیماهای پوششی دشمن مستقر در منطقه وجود داشت، عملیات مربوط به شناسایی تاکتیکی و عکسبرداری هوایی از ترکیب و استعدادهای نیروهای عراقی مستقر در صحنه عملیات را به طور موفقیتآمیزی انجام دادند و بدینترتیب پیش از اتخاذ تصمیمات و هماهنگی لازم از سوی فرماندهان مرحله نخست عملیات بیتالمقدس در دهم اردیبهشت سال ۶۱ آغاز شد.
دشمن در این حال با اتخاذ تمهیداتی از طریق افزایش کارایی رادارهای دوربرد خود سعی کرد تا پرواز هواپیماهای بمبارانکننده ارتفاع بالای ایران را هر چه سریعتر کشف و با اجرای پروفایلهای پروازی مناسب هواپیماهای میراژ (مسلح به موشک هوا به هوا) را به منظور خنثی کردن حملات هواپیماهای ایران به کار گیرد. از این رو نیروی هوایی دشمن تلاش کرد تا با اختصاص تعداد انبوهی از هواپیماهای رهگیر برای مقابله با هواپیماهای F16 در حاکمیت پوشش هوایی ارتش جمهوری اسلامی ایران بر فضای منطقه عملیات ایجاد اختلال کند. این تمهیدات دشمن با اتخاذ تدابیر مناسب عملیاتی و تغییر تاکتیک نیروی هوایی ارتش جمهوری اسلامی ایران به نحو چشمگیری خنثی شد و در همه مدت عملیات به رغم تهدیدات موجود، خلبانان شجاع کشورمان، عملیات پشتیبانی نزدیک هوایی از رزمندگان اسلام را به طور قاطع و مستقر انجام دادند.
ساخت سایتهای تاکتیکی هاگ و همچنین هدایت و کنترل عملیاتی این سایتها از طریق ایستگاههای رادار نیروی هوایی ارتش جمهوری اسلامی ایران و با بهرهگیری از اطلاعات دریافتی از سیستمهای شنود الکترونیکی مستقر در منطقه در تاریخ نیروی هوایی کشورمان کمنظیر بوده است.
در طول عملیات بیتالمقدس در حالی که همه تلاشهای نیروی هوایی ارتش جمهوری اسلامی ایران در منطقه نبود، از طریق ستاد عملیات هوایی جنوب هماهنگ، هدایت و کنترل میشد. تیزپروازان نیروی هوایی با بمباران پیدرپی قوای دشمن در محورهای علمیاتی قوای زبون عراقی را کاملاً زیر فشار قرار دادند و سرانجام با هماهنگی، اتحاد و انسجام نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران، امدادهای غیبی الهی، مقاومت و پایداری ملت سلحشور ایران اسلامی و جانفشانی شهدا، جانبازان، مفقودان و آزادگان سرافراز دروازه طلایی خرمشهر به روی هموطنان عاشقش گشوده شد.